Maltalı araştırmacıların öncülüğündeki uluslararası bir astronomi ekibi, Samanyolu galaksisinin yıldız oluşum diskinin sınırının nerede olduğunu keşfetti.
Ekip, uluslararası hakemli dergi Astronomy & Astrophysics'te Salı günü yayımlanan çalışmalarında galaksinin yıldız oluşum diskinin sınırını ilk kez haritaladı.
Araştırmacılar 100.000'den fazla yıldızın yaşını analiz ederek galaksimizdeki yeni yıldız üretiminin büyük bölümünün merkezden 40.000 ışık yılı mesafe içinde gerçekleştiğini ortaya koydu.
Işık saniyede yaklaşık 300.000 kilometre hızla yol alır ve bir yılda toplam 9,46 trilyon kilometre kat eder. Bu hesapla 40.000 ışık yılı yaklaşık 378.400.000.000.000.000 kilometreye denk gelir.
Nasıl keşfettiler?
Samanyolu; yıldızlar, gaz ve tozdan oluşan, kendi güneş sistemimizi de barındıran devasa bir sarmal galaksidir.
Galaksinin diskinin tam olarak nerede sona erdiğini belirlemek onlarca yıldır güçlük çıkarmaktadır; çünkü disk ani bir şekilde kesilmez, kademeli olarak soluklaşır.
Araştırmacılar yıldız oluşum diskinin sınırını bulmak için galaksilerin içten dışa doğru büyüdüğünü temel aldı. Bu modele göre yıldızlar önce yoğun merkezde, ardından dış bölgelerde oluşur. Dolayısıyla merkezden uzaklaştıkça yıldızların yaşı gençleşir.
Ancak ekip bu eğilimin tersine döndüğü bir noktayı da doğruladı. Merkezden yaklaşık 35.000-40.000 ışık yılı uzaklıkta yıldızlar yeniden yaşlanmaya başlıyor. Araştırmacılar yaş örüntüsündeki bu minimum noktanın, galaksinin yeni yıldız üretme verimliliğinin keskin biçimde düştüğü bölgeyle örtüştüğünü tespit etti.
Çalışmayı, doktora araştırmasını Malta Üniversitesi'nde yürüten İnsubria Üniversitesi'nden Dr. Karl Fiteni yönetti. Fiteni Salı günü yaptığı açıklamada keşfin önemini şöyle anlattı:
"Samanyolu'nun yıldız oluşum diskinin boyutu, galaktik arkeolojide uzun süredir yanıtlanmamış bir soruydu. Yıldız yaşlarının disk boyunca nasıl değiştiğini haritalayarak artık net ve ölçülebilir bir yanıtımız var."
Projeyi birlikte yürüten ve danışmanlığını yapan Malta Üniversitesi'nden Prof. Joseph Caruana ise şunları ekledi: "Artık elimizdeki veriler, giderek daha hassas yıldız yaşlarının Samanyolu'nun hikâyesini çözmek için güçlü araçlar olarak kullanılmasına olanak tanıyor. Bu durum, galaksimiz hakkında yeni bir keşif çağının kapısını aralıyor."
Binlerce yıldızın haritası
Bilim insanları sonuçlarına birkaç ileri teknoloji yöntemini birleştirerek ulaştı. Bu yöntemler arasında galaksimizdeki yaklaşık iki milyar nesneyi — çoğunluğu yıldız olmak üzere — haritalayan Gaia uydusu verileri de yer aldı.
Ekip ayrıca gözlemlerini gelişmiş galaksi evrimi bilgisayar simülasyonlarıyla karşılaştırdı. Simülasyonlar, gözlemlenen örüntünün yaşlı yıldızların sarmal kolları üzerinde "sörf yaparak" yıldız oluşum diskinin kenarının ötesine göç etmesinden kaynaklandığını doğruladı.
