Robert Abela yönetiminin ekonomiyi yönetme biçimine duyulan güven, Esprimi'nin ilk Bütçe Barometresi'nde en düşük sonuç olarak çıktı. Katılımcıların yüzde 45'i ekonomi yönetimine güvenmediğini söylerken, güvenenlerin oranı yalnızca yüzde 32. Bu da net 13 puanlık bir güven açığı anlamına geliyor.
Bulgular, katılımcıların bütçenin kendi hanelerine ve ülkeye etkisini nasıl gördüğü arasındaki belirgin farkla birlikte değerlendiriliyor. Önümüzdeki bir yılda bütçenin kendi hanelerini daha kötü duruma düşüreceğini düşünenlerin oranı yalnızca yüzde 15. Yüzde 48 bir değişiklik olmayacağını, yüzde 36 ise daha iyi olacağını düşünüyor.
Malta genelinde ise yüzde 39 ülkenin daha iyiye gideceğini düşünürken, yüzde 35 kötüleşeceğini düşünüyor. Bu oran, hane düzeyindeki kaygının iki katından fazla. Hane için ortalama puan 5 üzerinden 3,3, ülke için ise 3,1.
Genel olarak yüzde 41 bütçeden oldukça ya da çok memnun olduğunu söylerken, yüzde 29 oldukça ya da çok memnuniyetsiz. Geri kalanlar ise ne memnun ne de memnuniyetsiz. Gösterge tablosu ortalama memnuniyet puanını 5 üzerinden 3,2 olarak kaydediyor. Ekonomi yönetimine duyulan güven ise daha da düşük; bu puan 5 üzerinden 2,8.
“Çok az kişi bu bütçenin kendi hanesini daha kötü duruma sokacağını bekliyor, neredeyse yarısı ise evde bir değişiklik olmayacağını düşünüyor” dedi Esprimi'nin araştırma direktörü Vanessa Bajada. “Ülke konusunda hikâye farklı. Malta'nın daha kötü olacağını düşünenlerin oranı üçte birin biraz üzerinde. Hane ile ülke arasındaki bu fark, bu yılki sonuçların en net mesajı.”
Açıklamayla birlikte yayımlanan yaş dağılımı, güven açığının her grupta aynı olmadığını gösteriyor. 18-29 yaş arasındakilerde net güven eksi 35. 40-49 yaş grubunda eksi 24, 70 yaş üstünde ise eksi 23. Net güveni pozitif çıkan tek yaş grubu 60-69 yaşlar; bu grubun net güveni artı 12. Bu kuşak bütçeden en yüksek memnuniyeti de artı 35 ile bildiriyor ve en yüksek ulusal iyimserliği artı 19 ile gösteriyor.
Pazartesi günü yayımlanan serinin ikinci açıklaması, tedbir bazında ayrıntılar içeriyor. En çok beğenilen tedbirler, elektrik, gaz ve yakıt fiyatlarını sabit tutan enerji sübvansiyonları. Katılımcıların yüzde 42'si bunu en çok beğendiği tedbir olarak seçti ve net puanı artı 38. Acil servis genişletmesi dahil Mater Dei Hastanesi'ne yapılan yatırım ise yüzde 41 ile artı 38 aldı. Süper Bonus'un net puanı artı 22.
Turistik konaklama tesislerine yönelik daha yüksek eko katkı payı, en az beğenilen tedbir oldu. Katılımcıların yüzde 33'ü bunu en az beğenilen tedbir olarak işaretlerken, yüzde 8'i en çok beğenilen olarak seçti. Net puan eksi 25. Üçüncü ülke vatandaşlarına (TCN) yönelik tedbirler ise negatif bölgede yoğunlaşıyor. Bu vatandaşlar için ücretsiz çocuk bakımının sona ermesi eksi 6, daha yüksek çalışma izni harçları eksi 5 puan aldı. Yıllık 400 euroluk altyapı katkısının net puanı ise eksi 13.
Anketin sonuçları, Malta toplumunun çeşitli kesimlerinden TCN tedbirlerine gelen eleştirilerle örtüşüyor. Diğer sektörler ise bütçenin başka bölümlerini olumlu karşıladı. 24 sivil toplum kuruluşu (STK) paketi, “uyrukları temelinde insanları resmen ayıran bir ülkeye doğru şok edici bir adım” olarak nitelendirdi. Genel İşçi Sendikası TCN ücretlerini “tamamen popülist” bularak eleştirirken, yaşam maliyetindeki düzenlemeyi ve emekli maaşı artışlarını olumlu karşıladı. Malta Ticaret Odası ve üç işveren kuruluşu ise tedbirlerin “paydaşlarla önceden istişare edilmeden” getirildiğini ve enflasyonu körükleme riski taşıdığını söyledi. Aynı kuruluşlar, gelirin yeniden yatırıma aktarılması koşuluyla eko vergisi artışını olumlu karşıladı.
Ancak maliye bakanı Clyde Caruana, son bütçesini üç direk üzerine kurulu olarak tanımladı: enerji fiyatlarında istikrar, sosyal tedbirler ve yeni bir politika yönü. Caruana konuşmadan önce “Ekonomiyi yeniden dengelemek için bazı tedbirler getirilecek” dedi. Daha sonra TCN ücretlerinin “yabancı işçileri cezalandırmak için olmadığını” savundu. Bu ücretlerin, “açgözlü” işletmelerin yarattığı “dengesizliği” gidermeyi amaçladığını söyledi. 8 Kasım'a gelindiğinde ise tutumunu daha da sertleştirdi: “Bana göre Bütçe 2027 taş üzerine yazılmış durumda.”
Anket, 29 Ekim ile 2 Kasım arasında 400 Malta'lı yetişkinin katıldığı çevrim içi bir panelde yapıldı. Ağırlıklandırma sonrası etkin örneklem 359 kişi. Çevrim içi panellerde olduğu gibi hata payı yaklaşık artı eksi 5 yüzde puan ve sonuçlar yalnızca gösterge niteliğinde. Katılımcıların her 10 kişiden 3'ü hangi partiye oy verdiğini açıklamayı reddetti. Bu yanıtlar herhangi bir düzeltme yapılmadan analize dahil edildi. Ağırlıklandırma sonuçları en fazla 4 puan kaydırdı, ancak hiçbir bulguyu değiştirmedi. Esprimi, katılımcıların neredeyse tamamının bütçe tedbirlerinin en azından bir kısmını bildiğini açıkça belirtiyor. Bu nedenle sonuçlar genel nüfusu değil, kamusal konuları takip eden yetişkinleri anlatıyor.
Açıklamada henüz bütçe desteğinin parti bazında dökümü yer almıyor. Bu analiz, çarşamba günü yayımlanacak üçüncü açıklamaya ayrılmış. Sonraki bölümlerde hizmet sektöründeki ödünleşim ile AB dışı ülkelerden 122 ikamet sahibini kapsayan, ağırlıklandırılmamış ayrı bir tamamlayıcı anket ele alınacak.
Öte yandan güven rakamının siyasi önemi, bütçeyi hükümetten ayırması. Katılımcıların en büyük kesimi tedbirlerin kendilerine kişisel olarak zarar vermesini beklemiyor ve memnuniyet, memnuniyetsizliğin hafif önünde. Buna rağmen neredeyse yarısı yönetimin ekonomi politikasına güvenmiyor. Bu güvensizliğin muhalefet seçmenlerinde mi yoğunlaştığı, yoksa Hükümetin kendi tabanına mı uzandığı, parti bazlı analiz yayımlandığında netleşecek.
