Hükümet milletvekili Ramona Attard ve muhalefet milletvekili Darren Carabott'un Il-Każin programındaki tartışmada öne sürdüğü iddiaları kontrol ediyoruz.
Hükümet ve muhalefet temsilcilerinin çelişkili açıklamaları, Malta'nın bir sonraki Başyargıcı'nın atanmasına ilişkin görüşmelerin nasıl ilerlediği konusunda soru işaretleri doğurdu; halefinin belirlenmesindeki çıkmaz ise devam ediyor.
Bu konu aynı zamanda geçen haftaki Il-Każin programının da ana gündem maddesi oldu. Çarşamba akşamı hükümet milletvekili Ramona Attard ile muhalefet milletvekili Darren Carabott karşı karşıya geldi.
Görünürde hükümetin Malta'nın kurumlarına saygı gösterip göstermediği üzerine yapılan tartışma, hızla Başyargıç atama sürecinin ele alınış biçimine kaydı. Attard ve Carabott, bu konuyla ilgili bir dizi tartışmalı iddia öne sürdü.
İşte tartışma sırasında öne sürülen bazı önemli iddialar.
İddia: Yeni Başyargıç ile ilgili görüşmeler ne zaman başladı?
Sonuç: Hükümet ile muhalefet arasındaki görüşmelerin Ocak ortasına doğru başlamış olması muhtemeldir.
Tartışma boyunca Attard ve Carabott, olası adaylar konusunda hükümet ile muhalefet arasındaki görüşmelerin ne zaman başladığını tartıştı.
İzleyiciden gelen bir soruya yanıt veren Attard, hükümetin bu rol için ilk tercihi olan Consuelo Scerri Herrera'nın adının Ocak ayı sonlarında gündeme gelmesinden çok önce görüşmelerin başladığını iddia etti.
Öte yandan Carabott, görüşmelerin ancak Şubat ayı başlarında parlamentonun Scerri Herrera'nın adaylığını oylamasından kısa bir süre önce başladığını savundu.
Önceki haftalarda yapılan bir dizi kamuoyu açıklaması, olayların zaman çizelgesini ortaya koymaya yardımcı oluyor.
Aralık ayı sonlarında, Noel ile yeni yıl arasındaki genellikle sakin geçen haftada, birçok hükümet ve muhalefet kaynağı Times of Malta'ya görüşmelerin henüz başlamadığını söyledi. Bu, görevdeki Başyargıç Mark Chetcuti'nin Şubat ayı başındaki zorunlu emeklilik tarihinden beş hafta öncesiydi.
Muhalefet lideri Alex Borg iki hafta sonra bu durumu teyit etti.
11 Ocak'ta paylaştığı bir Facebook videosunda Borg, Chetcuti'nin olası halefi hakkında görüşmek üzere Robert Abela tarafından henüz çağrılmadığını söyledi.
Bu gelişme süreci başlatmış görünüyor; Abela ve Borg ertesi gün gayri resmi görüşmeler gerçekleştirdi ve bu görüşmede Consuelo Scerri Herrera'nın adının ilk kez gündeme geldiği iddia ediliyor. Bu bilgi, ay içinde yayımlanan iki parti liderinin kamuoyuyla paylaştığı mektuplara dayanıyor.
Bir sonraki hafta itibarıyla görüşmeler tam hız devam ediyordu; Adalet Bakanı Jonathan Attard 19 Ocak'ta kendisi ile muhalefet gölge bakanı Joe Giglio arasında ve ayrıca başbakan ile muhalefet lideri arasında müzakerelerin sürdüğünü açıkladı.
Scerri Herrera'nın adı ilk kez 28 Ocak'ta kamuoyuna duyuruldu; Attard, Scerri Herrera'nın hükümetin bu görev için adayı olduğunu teyit etti.
İddia: Hükümet, Scerri Herrera'yı parlamento oylaması elini zorladığı için aday gösterdi.
Sonuç: Bu yanlıştır. Scerri Herrera'nın adaylığı, parlamento oylamasından bir hafta önce açıklandı.
Tartışma boyunca Ramona Attard, Scerri Herrera'nın adaylığının gizli kalması gerektiği önerisini reddederek, hükümetin parlamentoya bir önerge sunması gerektiğinden tercih ettiği adayın ismini açıklamak zorunda kaldığını savundu.
Attard özünde, hükümetin görevdeki Başyargıç'ın halefi için parlamentoda oylama önergesi sunmak zorunda olduğundan, Scerri Herrera'nın isminin kamuoyuna yansımasının kaçınılmaz olduğunu ileri sürdü.
Ancak gerçekte Scerri Herrera'nın adı, hükümetin tercih ettiği aday olarak, konu parlamentoya taşınmadan çok önce gündeme gelmişti.
28 Ocak'ta Adalet Bakanı Jonathan Attard, Times of Malta'ya Scerri Herrera'nın hükümetin adayı ve "başbakan ile kendisi tarafından bu görev için önerilen kişi" olduğunu söyledi.
Bu, isminin bir hükümet veya muhalefet yetkilisi tarafından ilk kez kamuoyuyla paylaşılmasıydı.
Bu açıklama, hükümetin 3 Şubat'ta, görevdeki Başyargıç'ın zorunlu emeklilik tarihi olan ertesi gün Scerri Herrera'nın adaylığı için parlamentoda oylama yapılmasını talep eden önergeyi sunmasından neredeyse tam bir hafta öncesiydi.
Bu önerge ertesi gün reddedildi ve yeni bir Başyargıç arayışı yeniden başa döndü.
İddia: Yargı organı, yargıçların emeklilik yaşının yükseltilmesinden yanaydı.
Sonuç: Görevdeki Başyargıç, emeklilik yaşının yükseltilmesini de içeren reform tasarısının onaylanmamasından duyduğu 'hayal kırıklığını' ifade etti, ancak doğrudan emeklilik yaşı meselesine değinmedi.
Hükümet yetkilileri, geçen yıl sunulan ve diğer değişikliklerin yanı sıra yargıçların emeklilik yaşını yükseltmeyi de içeren bir yasa tasarısının onaylanması halinde mevcut çıkmazın önlenebileceğini sıklıkla savundu.
Reformlar, Malta yargısında bir dizi değişiklik öneriyordu; en önemlisi, yargıçlara mevcut zorunlu emeklilik yaşı olan 68 yerine 70 yaşında emekli olma seçeneği tanıyordu.
Bu, görevdeki Başyargıç Mark Chetcuti'nin halefinin aranmasına başlanmadan önce görevde iki yıl daha kalacağı anlamına gelecekti.
Ancak, bir anayasa değişikliği olduğu için reformların yasalaşması parlamentonun üçte ikisinin desteğini gerektiriyordu.
Tasarı, muhalefetin anayasanın parça parça değiştirilmesine karşı olduğunu ve kapsamlı bir reform yapılmasını istediğini belirterek değişikliklere karşı oy kullanmasıyla parlamentodan geçemedi.
Bu konu, Il-Każin programında bir izleyicinin Darren Carabott'a muhalefetin yargıçların emeklilik yaşının yükseltilmesini destekleyip desteklemediğini sormasıyla gündeme geldi. İzleyici bu değişikliğin yargı organı tarafından önerildiğini belirtti.
Bu soru Carabott'tan anında bir tepki aldı; iddianın kanıtlanmasını istedi.
Tasarıların sunulduğu dönemde Adalet Bakanı Jonathan Attard, önerilen değişikliklerin yargıçlar birliğiyle tartışıldığını ve bazılarının bizzat Başyargıç'ın önerileriyle şekillendiğini söylemişti.
Attard ayrıca yargıyı temsil eden birlikle imzalanmış bir anlaşmayı da parlamentoya sunmuştu. Bu anlaşmada birlik, yargı için bir standartlar komiseri atanmasını savunuyordu. Ancak anlaşmada, masadaki diğer değişiklik önerileri — yargının emeklilik yaşının yükseltilmesi dahil — hakkında herhangi bir ifade yer almıyordu.
Tasarıların reddedilmesinin ardından kısa süre sonra Başyargıç, adli yılın açılışında konuya geri döndü ve parlamentonun değişiklikler üzerinde uzlaşı sağlayıp bunları yasalaştıramamasından duyduğu "kişisel hayal kırıklığını" dile getirdi.
Chetcuti, tasarıdaki her bir değişiklik hakkında görüşlerini açıkça ifade etmedi; bunun yerine yalnızca daha önceki konuşmalarında kendisinin önerdiği iki değişiklik hakkında yorum yaptı ve bunların hiçbiri yargının emeklilik yaşının yükseltilmesi değildi.
Önceki Başyargıçlar, yargı genelinde emeklilik yaşının yükseltilmesi konusunda daha doğrudan konuşmuşlardı.
2009 yılında dönemin Başyargıcı Vincent de Gaetano, yargıçların zorunlu emeklilik yaşının 65'ten 68'e çıkarılması çağrısında bulunmuştu.
Ancak de Gaetano, bir Başyargıç'ın 65 yaşına geldiğinde görevinden ayrılarak normal bir yargıç statüsüne dönmesi gerektiğini de eklemişti.
Yargının emeklilik yaşı sonunda Kasım 2020'de 68'e yükseltildi.
Times of Malta'nın doğruluk kontrolü hizmeti, Akdeniz Dijital Medya Gözlemevi (MedDMO) ve Avrupa Dijital Medya Gözlemevi'nin (EDMO) bir parçasıdır.
