Kanıtların ötesinde: Yorgen Fenech davasının arkasındaki hukukun çözümü
Mahkeme ve Polis
Yorgen Fenech davası hakkında çok şey yazıldı. Bu yazı, davada mahkeme muhabiri ve hukuk öğrencisi bakış açısıyla, suçlamaları hukuki unsurlarına ayırıyor ve bunların duruşma salonunda nasıl tartışıldığını inceliyor.
Birini fiziksel olarak işlemediği bir cinayete suç ortağı yapan şey aslında nedir? Ne yapmış, ne bilmiş ve neyi amaçlamış olması gerekir? Bir cinayeti emretmek hukuken ona yardım etmekten farklı mıdır? Ve insanların arasındaki bir anlaşma ne zaman suç ortaklığına girer?
Yorgen Fenech’in davası 55 gün sürdü ve bu süre boyunca her tanık ifadesi, kayıt, iddia ve duruşma salonu alışverişi ayrıntılı olarak rapor edildi. Dokuz jüri üyesi ve altı yedek, Daphne Caruana Galizia’nın cinayetinde suç ortaklığı ve suç ortaklığı yapmakla suçlanan adam hakkındaki davayı dinledi. Bunun sonunda Fenech her iki suçlamadan da 8’e 1’lik kararla beraat etti.
Karar davayı sona erdirdi ancak savcılık temyiz etmeyi planlıyor. Ancak sonuç, davaya farklı bir perspektiften bakma fırsatı sunuyor—kanıtları kronolojik olarak yeniden anlatmak yerine, suçları parçalara ayırmak ve savcıların davalarını nasıl kanıtlamaya çalıştıklarını, savunmanın ise bunu nasıl çürütmeye çalıştığını incelemek.
Binlerce kişinin her gün takip ettiği davanın sonunda Malta, savcılığın davasının merkezindeki isimlere, yerlere ve kanıtlara alıştı. Melvin Theuma ve Degiorgio kardeşler; Blue Elephant ve Marsa patates deposu; iddia edilen 150.000 euro ödeme; gizli kayıtlar; yakıcı telefonlar; ve sonuçta Daphne Caruana Galizia’yı kim öldürmek istediğine dair çelişkili iddialar. Ancak tüm bu kanıtların arkasında çok daha dar bir soru seti yatıyor—hukuk soruları.
Birini fiziksel olarak işlemediği bir cinayete suç ortağı yapan şey aslında nedir? Ne yapmış, ne bilmiş ve neyi amaçlamış olması gerekir? Bir cinayeti emretmek hukuken ona yardım etmekten farklı mıdır? Ve insanların arasındaki bir anlaşma ne zaman suç ortaklığına girer?
Bunlar hukuk dersinin erken aşamalarında karşılaşılan ve incelenen suçlardır. Kağıt üzerinde unsurları nispeten basit görünebilir—hukuk, cezai sorumluluğun ortaya çıkması için neyin kanıtlanması gerektiğini belirtir. Uygulamada ise gerçekler, bir derslikte olduğu kadar yasal hükümlere tam olarak uymaz. Her davanın koşulları, mevcut kanıtlar ve ondan çıkarılabilecek çıkarımlar, görünüşte basit hukuki unsurları haftalarca sürebilecek bir duruşma salonunu meşgul edebilecek sorulara dönüştüren şeydir.
Yorgen Fenech’e yöneltilen suçlamalar
Fenech iki ayrı suçlamayla karşı karşıya kaldı. İlki Caruana Galizia’nın kasıtlı cinayetinde suç ortaklığıydı. Savcılık onun, cinayeti emrederek, temin ederek, talimat vererek veya teşvik ederek veya olaydan sonra yardım veya tazminat vaat ederek kendisini suç ortağı haline getirdiğini iddia etti. Bu suçlar Ceza Kanunu’nun 42, 43 ve 211. Maddeleri altında bulunur.
İkincisi suç ortaklığıydı. Fenech, hapis cezası ile cezalandırılabilir bir suç işlemek amacıyla bir veya daha fazla kişiyle ilişkilendirildiği suçlandı. Bu durumda suç, Caruana Galizia’nın cinayetiydi. Bu suç Ceza Kanunu’nun 48A Maddesi altında bulunur.
Aynı iddia edilen cinayet komplosundan doğmalarına rağmen, iki suçlama farklı hukuki soruları gündeme getirdi ve jüri tarafından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekiyordu.
Theuma’nın ifadesi, kendisinin itiraf eden aracı olması nedeniyle önemli değildi. Blue Elephant’ın dışında iddia edilen bir konuşma hakkındaki anlatımı, cinayetin teminine yönelik bir talimatın kurulması için kullanıldı. Ve hukuken, sözler kendileri suçlu anlam taşıyabilir. Savcılık, gerekli cezai kastla birlikte, suç ortağının suçun icrasına fiziksel olarak katılmasına gerek yoktur, eğer başka birini suç işlemeye emrederse, talimat verirse veya başka şekilde kışkırtırsa.
Yorgen Fenech kendi davasında tanık kürsüsüne çıkarak ifade veriyor (Karikatür: Anna Calleja)
İddia edilen 150.000 euro ödeme bu nedenle sadece başka bir dramatik detay değildi. Savcılar bunu Fenech’in iddia edilen suç ortaklığına katılımının daha fazla kanıtı olarak kullandı. Savunmanın Theuma’nın güvenilirliğine yönelik sürdürülen saldırıları dolayısıyla bu hukuki unsurların altını oluşturan kanıtlara yönelik saldırılardı.
Fenech’e yönelik davayı anlamak için, o zaman Caruana Galizia’nın hayatını sona erdiren bombadan, kayıtlardan veya Melvin Theuma’dan başlamak yerine, iki suçlamanın inşa edildiği Ceza Kanunu’nun dört hükmünden başlamak faydalı olur.
Yalnız ele alındıklarında hükümler nispeten basit görünür. 211. Madde temel suçu tanımlar; 42. Madde bir kişinin başka bir kişinin suçuna nasıl suç ortağı olabileceğini belirtir; 43. Madde bu suç ortağına uygulanacak cezayı belirler; ve 48A Maddesi hapis cezası ile cezalandırılabilir bir suç işlemeye yönelik bir anlaşmayı suç sayar.
Haftalar süren ifade, kayıt, tartışmalı konuşma ve dolaylı kanıtlara bu hükümleri uygulamak çok daha karmaşık bir egzersizdi.
211. Madde: Temel suç
Mantıksal başlangıç noktası, Fenech’in suç ortaklığı yapmakla suçlandığı suçtur—Daphne Caruana Galizia’nın kasıtlı cinayeti.
Ceza Kanunu’nun 211. Maddesi, bir kişinin “başka bir kişiyi öldürme niyetiyle veya böyle bir kişinin hayatını açıkça tehlikeye atma niyetiyle kötü niyetle, böyle bir kişinin ölümüne neden olması” halinde kasıtlı cinayetten suçlu olduğunu hükme bağlar.
Hüküm bu nedenle birinin öldüğü basit gerçeğinden daha fazlasını içerir. Ölümüne neden olan eylem ve gerekli niyet, hukuki dilde mens rea olmalıdır. Kasıtlı cinayet müebbet hapis cezası taşır.
Fenech’in durumunda ise bu sadece başlangıç noktasıydı. O, Caruana Galizia’nın arabasının altına bombayı yerleştirme, hareketlerini gözetleme veya onu patlatan mesajı gönderme ile suçlanmıyordu.
Yargıç Edwina Grima’nın jüriye hukuku anlatırken açıkladığı üzere, davada doğrudan icra edenler olarak tespit edilenler kardeşler George ve Alfred Degiorgio ve suç ortağı Vince Muscat’tı. George Degiorgio bombayı patlattı diğerleri gözetledi. Fenech asıl fail olarak değil, suç ortağı olarak suçlandı.
Bu ayrım, Fenech’e yönelik davayı anlamada belki de en önemli hüküme götürür.
42. Madde: Suç ortaklığı
42. Madde bir kişinin bir suçun suç ortağı haline gelebileceği birkaç yolu sağlar. Bunlar arasında bir başkasını bir suç işlemeye emreden kişi; rüşvet, vaat, tehdit veya hukukun öngördüğü diğer yollarla işlenmesini kışkırtan kişi; veya suçun işlenmesi için talimat veren kişi yer alır.
Hüküm ayrıca bilerek suçta kullanılan araçları veya diğer araçları sağlayan kişiyi veya suçun hazırlanması veya tamamlanması sırasında suçlulara bilerek yardım eden veya destek olan kişiyi de kapsar.
Bu önemli bir ayrımdır. Suç ortaklığı için cezai sorumluluk, mağdurun ölümüne neden olan son eylemi fiziksel olarak gerçekleştirmeye bağlı değildir.
Başsavcılık Fenech’in; başka bir kişiye cinayeti işlemesini emrederek; hediyeler, vaatler veya diğer yollarla cinayetin işlenmesine neden olarak; talimat vererek; başka bir kişinin kararlılığını kışkırtarak veya güçlendirerek; veya olaydan sonra yardım, destek veya tazminat vaat ederek suç ortağı haline geldiğini iddia etti.
Teoride bu nedenle hukuki soru nispeten basittir: Fenech, 42. Madde kapsamında suç ortaklığına tekabül edebilecek bir eylemi, kötü niyetli cezai kastla birlikte gerçekleştirdi mi?
Uygulamada bu soruyu yanıtlamak, tüm davanın en çok tartışılan kanıtlarından bazılarına ne anlam verileceğini kararlaştırmak anlamına geliyordu. İşte burada Melvin Theuma merkezi hale geliyor.
Melvin Theuma, affının Keith Schembri’yi baş fail olarak teşhis etmemeye bağlı olduğu yönündeki savunma önerisini sürekli olarak reddetti (Karikatür: Anna Calleja)
İtiraf eden aracı, jüriye konuşmalar, talimatlar ve ödemeler hakkında bir anlatım verdi ve savcılık 42. Madde’de öngörülen suç ortaklığı eylemlerini kurmak için buna güvendi.
Theuma, 2017 genel seçiminin ilan edilmesinden birkaç hafta önce Fenech’in onu Portomaso’daki Blue Elephant restoranının dışında bir toplantıya çağırdığını ifade etti. Theuma’ya göre orada Fenech, Caruana Galizia’nın “Amca Ray” hakkında bilgi açıklamaya hazır olduğu için onun öldürülmesini istediğini söyledi ve cinayeti organize etmesi için George Degiorgio ile temasa geçmesini talimat verdi.
Bu iddia edilen konuşmanın önemi, Fenech’in sadece bir cinayet komplosundan haberdar olmasının ötesine geçti. 42. Madde uyarınca, bir emir, talimat veya kışkırtma, suç ortağının suçun işlenmesine fiziksel olarak katılmaması halinde suç ortaklığının bir biçimi olabilir. “Amca Ray”e atıf ise niyetten ziyade motive yönelikti.
Motive, birinin bir suçun işlenmesini neden istemiş olabileceğinin nedeni, hukukun gerektirdiği cezai niyetten farklıdır ve tek başına suçun unsuru değildir. Ancak jüri üyelerinden Fenech’in iddia edilen niyetini değerlendirmeleri istenen daha geniş kanıtın bir parçası olabilir. Savcılık bu nedenle Theuma’nın anlatımına öncelikle Fenech’in iddia edilen şekilde cinayeti başlatmaya yardımcı olduğuna dair kanıt olarak güveniyordu.
Theuma, Alfred Degiorgio’nun cinayet için 150.000 euro talep ettiğini, bunun 30.000 euro’sunun geri ödemesiz depozito olduğunu söyledi. Fenech’e fiyatı ilettiğini, Fenech’in genel seçimin ilan edilmesi nedeniyle planı başlangıçta askıya aldığını ifade etti. Theuma’ya göre plan, seçim sonucu bilindiği anda yeniden canlandı ve Fenech ona nakit olarak 150.000 euro verdi, bunun 30.000 euro depozitosunu Degiorgio’ya ödedi.
İddia edilen ödeme bu nedenle 42. Madde kapsamında kendi önemine sahipti. Savcılar bunu Fenech’in iddia edilen şekilde suçu temin edip finanse ettiğine dair daha fazla kanıt olarak kullandı.
Theuma, cinayeti kimin sipariş ettiğine dair kim olduğuna inandığına dair ısrarlı kaldı, ifadesi sırasında tek bir fail olduğunu ve bunun Fenech olduğunu sürdürdü.
Bu, onun güvenilirliğini kritik hale getirdi. Sorgulama sırasında savunma avukatı Giannella de Marco, Theuma’nın iddia edilen Blue Elephant toplantısı hakkındaki anlatımına döndü ve Fenech’in cinayet hakkında ilk kez kendisinden bahsettiğini söylediği günün koşullarını sorguladı. Theuma anlatımını sürdürdü.
Hukuki hüküm kağıt üzerinde basit olabilirdi. Kanıtsal soru değildi. Jüri üyeleri Theuma’nın anlatımını güvenle kabul edebilir miydi? Ve savcılık tarafından sunulan diğer kanıtlarla birlikte, Fenech’in bilgi veya ilişki düzeyinden cezai suç ortaklığına geçişini makul şüphe ötesinde kanıtlamak için yeterli miydi?
43. Madde: Suç ortağı ve asıl fail
43. Madde çok daha kısa ama etkisi önemlidir. “Hukukla aksi öngörülmedikçe, bir suçta suç ortağı, asıl fail için öngörülen cezaya tabi olur.”
Başka bir deyişle, sanığın bir suçu fiziksel olarak işlememiş olması tek başına cezai sorumluluğunun veya cezasının mutlaka daha az olması gerektiği anlamına gelmez. 42. Madde uyarınca suç ortaklığı kurulursa, 43. Madde genellikle suç ortağını asıl faille aynı cezaya maruz bırakır.
Fenech’e yönelik ilk suçlamaya uygulandığında, üç hüküm arasındaki etkileşim nispeten basit bir hukuki zincire indirgenebilir.
Davadaki gerçek mücadele bu nedenle 42. Madde tarafından yaratılan köprü üzerinden oldu—savcılığın Fenech’in kendi eylemi ve niyetinin onu hukukun tanıdığı suç ortaklığı biçimlerinden birine soktuğunu makul şüphe ötesinde kanıtlayıp kanıtlamadığı.
48A Maddesi: Bir anlaşmanın kendisi ne zaman suç olur
İkinci suçlama olan suç ortaklığı farklı bir egzersiz gerektirir.
48A Maddesi, Malta’da veya yurt dışında bir veya daha fazla kişiyle Malta’da hapis cezası ile cezalandırılabilir bir suç işlemek amacıyla işbirliği yapan bir kişinin bu suçun işlenmesine yönelik suç ortaklığından suçlu olduğunu hükme bağlar.
Ancak hüküm önemli bir ayrıntı içerir. Suç ortaklığı, suç ortaklığı yapan kişiler arasında bir eylem biçimi üzerinde anlaşma sağlandığı andan itibaren var olur. Bu, odak noktasının kaymasını ifade eder.
42. Madde uyarınca soru, Fenech’in cinayete suç ortağı haline getirmek için iddia edilen olarak ne yaptığıydı. 48A Maddesi uyarınca odak, savcılığın en az bir diğer kişiyle, ortak cezai niyet eşliğinde ve suçu işlemek için bir planla bir anlaşma kurulduğunu kanıtlayıp kanıtlamadığı üzerindeydi.
Yargıç Grima, talimatları sırasında jüriye ayrımı aktardı. Suçun var olması için, iki veya daha fazla kişi arasında ortak cezai niyetle yönlendirilen bir anlaşma olması gerekiyordu. Suç, anlaşma sağlandığı anda tamamlanır, olası icrasının ne kadar ilerlediği önemli değildir, ancak anlaşma somut ve mümkün bir planla ilgili olmalıdır.
