Malta'nın en küçük yılanlarından biri olan Brahminy kör yılanı, sürüngenden çok bir solucana benziyor. Çoğu zaman kimse fark etmeden sessizce varlığını hissettiriyor.
Maltaca'da Serp Ħanex olarak bilinen bu minik sürüngen, hayatının büyük bölümünü toprağın, taşların ve çürüyen bitki örtüsünün altında geçiriyor. Ürkek doğası sayesinde büyük ölçüde görünmez ve tanınmaz kalıyor; Malta, Gozo ve Comino'ya yayılımı genişlemiş olsa da durum fazla değişmemiş.
Yeni bir bilimsel çalışma, 34 lokasyonda 65 bireyi belgeledi. Bu, yabancı türün Malta takımadalarında ne kadar yaygınlaştığına dair şimdiye kadarki en net gösterge.
Araştırmayı Arnold Sciberras, Alan Deidun, Mario Lo Valvo ve Francesco Paolo Faraone yürüttü. Ekip, neredeyse on yıllık gözlemleri, saha çalışmalarını ve vatandaşların katkılarını bir araya getirdi.
Çalışma, 15-18 Eylül 2026 tarihleri arasında İtalya'nın L'Aquila kentinde düzenlenen Societas Herpetologica Italica'nın 16. Ulusal Kongresi'nde sunuldu.
Fark edilmesi zor küçük bir yılan
Brahminy kör yılanı (Indotyphlops braminus), Hint-Malay bölgesine özgü bir tür ve büyük ölçüde yeraltında yaşamaya uyum sağlamış durumda. Küçük boyutu, gizli yaşam tarzı ve saklı mikrohabitatları tercih etmesi, onu gözden kaçırmayı kolaylaştırıyor.
Birçok sürüngenin aksine, yalnızca dişilerden oluşan bu tür partenogenez yoluyla üreyebiliyor. Yani dişiler erkeklerle döllenmeden yavru veriyor. Bu da tek bir bireyin, yanlışlıkla alışık olmadığı bir yere taşındıktan sonra yeni bir popülasyon kurabileceği anlamına geliyor.
Tür, büyük ölçüde süs bitkileri, fidanlık malzemeleri ve toprağın hareketi sayesinde uluslararası alanda yayılmış.
Malta'daki ilk resmi kayıt 2020'de yapılmış olsa da son araştırma 2017'ye uzanan gözlemleri de kapsıyor. Bu da yılanın resmi olarak belgelenmeden birkaç yıl önce adada bulunduğuna işaret ediyor.
Araştırmacılar 2017-2026 arasında, 34 lokasyondan 65 bireyi kapsayan 47 kayıt derledi: Bunların 31'i Malta'da, ikisi Gozo'da, biri de Comino'da görüldü.
Bulgular, bu minik sürüngenin daha önce fark edilenden çok daha yaygın olduğunu gösteriyor.
Fidanlıklardan doğal yaşam alanlarına
Görülmelerin çoğu, fidanlıklar, bahçe merkezleri, seralar, tarım arazileri, kamu bahçeleri, özel mülkler ve kentsel alanlar gibi insan faaliyetleriyle yakından ilişkili ortamlardan geldi.
Bu tablo, yılanın özellikle bitki ve toprak hareketi yoluyla, insan faaliyetleri aracılığıyla bir yerden başka bir yere taşındığı görüşünü destekliyor.
Araştırmacılara göre tür, yalnızca doğal hareketle yayılmış olmayabilir. Adaların farklı bölgelerine birden fazla kez yanlışlıkla taşınmış olabilir.
Ancak ekip, daha az bozulmuş ortamlarda da örnekler kaydetti: okaliptüs ekimlerinde ve garig (Akdeniz'e özgü, kurak ve bodur bitki örtülü alan) yaşam alanlarında. Bazıları kurak manzaraların içindeki nispeten nemli mikrohabitatlarda bulundu.
Bu gözlemler, Brahminy kör yılanının insan faaliyetiyle doğrudan bağlantılı yerlerin ötesinde yerleşmeye başlayıp başlamadığı sorusunu gündeme getiriyor.
Araştırmacılara göre bu ayrım önemli. Yabancı bir türün bir yerde bulunması, orada kararlı ve üreyen bir popülasyon oluştuğunu tek başına kanıtlamıyor. Malta'daki kayıtların izole girişleri mi, yerleşik popülasyonları mı yoksa ikisinin bir karışımını mı temsil ettiğini anlamak için daha fazla araştırma gerekecek.
Malta'nın biyolojik çeşitliliği için ne anlama geliyor?
Yılanın Malta'daki ekolojik sonuçları hâlâ yeterince anlaşılmış değil.
Çalışma, yayılımı ve habitat tercihleri hakkında önemli bilgiler sunsa da üremenin ne kadar başarılı olduğunu, habitatlar arasında nasıl hareket ettiğini ve yerli biyolojik çeşitlilik üzerinde ölçülebilir bir etkisi olup olmadığını belirlemek için daha fazla inceleme gerekiyor.
Bulgular ayrıca ada ekosistemleri için daha geniş bir soruna dikkat çekiyor. Bitkilerin, toprağın ve diğer malzemelerin uluslararası hareketi, normalde hiç ulaşamayacak türleri istemeden adalara taşıyabiliyor.
Üç araştırma projesi daha sürüyor
Doğa uzmanı ve araştırmacı Arnold Sciberras'a göre son çalışma, türü ve yayılımını anlamaya yönelik daha geniş bir çabanın parçası.
Araştırma ekibi, Brahminy kör yılanıyla ilgili üç ek projenin daha sürdüğünü doğruladı. Yeni gözlem ve örneklerin, türün biyolojisini, yayılımını ve Malta adalarında yerleşip yerleşmediğini netleştirmesi bekleniyor.
Vatandaşlar, mümkünse fotoğraf ve kesin konum bilgisiyle birlikte gördükleri yılanları bildirmeye teşvik ediliyor.
Bildirimler 99887950 ya da 99113445 numaralı telefonları arayarak veya araştırmacılarla özel mesaj üzerinden iletişime geçerek yapılabilir.
