Protestocular, ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner ile bağlantılı olan Arnavutluk'taki lüks turizm kompleksi projesine büyük tepki gösteriyor.
Proje iki yıldan uzun süre önce duyuruldu, ancak ayrıntıların çoğu hâlâ belirsizliğini koruyor. İşte şu ana kadar bilinenler.
Projenin başlangıcı
Kushner ve eşi Ivanka Trump, Arnavutluk'ta lüks oteller ve villalar inşa etme planlarını 2024 yılında açıkladı.
Proje, Adriyatik kıyısı boyunca iki bölge için planlandı: korunan Vjosa-Narta deltası ve yakındaki ıssız Sazan adası. Sazan adası, bir zamanlar gizli bir komünist askeri üs olarak kullanılıyordu.
Hükümet 2024 yılının sonlarında, Kushner'ın Affinity Partners fonuyla bağlantılı olduğu düşünülen Atlantic Incubation Partners adlı şirkete "stratejik yatırımcı" statüsü verdi.
AFP'nin gördüğü bir belgeye göre bu statü, hızlandırılmış idari prosedürlere erişim ve bakanlıklardan destek sağlıyor.
Ivanka Trump o günden bu yana mimarlar ve yatırımcılarla birlikte Vlora bölgesini ziyaret etti ve Başbakan Edi Rama ile görüştü.
Rama'nın ofisi perşembe günü AFP'ye yaptığı açıklamada, "Bugün itibarıyla Sazan'a ilişkin kesin bir anlaşma yoktur" dedi.
Açıklamada, "Sazan kamu mülkü olduğundan, Arnavutluk devleti adada gerçekleştirilecek herhangi bir gelişmenin paydaşı ve doğrudan yararlanıcısı olarak kalmalıdır" ifadeleri yer aldı.
Yatırımcılar kimler?
Sazan adasındaki yatırımın 1,6 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. Rama ise yakın zamanda Zvernec'teki projeden 4 milyar euro tutarında bir yatırım olarak söz etti.
Affinity Partners, AFP'nin sorularını bir halkla ilişkiler ajansına yönlendirdi. Ajans, projeyi "çeşitli yatırımcılarla" birlikte yürüten bir şirket olarak tanımlanan Sazan Real Estate Development'ın başkanı Asher Abehsera'ya atfedilen bir açıklama paylaştı.
Açıklamada, "Dünya standartlarında bir destinasyon yaratma ve bölgenin tarihindeki en büyük özel yatırımlardan birini yapma fırsatından heyecan duyuyoruz" denildi.
Ancak AFP, bu isimde bir şirketin yasal kaydını bulamadığını belirtti.
AFP'nin Zvernec'teki projeyle ilgili sorularına hükümet perşembe günü yanıt verdi ve bölgenin "özel mülk" olduğunu açıkladı.
Hükümet ayrıca, projenin yatırımcılarının "Katar merkezli Power International Holding W.L.L'in iki ortak sahibi olduğunu, bu holdingin çeşitli işletmelere sahip olduğunu ve turizm portföyünün dünyanın en prestijli portföyleri arasında bulunduğunu" belirtti.
Proje neden tartışmalı?
Çevre grupları projenin korunan alanları tahrip edeceğini savunurken, diğer eleştirmenler yetkilileri yolsuzlukla suçluyor.
Onlarca sivil toplum kuruluşu, projenin Vjosa-Narta korunan bölgesi üzerindeki olası etkisi konusunda alarm verdi.
40'tan fazla grup, ocak ayında hükümete bir mektup göndererek projenin derhal askıya alınmasını talep etti.
Eleştirmenler ayrıca kıyıdaki arazilerin satın alınmasında kullanılan paranın kaynağı ve prosedürlerin yasallığı hakkında da soru işaretleri yöneltti.
Arnavutluk'taki birçok arazi gibi söz konusu bölge de 1990'larda komünizmin çöküşüne uzanan mülkiyet anlaşmazlıklarına konu oluyor.
Binlerce aile, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra komünistler tarafından el konulan atalarına ait toprakları geri almayı hâlâ umuyor. Bu ailelerden bazıları, projeye tahsis edilen arazinin mülkiyetini iddia ediyor.
Soruşturmalar ve protestolar
Sahilde buldozerlerin görüntüleri ortaya çıktıktan sonra muhalefet son günlerde yoğunlaştı.
Protestocular cumartesi günü bölgede özel güvenlik görevlileriyle çatıştı. Göstericiler, sahile erişimi engelleyen yeni kurulan dikenli tellere tepki göstermek için toplanmıştı.
O zamandan bu yana binlerce gösterici, üç akşam üst üste başkent Tiran'da toplanarak projenin iptal edilmesini ve eski sahiplerin topraklarını geri almasını talep etti.
Önümüzdeki günlerde yeni protestolar planlanıyor.
Bu arada özel yolsuzlukla mücadele savcılığı bir soruşturma başlattı.
Medya raporlarına göre savcılık, Vjosa-Narta bölgesinin korunan statüsündeki değişiklikleri inceleyecek.
Yetkililerin kamu ihale sistemini nasıl atlayabildiği ve arazi tapularının satın alınmasında kullanılan paranın kaynağı da soruşturulacak.
Savcılık AFP'ye soruşturmanın başlatıldığını doğruladı ancak daha fazla ayrıntı vermekten kaçındı.