Valletta'daki protesto, Daphne Caruana Galizia cinayetinin ardından adalet talebinin Malta sivil toplumunun son derece geniş bir kesimini bir araya getirme kapasitesini koruduğunu gösterirken, partizan siyaset ve sivil aktivizm arasında yeni bir alan açtı.
Çarşamba günü düzenlenen protesto bir dizi nedenden dolayı önemliydi (Fotoğraflar: James Bianchi/MaltaToday; Grafik: Karl Azzopardi)
Dünkü Valletta'daki protesto, sokaklarda toplanan sayıların ötesinde önemliydi.
Daphne Caruana Galizia'nın suikastından dokuz yıl sonra adalet talebinin, bir siyasi partinin örgütlenme desteği olmadan binlerce kişiyi harekete geçirebildiğini gösterdi. Ancak katılımın sayısı kadar kalabalığın bileşimi daha önemliydi.
1. Son derece çeşitli bir kalabalık
Farklı kuşaklardan insanlar ve sivil toplumun çok farklı kesimlerinden katılım vardı: Moviment Graffitti'den sol kanat aktivistler, uzun süredir tarafsız sicile sahip köklü çevreci ve sivil toplum kampanyacıları, ana akım öğrenci örgütleri ve merkez sağ ile Milliyetçi Parti'ye bağlı kişiler.
Kalabalık ağırlıklı olarak orta sınıf ve üst orta sınıftandı. Ancak 30'lu ve 40'lı yaşlarında, insanların çoğu aktivizmden aile ve profesyonel yaşama çekildiği bir dönemde olanların da kayda değer bir varlığı vardı.
Binlerce kişi gazeteci Daphne Caruana Galizia'nın suikastı için adalet talebiyle protestoya çağrıya yanıt verdi
Bu, özellikle daha zorlu yıllarında giderek yaşlanan ve kuşatılmış bir Daphne hareketi imajından da uzak bir tabloydu.
Bu anlamda Yorgen Fenech'in beraati, Aralık 2019'da açığa çıkan sivil enerjinin bir kısmını yeniden başlatma etkisine sahip olmuş olabilir.
2019 protestoları büyük ölçüde öfkeyle sürüklenmişti. Dünkü buluşma daha stratejik odaklı görünüyordu: farklı gruplar tanımlanmış bir dizi talep etrafında birleşti.
Ve kalabalıkta, birkaç yıl önce aynı platformda ya da sokak gösterisinde durması son derece olası olmayan insanlar vardı. Bazıları Daphne'ye ve onun etrafındaki harekete açıkça düşmanca yaklaşmıştı.
Bu siyasal ve toplumsal açıdan önemlidir.
2. Siyasi bölünmeleri aşabilecek sivil bir platform
Hareket potansiyel olarak güçlü ortak bir platforma doğru gelişiyor: Daphne'nin ailesi için adalet; kamu soruşturmasının önerilerinin derhal uygulanması; mafya niteliğindeki suç komplolarını hedefleyen yasalar; ve güçlü iş insanları ile siyasetçiler arasındaki ilişkinin daha fazla düzenlenmesi.
Oluşmakta olan şey, siyasal değişimi zorlayabilecek sivil bir şemsiye gibi görünüyor
Bu talepler normalde çok farklı siyasal alanlarda yer alacak insanları bir araya getirebilir.
Graffitti gibi anti-kapitalist aktivistlere hitap edebilir, ancak aynı zamanda siyasal bağlantıların ve iktidara erişimin çok fazla önem taşıdığı bir sistemde kendilerine haksızlık yapıldığına inanan iş sahipleri ve profesyoneller için de çekici olabilir.
Böyle bir ittifak kaçınılmaz olarak çelişkiler ve potansiyel çifte standartlarla doludur. Ancak ittifaklar çoğu zaman zorunluluktan doğar.
Oluşmakta olan şey, kendisinin bir siyasi parti haline gelmeden siyasal değişimi zorlayabilecek sivil bir şemsiye gibi görünüyor.
En önemli katkısı, eleştirel düşünmenin değerli görüldüğü ve siyasetçilerin tapınma nesneleri değil temsilciler olarak muamele gördüğü bir siyasal alan yaratma olabilir.
3. Emmanuel Delia'nın dikkat çekici dönüşümü
Konuşmacıların onları alkışlayan kalabalığın genişliğini ve çeşitliliğini yansıtmasından biraz hayal kırıklığına uğradım.
Bu anlaşılabilir. Dokuz yıllık mücadele sonrasında Repubblika ve Occupy Justice hareketin içinde söz sahibi olma hakkını kazandı.
Ama Emmanuel Delia'nın temsil ettiği dikkat çekici dönüşümü gözden kaçırmak mümkün değildi.
Olası olmayan bir yolculuk: Milliyetçi Parti establishment'ına bağlı bir devlet bürokratından, Malta'nın siyasal ve iş dünyası establishment'ını yıllardır sorgulayan hareketin en görünür seslerinden birine.
Delia'nın geçmiş ya da şimdiki rolü hakkındaki görüş ne olursa olsun, dün yaptığı mesajda siyasal bir bilgelik vardı.
Manuel Delia, Çarşamba günü düzenlenen protestoda son konuşmacı olarak insanları siyasal yelpazenin her iki tarafından bireylerle temas kurmaya çağırdı
Hareketin zaten ikna olmuşların bir araya gelmesinden ibaret kalamayacağını, daha önce ondan uzak duran, hatta Daphne çevresindeki hareketi şüpheyle ya da açıkça düşmanlıkla gören insanları kucaklayabilmesi gerektiğini fark etti. Kalabalığa verdiği mesaj, şimdi neden ve daha önce neden değil diye sormadan katılan herkesi kucaklamak oldu.
Bu, protestoyu basitçe İşçi Partisi ile PN arasındaki bir başka mücadele olarak çerçevelemeyi reddetmesinde açıkça görüldü.
Delia, destekledikleri partiye bakmaksızın insanları bölge milletvekilleriyle, Başbakan Robert Abela ve Muhalefet Lideri Alex Borg ile doğrudan yazışmaya çağırdı ve hesap verebilirlik ve anti-mafya reformları talep etti.
Ayrıca Yorgen Fenech'in beraatının ardından Castille'de şok yaşandığına dair MaltaToday'in haberine de atıfta bulundu. Abela'ya karşı sadece saldırıya geçmek yerine, başbakanın bildirilen o şoku somut siyasal eyleme dönüştürmesini istedi.
Bu stratejik açıdan önemlidir çünkü hareketin süregelen zayıflıklarından biri, öncelikle kalıcı bir anti-İşçi Partisi haçlı seferi olarak algılanmasıydı.
Bu algı hâlâ tabanının bir kısmını motive ediyor. Ama aynı zamanda endişelerini paylaşabilecek insanları da uzaklaştırıyor.
Emmanuel Delia'nın müdahalesi bunun değişmesi gerektiğinin farkında olunduğunu gösterdi.
Kanıt ise tatlıda. Uzanmak, siyasal dili yıllardır İşçi Partisi'ne karşı çıkanların şekillendirdiği bir harekete İşçi Partisi seçmenlerini davet etmek anlamına gelemez.
Bu gerçek bir söylemsel kaymayı gerektirir ve bu kayma, İşçi Partisi geleneğine sahip olanlara güvenilir şekilde seslenebilecek kişiler tarafından kişiselleştirilmelidir. Bu ses hâlâ büyük ölçüde eksik.
4. ‘Aħna ċittadini, MHUX dixxipli’
Akşamın belki de en siyasal açıdan güçlü cümlesi Delia'nın şu sözleriydi: “Aħna ċittadini, MHUX dixxipli [biz vatandaşız, mürid değiliz].” Ama daha derin bir düzeyde mesaj, Daphne'nin yeğenleri Amy ve Megan Mallia tarafından en iyi şekilde aktarıldı; halka bağımsız düşünme yetisini geliştirmeleri çağrısında bulundular: "Kendi başınıza düşünün, eleştirel yargınızı kullanın ve gerçeğin çarpıtıldığı bir kültürü kabul etmeyin." Bu mesaj, bu hareketi sonuç alıcı kılabilecek şeyin özüne dokunuyor.
Mesaj sadece İşçi Partisi'nin yoz olduğu ya da PN'nin ikiyüzlü olduğu değil. Vatandaşların, hangi renkte olursa olsun siyasetçilere körü körüne bağlılık reddetmesi gerektiği.
Çarşamba akşamı düzenlenen protestoda açılan pankart
Bu mesaj, daha geleneksel bir seçmen kitlesiyle yeniden bağlantı kurmaya çalışan PN için özellikle rahatsız edici olabilir; bu kitle himaye ağlarına ve siyasal ayrıcalıklara alışkındır.
Ama önemi partizan hesaplamaların ötesine geçiyor.
Hareket, siyasal vaftizini 2019 protestolarında yapan, ardından COVID-19 izolasyonuyla kesintiye uğrayan bir kuşağın katalizörü haline gelebilir.
Artık sağduyuyla kamusal yaşama geri dönüyorlar. İşçi Partisi'nin yolsuzluk skandalları ve inşaat patlamasının gölgesinde büyüdüler; aynı zamanda daha liberal, çeşitli ve sosyal açıdan ilerici bir Malta'yı da deneyimlediler.
Onlar önemli bir kuşak.
Sokaklarda azınlıkta kalsalar bile varlıkları, değişen bir siyasal kültürün güçlü bir sembolüdür; ve 2013'ten bu yana egemen olan bir establishment'ın, o yıllarda açığa çıkan bazı toplumsal değişimlerden giderek daha kopuk görünmesini sağlar.
5. İşçi Partisi'nin tepkisi kendi ikilemini ortaya koyuyor
Sosyal medyada İşçi Partisi ile ilişkilendirilen bazı kişilerden gelen tepki çarpıcı derecede tutarsız ve karşıt görüşlüydü.
Bunun büyük bir kısmı taleplerin özüyle ilgilenmekten ziyade sokağa çıkan insanlara duyulan antipatiyle yönlendiriliyor gibiydi: Daphne'nin ailesi için adalet, kamu soruşturması önerilerinin uygulanması ve suç ağlarına ve siyaset-işbirliğine karşı eylem.
Ayrıca önemli bir çelişki de var.
Protestoculara saldıranların bazıları, devletin kovuşturma davasının bazı yönlerini kendilerinin de sorguladığını dile getirdi; Daphne'nin 17 Black ve Electrogas hakkındaki araştırmaları nedeniyle öldürüldüğü iddiasını, sadece dedikodu köşe yazıları yüzünden öldürüldüğü görüşüne karşı.
Protestoyu destekleyen insanlara yönelik kişisel saldırılar, Daphne'nin daha kaba yazılarının bir zamanlar yarattığı aynı dinamiği yeniden üretebilir: merkezi kaygılarına karşı daha duyarlı olabilecek insanları uzaklaştırmak.
Dünkü kalabalıkta 2013'te İşçi Partisi'nin yeni bir siyasal umut temsil ettiğine inanan insanlar vardı.
İşçi Partisi'nin bu ortaya çıkan sivil hareketle etkileşime girme ve yeni ilerici fikirlerle yanıt verme imkânı hâlâ var.
Ama bunu iktidar koltuklarından yapmak her zaman daha zordur. Yine de olumlu işaretler var.
Binlerce kişi gazeteci Daphne Caruana Galizia'nın suikastı için adalet talebiyle protestoya çağrıya yanıt verdi
Avrupa Konseyi'nde İşçi Partisi politikacısı Naomi Cachia, Daphne Caruana Galizia'nın derin etkisini kabul etti. Toplumun kendini tatmin ve başarısızlıktan kaçınması gerektiğini, kurumsal reformlar, medya özgürlüğü ve suikaste uğrayan gazeteci için adalet yönünde sürekli çaba gösterilmesi gerektiğini vurguladı.
Süper ikramiyeler seçim kazanmaya yardımcı olabilir. Ancak altta yatan çelişkilerin ortadan kaybolmasını sağlayamaz.
Ve dünkü kalabalık, ülkenin giderek daha büyük bir kısmının bu tavukların artık eve gelmeye başladığını fark etmeye başladığını öne sürdü.
James Debono, MaltaToday'in çevre, planlama ve arazi kullanımı konularındaki baş muhabiridir...
