Gozo'nun San Lawrenz ve Gharb bölgelerinde, Malta'nın ilk otonom otobüsü yolculara kendi kendine gidebilen bir araçla seyahat etme fırsatı sunuyor. Komisyon aşamasının tamamlanmasının ardından halka açık testlere başlayan 15 kişilik elektrikli otobüs, San Lawrenz'deki Cangura durağı ile Gharb'a bağlı Il-Wilga'daki Dbiegi Zanaat Köyü arasında hizmet veriyor.
Her 15 dakikada bir hareket eden ve maksimum 20 km/s hızla ilerleyen araç, sistemlerin yolu ve çevreyi izlemesine olanak tanıyor. Pazartesi'den Cumartesi'ye kadar resmi tatiller hariç 09.30-12.45 ve 14.00-16.45 saatleri arasında ücretsiz sunulan hizmette, yolculardan otobüs içindeki QR kodlar aracılığıyla geri bildirim vermeleri isteniyor. Otonom otobüs; sensörler, kameralar, LiDAR ve GPS gibi ileri teknolojileri kullanarak fiziksel ortamın 3 boyutlu bir haritasını çıkarıyor ve yasadışı park edilmiş araçlardan çöp poşetlerine kadar potansiyel engelleri algılayıp dur tabelalarında otomatik olarak durabiliyor.
Pilot aşamasında, eğitimli bir güvenlik operatörü her zaman araç içinde bulunuyor. Malta Toplu Taşıma (MPT) yetkilileri, her yolculuğun ihtiyaç duyulduğunda manuel kontrolü devralma yetkisine sahip bir operatör tarafından denetlendiğini ve Transport Malta'nın düzenleyici gerekliliklerine uygun olarak operasyonel veriler toplandığını belirtiyor. Otomatik sistem yorumlayamadığı bir durumla karşılaştığında kontrolü güvenlik şoförü devralabiliyor.
Projede araştırma ortağı olarak yer alan Malta Üniversitesi, test süreci boyunca yolcu geri bildirimlerini toplayarak kullanıcıların otonom toplu taşımaya ilişkin deneyimlerini, beklentilerini ve algılarını anlamaya çalışıyor. İklim Değişikliği ve Sürdürülebilir Kalkınma Enstitüsü Direktörü Prof. Maria Attard, otonom araçların insan hatasını azaltarak şoför bulma sorununa da çözüm sunabileceğine dikkat çekti. Attard, "Dünya çapında şoförlerin güvenilirliği giderek azalıyor. Artık şoförlere ihtiyacınız yok; bu, temelde daha verimli bir hizmet demek" dedi. Attard ayrıca araştırmanın projenin kalbinde yer aldığını vurgulayarak, "Halkın kabulünü ve hizmetin daha geniş sosyal etkilerini inceliyoruz. Diğer Avrupa bağlamlarından çıkarılan derslerin Malta ve Gozo'nun özel ihtiyaçlarına nasıl uyarlanabileceğine dair değerli içgörüler sağlıyoruz" ifadelerini kullandı.
Malta Toplu Taşıma Genel Müdürü Konrad Pule, halka açık test aşamasının halka Malta'da ilk kez otonom ulaşımı deneyimleme fırsatı vermesi açısından önemli bir adım olduğunu belirtti. Sürdürülebilir Hareketlilik Bakanlığı Genel Müdürü Diane Muscat ise projenin daha verimli ve çevreye duyarlı ulaşım sistemlerini desteklediğini belirterek, "Bu pilot, Malta ve Gozo'da ulaşımın geleceğini şekillendirirken gelecekteki politika ve yatırım kararlarına yön verecek" dedi. Transport Malta İcra Kurulu Başkanı Leonid McKay ise bu teknolojinin yollarda test edilebilmesi için diğer ülkelerin yasal çerçeveleri üzerine kapsamlı araştırmalar yapılarak yeni bir düzenleyici ve yasal çerçeve oluşturulduğunu sözlerine ekledi.
Projeye siyasi destek de gecikmedi. Ulusal Parti (PN), Gozo'daki pilot projeyi desteklediğini açıklayarak girişimi "daha modern, akıllı ve sürdürülebilir bir toplu taşıma sistemine yönelik ilginç ve olumlu bir adım" olarak nitelendirdi. Sürdürülebilir Hareketlilik Gölge Bakanı Ivan Castillo ve Araştırma ve İnovasyon Sözcüsü George Vital Zammit tarafından yapılan ortak açıklamada, otomasyonun işçilerin yerini almayacağı, aksine iş gücü açıklarını sadece iş gücünü genişleterek çözmek yerine verimliliği artırarak çalışanları en çok ihtiyaç duyulan alanlara yönlendirmeyi sağlayacağı vurgulandı. PN, bu vizyonun Malta'nın yabancı uzmanlığa olan uzun vadeli bağımlılığını azaltmak için yerel çalışanların yeni hareketlilik becerilerinde eğitilmesini de içeren kendi entegre hareketlilik sistemi önerileriyle de örtüştüğünü belirtti.
Açıklamada, projenin izole bir deneyim olarak kalmaması gerektiğine dikkat çekilerek, "Trafiği azaltmak istiyorsak insanlara daha iyi alternatifler sunmalıyız. Daha iyi alternatifler istiyorsak, yarının teknolojisini bugün kullanmaya hazır olmalıyız" ifadeleri kullanıldı. PN, bu teknolojilerin gelecekte besleme hatları, kısa mesafe güzergahları, park-et-devam et tesisleri, hareketlilik merkezleri, kampüsler, hastaneler ve geleneksel tam boy otobüslerin her zaman en verimli seçenek olmadığı bölgelerde de kullanılabileceğinin incelenmesi gerektiğini savundu.
Avrupa Birliği'nin Horizon Europe programı tarafından ortak finanse edilen metaCCAZE projesi, Avrupa şehirlerinde hem yolcu hem de yük taşımada devrim yaratmayı, ulaşımı daha akıllı, net sıfır emisyonlu ve verimli hale getirmeyi amaçlıyor. Yerel olarak Malta Toplu Taşıma, Sürdürülebilir Hareketlilik Bakanlığı ve Malta Üniversitesi tarafından yürütülen proje kapsamında, Tampere (Finlandiya) ve Amsterdam (Hollanda) dahil olmak üzere dokuz başka Avrupa şehrinde de yenilikçi pilot uygulamalar hayata geçirildi.
Projenin bir sonraki aşamasında otonom otobüslerin Malta anakarasında da hizmete girmesi planlanıyor. Testlerin ardından, otobüslerin Malta'nın Kalkara bölgesindeki ek servis rotalarında da denenmesi hedefleniyor. Bu yenilikçi girişim, Malta'nın toplu taşımada teknolojiyi ne ölçüde entegre edebileceği konusunda önemli bir adım olarak dikkat çekerken, gelecekteki ulaşım politikalarına da ışık tutuyor.
