Cumartesi sabahı Ġgantija Tapınakları tampon bölgesine ağır iş makineleri girdi. Bir inşaat firması, yeni apartman bloklarına yer açmak için eski bir çiftlik evini yıkmaya başladı. Yakınına yapılacak apartmanların tarihi tapınakların çevresine zarar vereceği uyarılarına rağmen başlatılan yıkım, çevre örgütlerinin tepkisini çekti.
Times of Malta'ya gönderilen videoda, bir ekskavatörün Ġgantija Heights çiftlik evini yıktığı görülüyor. İşçilerden bazıları makinenin yanında dururken, diğerleri tarihi binanın çatısında bekliyordu.
İlk görüntülerde hiçbir işçinin kişisel koruyucu ekipman giymediği, ikinci videoda ise iki işçinin yüksek görünürlüklü yelek taktığı görüldü. Görgü tanıkları, çalışmaları denetleyen yetkili bulunmadığını söyledi ancak bu bağımsız olarak doğrulanamadı.
Çevre örgütü Flimkien għal Ambjent Aħjar (FAA), Pazar günü yaptığı açıklamada "güzel bir miras yapısı" olarak nitelendirdiği çiftlik evinin yıkımına "derin bir tiksinti" ile tepki gösterdi. FAA, bu planlama başvurusunun 2022-23 yıllarında arkeolojik kalıntıların yok olma riski nedeniyle kendileri ve diğer STK'lar tarafından şiddetle protesto edildiğini, UNESCO'nun da konuyu çözmek için bir Miras Etki Değerlendirmesi (HIA) yapılmasını istediğini hatırlattı.
İngiliz miras uzmanı tarafından hazırlanan HIA raporunda, Ġgantija'nın diğer Malta tapınak alanlarına kıyasla "tarihi önceden bu yana nispeten değişmeden kalan" açık ve sakin bir çevrede deneyimlendiği vurgulanmıştı. Uzman, söz konusu gelişmenin bu çevrede bir değişikliğe yol açacağı uyarısında bulunmuş; apartman bloğunun yatay kütlesinin Dünya Miras Alanı'nda "görsel bir ihlal" oluşturduğunu ve "olumsuz etki" yaratacağını belirtmesine karşın, yine de "geleneksel karakteri koruyan" bu eski çiftlik evinin yıkımını onaylamıştı.
FAA, uzmanın olağanüstü incelik ve özelliklere sahip bu yöresel yapıyı yanlışlıkla 20. yüzyılın ortalarına tarihlendirdiğini, oysa Ulusal Arşiv'deki haritaların yapının çok daha eski olduğunu gösterdiğini savundu. Örgüt, uzmanın binaya sonradan yapılan eklemeler nedeniyle miras değeri taşımadığı iddiasının, "otantik Malta çiftlik evlerinin her zaman organik olarak büyüdüğü" gerçeğini görmezden geldiğini öne sürdü.
Örgüt ayrıca, bölgenin Ġgantija'da kazılan son kalıntılara sadece 9 metre mesafede olması nedeniyle arkeolojik kalıntıların yok olma riskinin yüksek olduğuna dikkat çekti. FAA'ya göre, 1.800'den fazla itiraz ve çok sayıda STK'nın koruma çağrısına rağmen, Kültür Mirası Müfettişliği (SCH) bu gelişmeye onay verdi. Örgüt, küçük eksiklikler nedeniyle küçük projeleri engellemesiyle bilinen SCH'nin bu kararıyla şok edici bir çifte standart sergilediğini vurguladı.
FAA, ruhsatta "kaya kazısı yapılmaması ve çalışmaların bir arkeolog tarafından izlenmesi" koşulunun yer almadığını belirterek, bu güvencenin bile akıbetinin belirsiz olduğunu vurguladı. Örgüt, "Miras Değerlendirmesi, yetkisinin yalnızca Ġgantija Tapınakları üzerindeki etkiyle sınırlı olduğunu açıkça ortaya koymuştu. Ancak tüm Malta kültürel mirasının korunmasından sorumlu olan SCH, kimliğimizin birer birer yok edilmesinden sorumlu olduğunu bir kez daha kanıtladı" eleştirisinde bulundu.
Miras koruma kuruluşu Din l-Art Helwa (DLH) da yıkıma "derin hayal kırıklığı ve endişe" ile tepki gösterdi. Kuruluş, Planlama Kurumu'nun verdiği onayın temelden hatalı olmasına rağmen, ne DLH'nin ne de başka bir tarafın karara itiraz etmemesini büyük bir üzüntüyle karşıladı. DLH, "İtiraz edilseydi çiftlik evi kurtarılabilirdi veya en azından tampon bölgedeki değeri daha kapsamlı incelenebilirdi" diyerek, mirasın korunmasının sadece ilke beyanlarını değil, zamanında yasal eylemi de gerektirdiği uyarısında bulundu.
DLH, tarihi kırsal yapıların cezasızlıkla yok edilmeye devam ettiğine dikkat çekerek, "Her yıkım, ulusun kültürel mirasına kalıcı bir kayıptır ve adalarımızı benzersiz kılan karakteri daha da aşındırır" ifadelerini kullandı. Kuruluş, "Ucuz görünümlü, ruhsuz taklitler ve yeniden yapımlar, otantik tarihi dokunun yerini tutamaz" sözleriyle yıkımın yarattığı tahribata vurgu yaptı.
