Malta Mali Danışma Konseyi (MFAC), ekonominin her geçen gün daha kalabalık bir işgücü ve yoğun kamu harcamaları sayesinde büyüdüğünü, buna karşılık temel verimlilik düzeyinin durduğunu uyardı. Konseyin değerlendirmesi hükümetin ana büyüme tahminlerini onaylıyor, ancak büyümenin bileşimine itiraz ediyor.
Konsey, Maliye Bakanlığı'nın 2026 için yüzde 4,1, 2027 için yüzde 3,8 olan reel GSYH büyüme projeksiyonlarını makul aralıkta buldu. Ancak rakamların altında yapısal bir dengesizlik görüyor. Tahminlere göre işgücü verimliliği her iki yılda da yüzde 0,1 daralacak, buna karşılık istihdam sırasıyla yüzde 4,2 ve yüzde 3,9 artacak.
Ancak konseyin uyarısı büyümenin hayali olduğu yönünde değil. Asıl sorun, büyümenin giderek sonsuza kadar artırılamayacak girdilere bağlanması.
Konsey değerlendirmesinde şöyle dedi: “Malta'nın ekonomik büyümesi ağırlıklı olarak işgücü arzındaki artışlara dayanmaya devam etmemeli.” Konsey, 2022 ile 2025 arasında nüfusun yaklaşık 54 bin kişi, yani ülke nüfusunun yüzde 10'dan fazlası kadar arttığına dikkat çekti. Bu artış tüketim harcamalarını canlı tutarken yollar, konut, kamu hizmetleri ve doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı da artırıyor.
Verimlilik rakamları, ana büyüme oranlarının arkasında duruyor. İşgücü verimliliği 2023'te yüzde 2,2 arttı, 2024'te yüzde 0,2'ye yavaşladı, 2025'te ise yüzde 0,1 daraldı. Malta'nın anakarada çalışma saati başına ürettiği değer 2024'te Avrupa ortalamasının yalnızca yüzde 84'üne ulaştı. Gozo ve Comino'da bu oran yaklaşık yüzde 70'e düştü. Oysa kişi başına GSYH, AB ortalamasının yüzde 110'u seviyesindeydi. Yani aradaki fark, çalışan kişi başına daha fazla değer üretilerek değil, daha fazla çalışanla kapatılıyor.
Malta, temel ihracat pazarlarında fiyatını kendi eliyle yükseltme riskiyle karşı karşıya. Ücretler üretimden daha hızlı arttığı için reel birim işgücü maliyetlerinin 2026'da yüzde 2,3, 2027'de yüzde 1,9 yükselmesi öngörülüyor. Bu da ülkenin maliyet rekabet gücünü adım adım aşındırıyor.
Konseyin mali tarafa yönelik değerlendirmesi de aynı derecede sert. Bakanlığın öngörüsüne göre kamu yatırımları 2026'da yüzde 40,4, 2027'de ise yüzde 27,7 artacak. Yalnızca 2026'nın ikinci yarısında, bir milyar avroyu aşan hedefe ulaşmak için kamu sermaye harcamalarında yüzde 54'lük bir hızlanma gerekiyor.
Konsey bu uygulama planını “olağanüstü derecede iddialı” olarak nitelendirdi ve bunu büyüme tahmini için başlıca aşağı yönlü risk olarak gösterdi. Kamu yatırımları son yıllarda tahminlerin her yıl yaklaşık 200 milyon avro altında kalıyor.
Bunun yanında konsey, kamu tüketiminin tahmin edilenden daha hızlı artmasının muhtemel olduğunu düşünüyor. Bakanlık, ara tüketim artışının 2027'de yüzde 3,1'e gerileyeceğini ve bunun dört yıllık ortalama olan yüzde 12,0'nin çok altında kalacağını varsayıyor. Bakanlığa göre kamu tüketimi reel olarak yüzde 0,7 küçülecek.
Konsey bu kısıtlamanın son harcama eğilimleri göz önüne alındığında gerçekçi olmadığını düşünüyor. Kamu tüketiminin projeksiyonları aşabileceği, böylece ekonominin verimli yatırım yerine devlet harcamalarına bağımlılığının daha da artabileceği uyarısında bulunuyor. 2026'nın ilk yarısında kaydedilen büyümenin yaklaşık yarısı nihai kamu tüketiminden geldi.
Konsey ayrıca bakanlığın olumsuz çıktı açığının genişleyeceği tahminine de karşı çıkıyor. Bu tahmin, ekonominin potansiyelinin altında çalıştığı anlamına geliyor. Konsey'e göre böyle bir değerlendirme “ağır işgücü açıkları, yüksek kapasite kullanımı ve kalıcı iç enflasyon gerçeğiyle temelden çelişiyor”.
İthalat içeriğine göre düzeltildiğinde tablo yeniden değişiyor. İç talebin 2026'da büyümeye katkısı, geleneksel ölçümlere göre 4,9 puandan 2,8 puana düşüyor. Dış talep ise negatif değil, pozitif katkı yapıyor.
Konseyin önerileri mali değil, yapısal nitelikte. Konsey, “ekonomik genişlemenin temel itici gücü olarak mali desteğe bağımlılığı azaltan, verimlilik odaklı bir büyümeye kademeli geçiş” çağrısında bulunuyor. Altyapı, insan sermayesi, teknoloji ve inovasyon alanlarında da “yüksek kaliteli üretken yatırım” yapılmasını istiyor.
Malta Ticaret Odası da benzer bir hesap yaptı. Tarihsel düzeydeki verimlilikle yüzde 4'lük büyümeyi sürdürmek için Malta'nın her yıl 14 bin ek çalışana ihtiyacı var. Verimlilik artışı yüzde 3 olursa bu rakam 6 bine iniyor.
Konsey turizmi de inceledi ve sektörün büyümesinin giderek değerden çok hacme dayandığı konusunda uyardı. 2026'nın ilk sekiz ayında gelen turist sayısı yüzde 17,9 arttı. Ancak konaklama süreleri kısaldığı için turist başına ortalama harcama yüzde 2,0 düşerek 937,5 avro oldu.
MFAC, turizm performansının “ziyaretçi sayısının ötesinde” değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Özellikle harcama yoğunluğu ve katma değer açısından bakılması gerektiğini vurgulayan konsey, hacim artışının orantılı bir ekonomik kazanç olmadan altyapıya yük bindirdiğine dikkat çekti.
Hükümetin büyüme tahminleri toplamda makul görünüyor. Konseyin asıl vurgusu ise makul olmanın sürdürülebilir olmakla aynı şey olmadığı. Bir ekonomi, insan ekleyerek ve kamu parası harcayarak yalnızca bir süre büyüyebilir. Değerlendirmenin sorduğu soru, Malta'nın 2026'da yüzde 4,1'e ulaşıp ulaşmayacağı değil; ne tür bir büyüme yaşanacağı ve işgücü musluğu daha fazla açılamadığında bunun bedelini kimin ödeyeceği.
