Çift haneli hiperenflasyon, yıllardır İranlıların satın alma gücünü baltalıyor.
Perşembe günü üç İran şehrinde göstericiler ile güvenlik güçleri çatıştı ve hayat pahalılığı gösterilerinin başlamasından bu yana ilk ölümler olmak üzere altı kişinin hayatını kaybettiği bildirildi.
Protestolar Pazar günü Tahran'da, esnafın yüksek fiyatlar ve ekonomik durgunluk nedeniyle greve gitmesiyle başladı ve o zamandan bu yana ülkenin diğer bölgelerine yayıldı.
Perşembe günü İran'ın Fars haber ajansı, Çeharmahal ve Bahtiyari eyaletindeki Lordegan şehrinde güvenlik güçleri ile göstericiler arasındaki çatışmalarda iki kişinin, komşu Loristan eyaletindeki Azna'da ise üç kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi.
Fars ajansı, Lordegan hakkında "Bazı göstericiler valilik binası, cami, Şehitler Vakfı, belediye binası ve bankalar dahil olmak üzere şehrin idari binalarına taş atmaya başladı" dedi ve polisin biber gazıyla karşılık verdiğini ekledi.
Fars, binaların "ağır hasar gördüğünü" ve polisin "elebaşı" olarak nitelendirilen birkaç kişiyi tutukladığını bildirdi.
Azna'da ise Fars, "isyancıların bir protesto toplantısından yararlanarak... bir polis karakoluna saldırdığını" söyledi.
Daha önceki protesto hareketlerinde devlet medyası göstericileri "isyancı" olarak nitelendirmişti.
Perşembe günü erken saatlerde devlet televizyonu, batıdaki Kuhdeşt şehrinde gece boyunca süren protestolar sırasında İran güvenlik güçlerinin bir üyesinin öldürüldüğünü bildirdi.
Kanal, Loristan Eyaleti Vali Yardımcısı Said Purali'ye atıfta bulunarak "Kuhdeşt şehrinden 21 yaşında bir Besic üyesi, dün gece kamu düzenini savunurken isyancılar tarafından öldürüldü" dedi.
Besic, İslam Cumhuriyeti'nin ideolojik kolu olan İran Devrim Muhafızları'na bağlı gönüllü bir paramiliter güçtür.
Purali, "Kuhdeşt'teki gösteriler sırasında 13 polis memuru ve Besic üyesinin taş atılması sonucu yaralandığını" söyledi.
Gösteriler, İran'ın kadınlar için katı kıyafet kurallarını ihlal ettiği iddiasıyla gözaltına alınan Mahsa Amini'nin gözaltında ölümüyle tetiklenen 2022'deki son büyük huzursuzluk dalgasından daha küçük çaplı.
Amini'nin ölümü, güvenlik güçlerinin düzinelerce üyesi dahil olmak üzere birkaç yüz kişinin hayatını kaybettiği ülke çapında bir öfke dalgasına yol açmıştı.
Son protestolar başkentte barışçıl bir şekilde başladı ve Salı günü en az 10 üniversiteden öğrencilerin katılmasının ardından yayıldı.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, göstericilerin "meşru taleplerini" kabul ederek gerginliği yatıştırmaya çalıştı ve Perşembe günü hükümeti ekonomik durumu iyileştirmek için harekete geçmeye çağırdı.
Pezeşkiyan, devlet televizyonunda yayınlanan bir etkinlikte "İslami açıdan bakıldığında... halkın geçim sorununu çözmezsek cehenneme gideriz" dedi.
Ancak yetkililer "kararlı" bir tutum sergileyeceklerini de vaat ettiler ve durumun kaos çıkarmak için istismar edilmemesi konusunda uyardılar.
Gösterilere ilişkin yerel medya haberleri farklılık gösterdi; bazı yayın organları ekonomik zorluklara, bazıları ise "provokatörlerin" neden olduğu olaylara odaklandı.
İran uzun bir hafta sonunun ortasında; yetkililer Çarşamba gününü son dakikada, soğuk havada enerji tasarrufu gerekçesiyle resmi tatil ilan etti.
Protestolarla resmi bir bağlantı kurulmadı.
İran'da hafta sonu Perşembe günü başlıyor ve Cumartesi uzun süredir devam eden bir ulusal tatil günü.
İran Başsavcısı Çarşamba günü barışçıl ekonomik protestoların meşru olduğunu, ancak güvensizlik yaratma girişimlerinin "kararlı bir yanıtla" karşılanacağını söyledi.
"Ekonomik protestoları güvensizlik aracına, kamu malına zarar vermeye veya dışarıdan tasarlanmış senaryoların uygulanmasına dönüştürme girişimi, kaçınılmaz olarak yasal, orantılı ve kararlı bir yanıtla karşılanacaktır."
Bu hafta başında, bir kişinin Tahran'da bir caddenin ortasında oturarak motosikletli polise meydan okuduğunu gösteren bir video sosyal medyada viral oldu; bazıları bunu bir "Tiananmen anı" olarak nitelendirdi — bu ifade, 1989'da Pekin'deki hükümet karşıtı protestolar sırasında bir Çinli göstericinin bir tank konvoyuna meydan okuduğu ünlü fotoğrafa bir göndermedir.
Perşembe günü devlet televizyonu, görüntülerin "bir sembol yaratmak" amacıyla sahnelendiğini iddia etti ve bir polis memurunun kamerasından çekildiği öne sürülen başka bir açıdan bir video yayınladı.
Bağdaş kurarak oturan gösterici, başını eğmiş halde kayıtsız kalıyor, ardından arkasında bir kalabalık biber gazı bulutlarından kaçarken ceketini başının üzerine çekiyor.
Çarşamba akşamı Tasnim haber ajansı, "Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa merkezli İslam Cumhuriyeti'ne düşman gruplara bağlı" olarak nitelendirdiği yedi kişinin tutuklandığını bildirdi.
Ajans, bu kişilerin "gösterileri şiddete dönüştürmekle görevlendirildiğini" söyledi. Tasnim ne zaman tutuklandıklarını belirtmedi.
Ulusal para birimi riyal, geçen yıl ABD doları karşısında değerinin üçte birinden fazlasını kaybetti; çift haneli hiperenflasyon ise yıllardır İranlıların satın alma gücünü baltalıyor.
Resmi bir kuruluş olan İran İstatistik Merkezi'ne göre Aralık ayında enflasyon oranı yıllık bazda yüzde 52 oldu.
Agence France-Presse, merkezi Paris, Fransa'da bulunan uluslararası bir haber ajansıdır. 1835 yılında kurulmuş olup dünyanın en eski haber ajansıdır.
