Avrupa’daki politika yapıcılar euroyu giderek dijitalleşen bir finansal sistem için modernleştirmeye çalışıyor
Avrupa’nın daha dijital bir para biçimine yönelişi büyük bir adım attı. Avrupa Merkez Bankası, finansal kurumların merkez bankası parasıyla tokenize varlıkları içeren işlemleri uzlaştırmasına olanak tanıyan yeni bir sistem başlattı.
Pontes olarak bilinen sistem pazartesi günü faaliyete geçti ve Eurosistem’in tokenize finans stratejisinin ilk operasyonel parçası oldu. Ancak bu sistem, perakende dijital euro ile karıştırılmamalı. Perakende dijital euro hâlâ geliştirme aşamasında ve nihayetinde hane halkı ve işletmelerin günlük ödemelerinde kullanması planlanıyor.
Avrupa’daki politika yapıcılar euroyu giderek dijitalleşen bir finansal sistem için modernleştirmeye çalışıyor ve Avrupa’nın özel ve Avrupa dışı ödeme altyapısına olan bağımlılığını azaltmayı hedefliyor.
Peki dijital euro tam olarak nedir?
Tüketiciler için önerilen dijital euro esasen dijital nakit olarak anlaşılabilir. Normal bir banka hesabında tutulan para ticari banka parasıdır; yani bankaya olan bir alacak talebidir. Nakit ise Eurosistem tarafından çıkarılan merkez bankası parasıdır.
Perakende dijital euro, bu ikinci formu dijital dünyaya taşıyacak. ECB ve ulusal merkez bankaları tarafından çıkarılacak ve mağazalarda, çevrimiçi ya da kişiler arasında ödemede kullanılabilecek.
Bu bir Bitcoin gibi kripto para olmayacak ve değeri euro karşısında dalgalanmayacak. Bir dijital euro basitçe bir euroya eşit olacak. Fiziksel nakit yerine geçmekten çok tamamlayıcı olması amaçlanıyor.
Kullanıcıların dijital euroya bankalar ve diğer yetkili ödeme sağlayıcıları üzerinden, muhtemelen dijital bir cüzdan aracılığıyla erişmesi bekleniyor. Temel hizmetler tüketiciler için ücretsiz olacak ve ödemeler hem çevrimiçi hem de çevrimdışı çalışabilecek.
ECB şu anda dijital euroyu yatırım aracı değil bir ödeme aracı olarak görüyor. Bu nedenle faiz ödemeyecek ve bir bireyin ne kadar tutabileceği konusunda limitler getirilecek.
Bu hafta ne oldu?
Son gelişme denklemin diğer tarafını, yani toptan finansı ilgilendiriyor.
Pontes, finansal kurumların tokenize varlıkları içeren işlemleri merkez bankası parasıyla uzlaştırmasına olanak tanıyor.
Tokenizasyon, tahviller gibi varlıkların dağıtık defter teknolojisi kullanılarak dijital olarak temsil edilmesi anlamına geliyor. Teknoloji, ihraç, ticaret ve uzlaşma gibi süreçleri birleştirebilir ve akıllı sözleşmeler aracılığıyla bazı faaliyetleri otomatikleştirebilir.
Pontes, DLT tabanlı piyasa platformlarını Eurosistem’in mevcut TARGET altyapısıyla bağlıyor. Pratikte bu, bankalara ve finans piyasası operatörlerine, uzlaşma varlığı olarak merkez bankası parasından vazgeçmeden yeni tokenize piyasalarla deney yapma yolu veriyor.
İlk etapta Deutsche Bank, Santander, Société Générale ve Avrupa Yatırım Bankası’nın da aralarında bulunduğu 13 piyasa katılımcısı sisteme katıldı; ayrıca dört DLT operatörü yer alıyor. Sistemin işlevselliği ve çalışma saatlerinin kademeli olarak genişlemesi bekleniyor ve tam uygulama için hedef 2028.
ECB, kendi fonlarının küçük bir kısmını tokenize menkul kıymetlere yatırım yapmaya hazırlanıyor; başlangıçta odak euro bölgesi hükümetleri, ajansları ve Avrupa üst düzey kurumları tarafından çıkarılan euro cinsinden menkul kıymetler olacak. Bu adım, kurumun teknolojiyi kullanma konusunda pratik deneyim kazanmasını sağlamayı amaçlıyor.
Neden Avrupa bunu sürdürüyor?
Bir argüman verimlilik. Tokenizasyon, işlemin farklı aşamalarının birbirine bağlı dijital sistemler içinde gerçekleşmesine izin vererek finansal piyasa altyapısının bazı bölümlerini daha hızlı ve daha otomatik hale getirebilir.
Ancak jeopolitik bir kaygı da var. Avrupa politika yapıcıları, bölgenin yabancı ödeme sağlayıcılarına bağımlılığı ve finansal piyasalar tokenize oldukça dolar cinsinden stablecoin’lerin daha önemli hale gelme ihtimali konusunda giderek endişeleniyor.
ECB, bu piyasalara merkez bankası parası sağlayarak Avrupa tokenize finansının yabancı para birimlerine veya özel olarak çıkarılan uzlaşma varlıklarına bağımlı hale gelmesini engelleyebileceğini savunuyor.
Aynı argüman perakende dijital euro için de yapılıyor. Avrupa’nın şu anda tüm euro bölgesini kapsayan evrensel kabul görmüş bir Avrupa dijital ödeme aracı yok; kart ve çevrimiçi ödemelerde uluslararası sağlayıcılar önemli rol oynuyor.
Dijital euro bu nedenle euro bölgesi genelinde kullanılabilecek kamusal bir Avrupa alternatifi yaratacak.
Kimileri neden temkinli?
Perakende dijital euro için en hassas sorulardan biri gizlilik. Merkez bankası tarafından çıkarılan dijital paranın ortaya çıkması, yetkililerin bireylerin parasını nasıl harcadığını izleyip izleyemeyeceği endişesine yol açtı.
Önerilen sistem özellikle bu konuyu ele alacak şekilde tasarlanıyor. ECB, ödeme işlemlerinden bireyleri doğrudan tanımlayamayacağını söylüyor. Çevrimdışı işlemler nakite yakın gizlilik sağlamayı amaçlıyor; işlem detayları sadece ödeyen ve alıcıya biliniyor. Çevrimiçi ödemelerde ise kara para aklama kurallarına uymak için ödeme sağlayıcılarının bilgiye ihtiyacı olacak.
Siber güvenlik bir diğer husus. Diğer büyük dijital ödeme altyapıları gibi dijital euro sistemi de siber saldırıların hedefi haline gelebilir; bu nedenle tasarımına dayanıklılık yerleştirilmeli ve düzenli olarak test edilmeli.
Banka mevduatlarına ne olacak? Tüketiciler tasarruflarının büyük bir kısmını ticari bankalardan doğrudan merkez bankası parasına sahip oldukları dijital euroya taşıyabilirse, bankalar önemli bir fon kaynağını kaybedebilir.
Bu, politika yapıcıların dijital euroya tutma limitleri getirmeyi ve faiz ödememesini sağlamayı planlamalarının nedenlerinden biri. ECB, bireysel limitler için 500 euro ile 3.000 euro arasında varsayımsal sınırlar test etti ve bunun finansal istikrara etkisinin yönetilebilir olacağı sonucuna vardı; ancak nihai tutma limiti henüz belirlenmedi.
Maliyet meselesi de var. ECB, bankalarla yapılan analize dayanarak, kurumların sistemlerini uyarlaması için bankacılık sektörüne yatırım maliyetinin 4 milyar euro ile 5,8 milyar euro arasında olabileceğini tahmin etti.
Bu, insanların yakında dijital euro ile ödeme yapacağı anlamına mı geliyor?
Henüz değil. Pontes, toptan finansal piyasa uzlaştırmasıyla ilgilendiği için Eurosistem’in mevcut çerçevesi içinde ilerleyebiliyor. Perakende dijital euro ise ECB’nin bunu çıkarmaya karar verebilmesi için mevzuata ihtiyaç duyuyor.
Avrupa Parlamentosu bu yaz müzakere pozisyonunu kabul etti; gizlilik, tutma limitleri, ücretsiz temel hizmetler ve yaygın tüccar kabulü konularını kapsayan hükümleri destekledi. AB üye devletleriyle müzakereler şimdi mevzuat sürecinin parçası.
Bu arada teknik hazırlıklar devam ediyor.
Tüketiciler için hemen pek bir şey değişmiyor; finansal piyasalar için Pontes, Avrupa’nın dijital para stratejisinin bir kısmının test ve tartışmadan canlı altyapıya geçtiği nokta.
