Yeni İş Koşulları Endeksi, 2001'den 2026'nın başına kadar Malta ekonomisinin iniş çıkışlarını yeniden kuruyor; 11 Eylül sonrası yavaşlamadan 2008 resesyonuna, oradan Covid salgını şokuna ve sonrasındaki genişlemeye kadar.
Malta'nın son çeyrek yüzyıldaki ekonomik geçmişi artık tek bir göstergeyle takip edilebiliyor. Bu gösterge ülkenin büyük yavaşlamalarını, krizlerini ve büyüme dönemlerini tek grafikte gösteriyor.
Malta Merkez Bankası, Ocak 2001 ile Şubat 2026 arasında iş koşullarındaki değişimi izlemek için tasarlanan yeni bir ölçüt olan Yeni İş Koşulları Endeksi'ni (BCI) devreye aldı.
Merkez Bankası ekonomistleri Laura Bigeni ve Germano Ruisi'nin geliştirdiği endeks, haftalık, aylık ve üç aylık 28 ekonomik göstergeyi tek bir değerde birleştiriyor. Endeks sıfır noktası etrafında hesaplanıyor. Pozitif değerler ortalamanın üzerinde bir ekonomik hareketliliğe, negatif değerler ise ortalamanın altındaki koşullara işaret ediyor.
BCI yalnızca bugünkü ekonomiye dair bir anlık görüntü sunmakla kalmıyor. Aynı zamanda Malta ekonomisinin son 25 yılda yaşanan başlıca şoklara ve dönüşümlere nasıl tepki verdiğini geriye dönük olarak yeniden kuruyor.
Çeyrek yüzyıllık ekonomik değişim
Endeks, 2001-2004 arasında ekonomik hareketliliğin ortalamanın altında uzun süre kaldığı bir dönemi gösteriyor.
Bu dönem, teknoloji sektöründeki küresel gerilemeyle birlikte geldi. Mikroçip ihracatı zayıfladı, 11 Eylül saldırıları da uluslararası seyahati etkiledi. AB'ye katılım öncesi yıllarda Malta, gemi inşa ve tekstil gibi sektörlerde endüstriyel yeniden yapılanma yaşıyordu.
2001-2004 yavaşlamasının ardından iş koşulları yavaş yavaş toparlandı ve yeniden ortalamanın üzerine çıktı.
Bir sonraki büyük düşüş, 2008-09 küresel finans krizi oldu. Yabancı talebin çöktüğü ve işsizliğin arttığı bu dönemde BCI, 2008'in başındaki 0,6 seviyesinden 2009'un mayıs ayında -2,5'e indi.
2011'de daha kısa süren ikinci bir düşüş yaşandı. Avrupa'daki egemen borç krizine bağlı kaygılar sürerken endeks -1,2'ye geriledi.
Ardından tablo belirgin biçimde değişiyor. 2014'ten itibaren endeks uzun süren bir genişleme dönemi kaydediyor. Bu, 2010'ların ikinci yarısında Malta ekonomisinin geçirdiği dönüşümü yansıtıyor.
Serideki en çarpıcı hareket ise Covid-19 salgınıyla yaşandı.
Seyahat kısıtlamaları, turizmin çökmesi ve hizmet ekonomisinin bir bölümünün kapanması, BCI'yi Temmuz 2020'de kayıtlara geçen en düşük seviye olan -3,6'ya itti.
Toparlanma neredeyse aynı derecede çarpıcıydı. Kısıtlamalar kaldırılıp ekonomik faaliyet yeniden başlayınca endeks hızla yükseldi ve 2021'in eylül ayında rekor 2,9 seviyesine ulaştı.
2022'den 2026'nın başına kadar BCI, ortalamanın üzerindeki ekonomik koşulları kaydetmeye devam etti. Skor, yaklaşık +0,3 ile +0,5 arasında, orta düzeyde pozitif ve istikrarlı bir bantta seyretti. Bu istikrarın arkasında güçlü istihdam artışı, düşük işsizlik ve turizm harcamalarındaki toparlanma gibi etkenler yer alıyor.
Kayıtları netleştirmek
Yeni göstergenin amaçlarından biri, bu tarihsel kaydı daha sağlam hale getirmek.
Ekonomik istatistikler, daha fazla bilgi elde edildikçe sık sık revize ediliyor. Bu durum, bir göstergeyi bugünkü koşulları geçmişle karşılaştırmak için kullanırken sorun yaratabiliyor. Ulusal hesaplardaki geçmişe dönük revizyonlar, önceki okumaları değiştirebiliyor.
Merkez Bankası bu konuda bir örneğe dikkat çekiyor: 2020 yılı GSYH büyümesi ilk tahminde yüzde -8,0 olarak açıklanmış, sonradan yüzde -3,3'e revize edilmiş.
Bankanın önceki dokuz değişkenli modelinde bu tür revizyonlar, endeksin geçmiş okumalarını önemli ölçüde değiştirebiliyordu.
Yeni BCI ise değerlendirmesini 28 göstergeye yayıyor. Bunlar arasında ticari kredi, ticaret akışları, istihdam eğilimleri ve iş dünyasının duyarlılığı yer alıyor.
Merkez Bankası'na göre bu yapı, yeni endeksi istatistiksel revizyonlara karşı yüzde 40 daha az hassas hale getiriyor.
Bu sayede tek tek ulusal hesap rakamları revize edilse bile endeksin anlattığı ekonomik öykü nispeten istikrarlı kalabilecek.
Aylık ekonomik gösterge
Merkez Bankası, Yeni BCI'yi rutin aylık ekonomik açıklamalarına dahil etmeyi planlıyor. Böylece politika yapıcılar ve kamuoyu, iş koşullarına dair düzenli olarak güncellenen bir değerlendirmeye erişebilecek.
Endeksin iki amacı var. Birincisi, Malta ekonomisinin bugün nerede durduğuna dair zamanında bir okuma sunmak. İkincisi, küresel krizler, AB'ye katılım, hızlı ekonomik büyüme ve eşi benzeri görülmemiş Covid-19 şokuyla geçen 25 yıllık dönemde ekonomik koşulların nasıl değiştiğine dair daha istikrarlı bir geriye bakış imkânı vermek.
