Labour milletvekili Nigel Vella'nın yaptığı ayrıcalık ihlali şikâyeti, ifade özgürlüğü açısından önemli sonuçlar doğurabilecek bir tartışmayı gündeme getiriyor. Vella, kendisine 'palyaço' diyen Joseph Farrugia'yı şikâyet ediyor.
Malta İşverenler Derneği'nin 2001 ile 2024 yılları arasında genel müdürlüğünü yapan ve hâlâ derneğin danışmanı olan Farrugia, Temsilciler Meclisi (Ayrıcalıklar ve Yetkiler) Yasası hükümleri uyarınca Vella'nın şikâyeti kabul edilirse altı aya kadar hapis cezası alabilir.
Hükümet milletvekilinin protestoya yanıtı
Farrugia, Yorgen Fenech'in Daphne Caruana Galizia cinayetindeki rolü nedeniyle beraat etmesini protesto ederek Ġieħ ir-Repubblika ulusal onur ödülünü geri verdikten sonra Vella'nın hedefi oldu.
Joe Farrugia returns national honour to the State
Vella bunun ardından Farrugia'nın hangi devlet kurullarında ücretli görev yaptığını doğrulamak için birkaç soru önergesi verdi. Bu soruların Farrugia'yı protestosu nedeniyle hedef almayı ve belki de utandırmayı amaçladığını yine Vella kendisi ortaya koydu. Labour'lu arka sıra milletvekili, Farrugia tutarlı olsaydı aldığı onursal ödemeleri iade ederdi diye savundu.
Farrugia, Cuma günü hem Vella'ya hem de kötü şöhretli Labour propagandacısı Neville Gafà'ya karşılık verdi. 'Neşelenmek için nedenler' başlıklı uzun bir sosyal medya paylaşımında Vella'nın mantığına güldüğünü belirtti ve 'Neville Gafà Nefret Salonu'na alındığım için gerçekten onur duyuyorum' diye yazdı.
Paylaşımını meydan okuyan bir cümleyle bitirdi. Her iki adama da mesajının şu olduğunu söyledi: 'İkiniz de palyaçosunuz ve ne sizden ne de yandaşlarınızdan asla gözdağına boyun eğmeyeceğim.'
Vella'nın ilk tepkisi Farrugia'yı ince derili biri gibi göstermeye yönelikti. Vella, Farrugia'nın kendisini ifşa ettiği için 'alındığını' söyledi. Ancak pazartesi günü milletvekili, Meclis Başkanı'na yaptığı şikâyet bir ipucu sayılırsa kendisinin pek de kalın derili olmadığını ima etti.
Vella, 'parlamento görevimle bağlantılı bir hakaret' dediği durum için Meclis Başkanı'nın kararını istedi. Aynı zamanda çalışmalarının denetlenmesine bir itirazı olmadığını iddia etti.
İlk bakışta bir ayrıcalık ihlali olup olmadığına karar vermek Meclis Başkanı'na düşüyor. Bu gibi durumlarda dosya, başkanın başkanlık ettiği ve üç iktidar, iki muhalefet milletvekilinden oluşan Ayrıcalıklar Komitesi'ne havale ediliyor.
Bu komite, ilgili kişinin kovuşturulması için polise talimat verme yetkisine sahip. Kişi altı aya kadar hapse ve/veya 1.164,69 euroya kadar para cezasına çarptırılabilir.
Milletvekiline palyaço demek Strazburg kararına nasıl yol açtı
Parlamento bu tür davalarda daha önce hem yargıç hem jüri rolü üstleniyordu. Bu uygulama, 1986'daki tartışmalı bir davanın ardından değiştirildi. Tesadüfen o davada da bir Labour milletvekilinin palyaço olarak tanımlanması söz konusuydu.
Ocak 1986'da satirik gazete 'Mhux fl-Interess tal-Poplu', dönemin tarım bakanı Joe Debono Grech'i bütçe görüşmelerindeki davranışlarını eleştirirken palyaço olarak nitelemişti. Yazıda ayrıca Labour milletvekili Freddie Bartolo da hedef alınmıştı.
İki milletvekili, editör Charles Demicoli aleyhine ayrıcalık ihlali şikâyetinde bulundu.
Hukuk mahkemesi başvuranın lehine karar verdi. Ancak Anayasa Mahkemesi bu görüşe katılmadı ve dönemin yasalarının Parlamentoya bu tür davalarda karar verme yetkisi tanıdığı sonucuna vardı.
Aralık 1986'da Parlamento, Demicoli'ye 250 Malta lirası (Lm) para cezası verdi ve gazetesinde bir karar yayımlamasını emretti. Debono Grech ile yıl içinde hayatını kaybeden Bartolo, Demicoli'ye karşı yürütülen süreçlere katılmıştı.
Demicoli, davayı ertesi yıl Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne taşıdı. 1991'de verilen kararda, Malta'lı hâkim John Cremona'nın da aralarında bulunduğu dokuz hâkimden oluşan heyet Demicoli'nin haklarının ihlal edildiğine hükmetti ve kendisine 5.000 Malta lirası (Lm) tazminat ödenmesine karar verdi.
Daphne, Labour siyasetçilere palyaço dediği için dava açıldı, ama sonuçsuz kaldı
Bir siyasetçiyi tanımlamak için 'palyaço' kelimesini kullanmak Daphne Caruana Galizia'yı da hukuki sorunlara sokmuştu. 2008'de yazdığı bir blog yazısında, dönemin Labour lideri Joseph Muscat'ın 'önemli görevlere palyaçoları, aptalları ve beceriksizleri seçen parti sisteminden memnuniyetsiz olduğunu' öne sürmüş ve örnek olarak Toni Abela, Anġlu Farrugia ile Jason Micallef'in adını anmıştı.
Dönemin Labour genel başkan yardımcısı olan Abela, Daphne'yi iftira nedeniyle dava etti. Ancak yedi yıl sonra sulh ceza hâkimi, yorumların yalnızca Abela'yı hedef almadığını ve bunların haklı eleştiri ile değer yargısı niteliği taşıdığını belirterek Daphne'yi iftiradan beraat ettirdi.
Bu karara tepki gösteren Daphne, iftira yasalarının köklü biçimde değiştirilmesini istedi. Hedeflerin zamanını boşa harcayan, üst üste açılmasına izin verilen kötü niyetli davaları da kınadı.
Ancak aradan 11 yıl geçti ve Daphne'nin öldürülmesinin üzerinden dokuz yıl geçti. Kendisini ilerici olarak tanımlayan bir partiden en az bir iktidar milletvekili, kendisine ya da meslektaşlarına palyaço denilmesinin hâlâ kovuşturmaya konu olması gerektiğini düşünüyor.