Komisyonun endişeleri, Malta'nın yeraltı su kaynaklarında ciddi bozulma belirtileri görülürken gündeme geldi
Avrupa Komisyonu, Malta'nın su tarife sisteminde bir boşluk tespit etti. Buna göre en yüksek hacimsel tarife ticari olmayan kullanıcılara uygulanmıyor ve bu durum ticari tüketicilerin su kullanımını azaltma teşvikini zayıflatıyor.
Komisyon, 2 Ekim'de yayımlanan Malta'ya özel üçüncü Havza Yönetim Planı değerlendirmesinde, içme suyu tarifelerinin tüketim arttıkça kademeli olarak yükseldiğini ancak en yüksek hacim diliminin ticari olmayan kullanıcılar için muaf tutulduğunu kaydetti.
Komisyon şu değerlendirmeyi yaptı: “Eldeki bilgilere göre su tarifeleri, art arda gelen hacim dilimleri boyunca artan hacimsel bir bileşen içeriyor. Bununla birlikte en yüksek hacim dilimi ticari olmayan su kullanıcıları için muaf tutuluyor ve bu durum genel teşvik performansını eksik bırakıyor.”
Komisyona göre bu durum, Malta'nın fiyatlandırma sisteminin tüm kullanıcılar için yeterli tasarruf teşviki sunmadığı anlamına geliyor.
Bulgular, su hizmetleri maliyetlerinin geri kazanımı ve kirleten öder ilkesinin uygulanmasına yönelik daha geniş eleştirinin parçası.
Kamu içme suyu arzı için finansal maliyet geri kazanımı yüzde 88 olarak bildiriliyor ancak Komisyon, kullanıcı sektörü veya hizmet bileşeni bazında bir döküm sunulmadığını belirtiyor. Havza Yönetim Planı, atık su arıtma hizmetleri için maliyet geri kazanımına ilişkin bilgi de içermiyor.
Komisyon ayrıca “çevresel ücret bulunmadığını” kaydetti; bu kapsamda kaynak maliyetlerini yansıtan su alma ücretleri veya su kirliliği ücretleri de yok.
Çevresel ve kaynak maliyetlerine ilişkin bilgi eksikliğinin kirleten öder ilkesinin etkin uygulanmasını engellediğini ifade etti.
Değerlendirmeye göre tarımsal yeraltı suyu kendi kendine alınmasında hacimsel fiyatlandırma şeması da bulunmuyor. Komisyon, Malta'nın Su Çerçeve Direktifi Madde 9 maliyet geri kazanım kurallarını tam olarak uygulaması çağrısında bulundu. Özellikle Malta'nın şeffaf ve tasarrufu teşvik eden su fiyatlandırmasını sağlaması, tam maliyet geri kazanımının altında kalmasının gerekçelendirilmesi, geri kazanımın kullanıcı sektörüne göre ayrıştırılması, çevresel maliyetlerin tahmin edilmesi, kirleten öder ilkesinin uygulanması ve yeraltı suyu alımında hacim kontrollerinin güçlendirilmesi gerekiyor.
Komisyonun endişeleri, Malta'nın yeraltı su kaynaklarında ciddi bozulma belirtileri görülürken gündeme geldi.
Malta'nın 15 yeraltı su kütlesinden dördü artık kötü nicel durumda sınıflandırılıyor; önceki değerlendirmede bu sayı ikiyken artmış durumda. İyi nicel durumda sınıflandırılan pay yüzde 86,7'den yüzde 73,3'e geriledi.
Daha çarpıcı olarak, Malta'nın nicel izlemesiyle kapsanan yeraltı su alanının yüzde 95,9'u kötü nicel durumda sınıflandırılıyor.
Komisyon bu durumun “aşırı alımın sistemik bir sorunu” olduğunu gösterdiğini belirtiyor.
Bu oran, Malta'nın toplam yeraltı su alanının yüzde 85,5'ini kapsayan yedi yeraltı su kütlesine uygulanıyor. Kalan sekiz yeraltı su kütlesi nicel izlemeye tabi değil.
Yeraltı sularının kimyasal durumu da kötü. En son değerlendirmede 15 yeraltı su kütlesinin tamamı iyi kimyasal duruma ulaşamıyor; nitratlar yeraltı su kütlelerinin yüzde 80'ini, klorür yüzde 73,3'ünü ve sodyum yüzde 53,3'ünü etkiliyor.
Malta, AB'nin en su stresi altındaki ülkelerinden biri olarak tanımlanıyor. Mevsimsel Su Sömürme Endeksi 2023'ün üçüncü çeyreğinde yüzde 66,7'ye ulaştı; bu oran Kıbrıs'tan sonra AB'de en yüksek ikinci seviye.
Ülke talebi karşılamak için giderek artarak arıtma suyuna yöneldi. Arıtılmış deniz suyu toplam su talebinin yüzde 35'ini karşılarken, arıtılmış atık su payı yalnızca yüzde 2.
Komisyon, su arzını artırıcı önlemlerin talep azaltıcı önlemlerden daha önde geldiğini, bunun “önce su verimliliği ilkesi”ne aykırı olduğunu kaydetti.
Yeraltı suyu çıkarımı için ücretlendirme konusu yeni değil. 2023'te Malta hükümeti, çiftçilere belirli bir ücretsiz kota tanınmasının ardından ek çıkımlar için lisans ve tarife getirilmesini önermişti.
Yeni Komisyon değerlendirmesi bu özel sistemi açıkça zorunlu kılmıyor. Bununla birlikte Su Çerçeve Direktifi'nin maliyet geri kazanım gerekliliklerinin tam uygulanmasını ve farklı kullanıcı sektörlerinde su tasarrufunu teşvik eden fiyat politikalarını talep ediyor.
Değerlendirme, Malta'nın fiyatlandırma sisteminde iki ayrı zayıflık tespit ediyor: büyük ticari tüketiciler en yüksek içme suyu tarife diliminden muafken, tarımda yeraltı suyu çıkarımı fiyatlandırılmıyor.
Bulgular, Malta dördüncü Havza Yönetim Planı'nı hazırlarken geldi. Enerji ve Su Ajansı ile Çevre ve Kaynaklar Otoritesi, ülke için önemli su yönetimi sorunlarına ilişkin altı aylık bir istişare başlattı.
Avrupa Komisyonu'nun tam değerlendirmesi SWD(2026) 702 olarak yayımlandı.
