Gozo'nun Victoria şehrindeki Wied ta' Zejta su yolunda tespit edilen E. coli kirliliği, halk sağlığı açısından ciddi bir tehdit oluşturuyor. Daha da vahimi, bu bilgi yıllarca kamuoyuyla paylaşılmadı.
Seçim döneminde Abela Gozo için 100 teklif sundu, Borg ise 110 teklif açıkladı. Araştırmacı Dawn A. Saliba'nın ise tek bir talebi var: Hayatlarımızı koruyun.
Saliba, Ekim 2023'te Victoria'daki Triq l-Ewropa'ya taşındığında bölgeyi bir cennet olarak tanımlıyor. Geleneksel Malta yapılarının yanından akan derenin kenarında yürüyüş yapmak büyük bir keyifti. Binaların arkasındaki kayalık arazide yusufçuklar uçuşuyor, arılar yabani rezene çiçeklerinin etrafında vızıldıyordu. Çocukların ördekleri ve kazları izleyebileceği ideal bir noktaydı.
Ancak bir gün uyarı yapılmadan buldozerler geldi. Taş binaları yıktılar ve araziyi bir başka Portelli inşaat projesi için düzlediler.
Saliba, kaybolan manzarayı çaresizlik içinde izledi. Bazen sabah 7'den gece 21:30'a kadar süren gürültü dayanılmaz boyuttaydı. Toz, astımını tetikledi ve pencereleri sürekli kapalı tutmak zorunda kaldı.
Ardından ölü kuşlar geldi.
Saliba, Eylül 2024 sonunda Hollanda'dan döndüğünde dehşet verici bir manzarayla karşılaştı. 1 Ekim'de (doğum gününde) dere kenarında yürüyüşe çıktığında, düzinelerce çürümüş su kuşu leşi ve son nefeslerini veren hasta kuşlar gördü. Bazıları iskelet haline gelecek kadar çürümüştü; bu da haftalardır orada olduklarını gösteriyordu.
Doğum gününün tamamını yetkilileri arayarak ve e-posta yazarak geçirdi. Ancak her ofis onu bir diğerine yönlendirdi.
Ancak iki hafta sonra CPD, kuşları toplamak için iki biyolojik tehlike uzmanı gönderdi. Kuş sayısı o kadar fazlaydı ki işi tamamlayamadılar.
Potansiyel bir sağlık krizine müdahale etmek nasıl haftalarca sürebilir?
Saliba başlangıçta ölümlerin Portelli'nin yeni inşaatından kaynaklandığını düşündü. İşçilerin çimento artıklarını suya yıkadığını gördü ve bunu bildirdi.
ERA inşaat şirketine bu uygulamayı durdurmasını emretti. Ancak Saliba, şirketin bu ihlali defalarca tekrarladığını tespit edip bildirdi.
Kuşların yanı sıra dere yakınında iki ölü yavru kirpi ve suda yüzen ölü bir fare buldu. Bu hayvanların neden öldüğünü öğrenmek için çaresizce yanıt aradı. İnşaat mı? Kuş gribi mi? E. coli mi? İnsanlar için tehlikeli miydi?
Yetkililerden su kalitesi testleri yapılmasını ve sonuçların kamuoyuyla paylaşılmasını istedi. ECO-Gozo bunu yapacaklarına dair söz verdi, ancak hiçbir yanıt gelmedi.
14 Ekim 2024'te şu anda PN adayı olan Luke Said, ECO-Gozo'yu bilgi vermesi için sıkıştırdı. Kurum, su testlerinin yapıldığını ve suyun "temiz" olduğunu bildirdi. Kuş ölümlerinin nedenini ise "aşırı beyaz ekmek" olarak açıkladı.
Saliba, hayatında duyduğu en absürt açıklama olarak nitelendirdiği bu yanıtın ardından ECO-Gozo'dan su testi sonuçlarını yayımlamasını istedi. Kurum yalnızca sonuçların "bir Parlamento Sorusu yanıtı aracılığıyla kamuya açık" olduğunu söyledi.
Saliba, Parlamento Sorusu nasıl sunulacağını sorduğunda ise görmezden gelindi.
Sonunda konuyu takip etmeye devam edemeyecek kadar bunaldı. Ruh sağlığı için meseleyi zihninden uzaklaştırdı. Eğer bir halk sağlığı tehdidi olsaydı yetkililerin bilgilendireceğini düşünüyordu.
Yanılıyordu.
Son dönemde Malta Rangers Birimi, ölü su kuşlarının bulunduğu su yoluna ham kanalizasyon ve insan dışkısı karıştığını bildirdi. Times of Malta'nın haberine göre 9 ve 15 Ekim 2024 tarihlerinde yapılan testler suda yüksek düzeyde E. coli varlığını doğruladı. Bu testler, ECO-Gozo'nun kuş ölümlerini "beyaz ekmek" ile açıkladığı aynı haftaya denk geliyordu.
Peki yetkililer yalan mı söylüyordu?
Saliba, 19 Mayıs'ta ECO-Gozo'ya suyun mevcut kalitesi hakkında tekrar yazdı ancak henüz yanıt alamadı.
ECO-Gozo'nun web sitesindeki hedefler arasında "çevrenin toplumun sağlığına ve refahına katkıda bulunmasını sağlamak" yer alıyor. Saliba, bunu okuduğunda kahkahayla güldüğünü söylüyor — ancak durumun aslında hiç komik olmadığının altını çiziyor.
Durum ciddi.
Infectious Diseases and Therapy tıp dergisinin 2025 verilerine göre E. coli, dünya genelinde bakteriyel enfeksiyonlara bağlı ölümlerin ikinci en yaygın nedeni konumunda bulunuyor.
Tüm suşlar hastalık yapıcı olmasa da kamuoyuna hiçbir bilgi verilmedi.
Saliba, 16 Ekim 2024'te basına sunduğu yazıda E. coli'nin tehlikelerine dikkat çekmişti: "Su testleri derhal yapılmalı ve sonuçlar kamuoyuyla paylaşılmalıdır. Tarım bölgelerinde E. coli salgınları hastalık ve ölümlere yol açabilir. Geçen yıl İsveç'te 150 kişi E. coli'ye yakalandı. Haziran ayında İngiltere'de 67 kişi E. coli salgını nedeniyle hastaneye kaldırıldı."
Bu suyun hemen yanında yaprak yeşillik üreten çiftlikler bulunuyor. Yetkililer ürünlerin güvenli olduğundan emin oldu mu? İçme suyu ne durumda? 2006 yılında ABD'de kontamine ıspanak 26 eyalette 204 kişiyi enfekte etmiş, 104 kişi hastaneye kaldırılmış ve 3 kişi hayatını kaybetmişti.
Saliba, yetkililere olan güveninin tamamen sarsıldığını belirterek şu çağrıda bulunuyor:
"Bu mesele halının altına süpürülecek bir konu değildir. Bu bir halk sağlığı meselesidir. Risk altında olup olmadığımızı bilmeye hakkımız var. Hayatlarımızı korumak hükümetin görevidir. Hükümet, görevini yapsın."
Dawn A. Saliba, Ph.D.
