Dünyaca ünlü zoolog, best-seller yazar ve sürrealist ressam Desmond Morris, Malta'da yaşadığı dönemde adalardaki balıkçı teknelerini 'büyük bir sanat formu' olarak dünyaya tanıtan isim, 98 yaşında hayatını kaybetti.
Morris, insan davranışını zoolojik bir perspektiften inceleyen ve en bilinen eseri olan The Naked Ape (Çıplak Maymun) kitabının 1967'deki yayımlanmasının ardından Malta'da altı yıl yaşadı.
Kitap yayımlandığı anda büyük ilgi gördü; ancak o dönemde adadaki katı sansür yasaları nedeniyle yasaklandı. İnsanlığa dair geleneksel dini görüşlere meydan okuması nedeniyle fazla tartışmalı bulunan kitabı vatandaşlar yasal olarak edinemiyordu.
19 Nisan'da hayatını kaybeden Morris, Malta'da yaşamaya devam etti ve burada devam kitaplarını yazmak için verimli bir ortam buldu. The Human Zoo (İnsan Hayvanat Bahçesi, 1969) ve Intimate Behaviour (Yakın Davranış, 1972) kitaplarını Malta'da kaleme aldı.
İngiltere'nin Purton kasabasında doğan ve Oxford'da yaşayan Morris, tanınmış bir etnolog ve köklü bir ressamdı. Yaklaşık 100 kitap yazdı ve çok yönlü kariyerinde Granada'nın popüler çocuk programı Zoo Time dahil olmak üzere birçok televizyon programının yapımını üstlendi.
Memeliler konusunda otorite kabul edilen Morris, doğa tarihi ve hayvan üremesine duyduğu yaşam boyu ilgiyle hem bilim insanı hem de sanatçı olarak kendini kanıtladı. 'İnsan davranışının ansiklopedik bir gözlemcisi' olarak nitelendiriliyordu.
Onlarca yıl süren akademik kariyerinde Morris'in kitapları bedenlerden cinselliğe, bizonlardan leoparlara, bebeklerden antik Kıbrıs sanatına ve hatta Malta tekne tasarımına kadar geniş bir yelpazede uzanıyordu.
Morris, 1960'ların sonları ve 1970'lerin başlarında Malta'da bulunduğu dönemde adalardaki tekneler üzerine ayrıntılı bir araştırma yürüttü. Bu çalışmayı yıllarca rafta tuttu ve ancak yaklaşık on yıl önce gün yüzüne çıkardı.
Özel bir ciltli lüks baskı olarak yayımlanan kitabı, Malta Üniversitesi Çeviri Bölümü'nden Anthony Aquilina editörlüğünde hazırlandı. Aquilina, Morris'in Catlore kitabını Maltacaya (Dinjet il-Qattus) çevirmesinin ardından yazarla dostluk kurmuştu.
Bu dostluk, büyük çoğunluğu Morris'in kendisi tarafından çekilen 150'den fazla renkli baskı içeren zengin görsellerle süslenmiş bir kitabın doğmasına yol açtı.
Morris yaklaşık 50 yıl önce karşılaştığı her teknenin saha çizimlerini yaparak bunların karmaşık renk varyasyonları üzerine bir çalışma üretmişti. Ortaya çıkan The Boats of Malta – The Art of the Fishermen (Malta Tekneleri – Balıkçıların Sanatı) adlı eser, 'niceliksel estetikte kapsamlı bir çalışma' olarak değerlendirildi.
Morris o dönemde kitabın 'Malta Adaları'nın başlıca sanat formlarından biri olan boyalı balıkçı teknelerini kayıt altına almayı amaçladığını' söyledi. Araştırma, on yıllar sonra bile 'taze' kabul ediliyor ve ileri çalışmalara ilham kaynağı olmaya devam ediyordu.
Malta, Morris'in kalbinde özel bir yere sahipti; çünkü burada iki büyük kitabını yazmış ve yayımlamıştı. Ayrıca tek oğlu Jason burada dünyaya gelmiş ve yaşamının ilk yıllarını Malta'da geçirmişti.
'Büyük bir maymun'
Malta Üniversitesi, Morris'e 'Malta ulusunun ve küresel toplumun iyiliğine yaptığı önemli katkılar' nedeniyle 2015 yılında fahri doktora unvanı verdi.
Morris, tanınmış İngiliz arkeolog David Trump ile birlikte Edebiyat Doktoru derecesi aldı.
Törende 'büyük bir maymun' olarak tanımlanan Morris için Sosyoloji Bölümü Başkanı Prof. Mark Anthony Falzon, üniversitenin 'bizi gözlemlemeye ve yeniden düşünmeye zorlayan, bunu da üslupla ve kusursuz bir nükteyle yapan bir bilgi insanını' onurlandırdığını söyledi.
Morris'in ölümünün ardından mimar Richard England, Morris'in Attard'daki evinde tadilat ve yüzme havuzu projelerinde onun mimarı olma ayrıcalığını yaşadığını belirtti.
England, 'İş ziyaretlerinin ardından uzun sohbetler, adeta ustalık dersleri yapardık' dedi. Morris'in Kelb tal-Fenek (Firavun Tazısı) cinsi köpeğiyle birlikte — 'uygun bir şekilde Anubis adını koymuştu' — gelecekte yayımlanacak Manwatching: a Field Guide to Human Behaviour ve The Human Zoo üzerine konuştuklarını anlattı.
England ayrıca Morris'in Malta'nın geleneksel luzzu teknelerinin renk kodlarına olan ilgisini ve bu konudaki kitabını hatırlattı. Morris'in kendi tablolarını ve hayvanat bahçesindeyken resim yapması için teşvik ettiği şempanzesi Congo'nun eserlerini gördüğünü de ekledi.
