EY’nin 2026 Cazibe Anketi Malta sonuçlarına göre, Malta’nın yabancı yatırım cazibesi yükselirken nitelikli eleman açığına ilişkin endişeler sürüyor.
Yatırımcıların yüzde 44’ü Malta’nın nüfus artışına yönelik planlama ve hazırlığını yetersiz buluyor.
Anketi yanıtlayan yabancı yatırımcıların yüzde 81’i Malta’yı doğrudan yabancı yatırım (FDI) açısından çekici buluyor. Bu oran, 2025’teki yüzde 79’un hafifçe üzerinde.
Malta’nın yabancı yatırım cazibesinin en büyük etkeni, ülkenin telekomünikasyon altyapısı oldu. Bu alan vergilendirmeyi geride bırakarak birinci sıraya yerleşti. Kurumsal vergilendirme ikinci sırada yer alırken onu toplumsal iklimin istikrarı izliyor.
Rapora göre telekomünikasyon artık ülke için yalnızca bir kamu hizmeti değil, stratejik bir varlık haline geldi. Raporda şöyle deniyor: “Bu nedenle politika ve sermaye gündeminin 5G, uç bilişim, veri merkezleri ve siber güvenlik alanlarında da aynı hızda ilerlemesi gerekiyor.” Rapor ayrıca vergilerin ülke için hâlâ önemli bir çekim unsuru olduğunu, ancak “mutlak ve göreli olarak bakıldığında artık ayırt edici bir özellik olmadığını” belirtiyor.
Malta’nın diğer Avrupa ülkeleriyle karşılaştırmasını soran anketteki yatırımcıların yüzde 37’si Malta’yı onlarla aynı düzeyde görüyor. Yüzde 41’i ise Malta’yı daha çekici ya da çok daha çekici buluyor. Yüzde 21’i ise Malta’yı daha az ya da çok daha az çekici bulduğunu söylüyor.
Katılımcıların iyileştirilmesi gerektiğini düşündüğü alanlar arasında ulaşım ve lojistik altyapısı, Ar-Ge ve inovasyon ortamı ile işçilik maliyetleri yer aldı.
Yatırımcıların en büyük kaygısı ise beceri açığı. Katılımcıların yüzde 63’ü bunu Malta’nın cazibesi için en büyük risk olarak görüyor. Maliyet rekabetçiliği ve uluslararası vergi reformları bu konunun gerisinde kalıyor. Nitekim anketin başka bir bölümünde katılımcıların yüzde 69’u, yatırımcıların ihtiyaç duyduğu uzmanlaşmış becerileri yerel olarak işe alamadığını söyledi.
Rapor şöyle diyor: “Yatırımcıların çoğunluğu Malta’yı orta kademe ve C-seviyesi yeteneklere kıyasla öncelikle giriş seviyesindeki yetenekler açısından çekici buluyor. Yaşam kalitesi, konut arzı ve vize işlem hızları, Malta’yı rakip Avrupa merkezlerinden ayıran unsurlar olarak defalarca öne çıkarılıyor.”
Geleceğe dönük cazibeye bakıldığında anket, kısa vadeli bağlılığın güçlü olduğunu, ancak uzun vadeli görünümlerin “oynaklık altında yumuşadığını” ortaya koyuyor. Şirketlerin yüzde 90’ı önümüzdeki 12 ayda Malta’daki faaliyetlerini sürdürmeyi (yaklaşık yüzde 59) ya da genişletmeyi (yüzde 31) planlıyor. Buna karşın yalnızca yüzde 60’ı uzun vadeli geleceğini Malta’da gördüğüne inanıyor. Yüzde 38’i ise bu uzun vadeye dair bir taahhütte bulunamadı.
Dijital sektörler öne çıkıyor
Uzun vadeli büyümeyi yönlendirecek sektörler sorulduğunda katılımcılar ilk üçü olarak oyun (yüzde 60), yapay zekâ (yüzde 59) ile turizm ve eğlence (yüzde 58) sektörlerini seçti.
Uzun vadede en büyük büyüme potansiyeline sahip sektör olarak katılımcıların yüzde 31’i, en yüksek oranla yapay zekâyı işaretledi. Bunu turizm ve ardından ödeme ve finteknoloji izledi.
Gerileme riski en yüksek sektör olarak ise yüzde 22 ile oyun seçildi. Bunu “diğer imalat” sektörü izledi; ilginç biçimde turizm ise üçüncü sırada yer aldı.
Katılımcılara ayrıca önümüzdeki on yılda Malta’nın küresel rekabet gücünü koruyabilmesi için en önemli önceliklerin neler olduğu soruldu. Çoğunluk, yüzde 20 ile eğitim ve becerileri işaretledi. Bu, anketin başka bölümlerinde dile getirilen beceri açığı sorunuyla uyumlu. İkinci en çok yanıt ise yeni ekonomik sektörlerin geliştirilmesi ile altyapı, ulaşım ve planlama konularına verildi.
Katılımcıların yüzde 82’si, mevcut jeopolitik çatışmalar nedeniyle Malta’daki yatırım planlarında bir değişiklik olmadığını bildirdi. Açık uçlu yanıtlarda öne çıkan ifade şu oldu: “Henüz bir etkisi yok, ama riskler birikiyor.”
Bununla birlikte, yüzde 59 jeopolitik gerilimi önümüzdeki üç yılda en hızlı hızlanacağını düşündükleri eğilimlerden biri olarak seçti. Bu konudaki en önemli eğilim ise insanların elle yaptığı süreçleri otomatikleştiren teknolojilerin benimsenmesi.
Önümüzdeki 10 yılda yapay zekânın seyrine ilişkin olarak yatırımcıların yüzde 58’i, yapay zekânın sektörler genelinde verimliliği artıracağını ve Malta’nın mevcut ekonomik modelini koruyacağını düşünüyor. Anketin bulgularına göre geri kalan yüzde 29, yapay zekânın verimlilik etkisinin yalnızca yüksek teknoloji sektörleriyle sınırlı kalacağı görüşünde. Yalnızca yüzde 5’lik küçük bir azınlık ise yapay zekâya yönelik olumsuz bir tutum sergiliyor.
Beceri açığıyla uyumlu olarak, katılımcılara göre yapay zekâ benimsenmesinin önündeki en büyük engel uzmanlaşmış yeteneklere erişim (yüzde 35). Bunu iş değeri (yüzde 15) ile değişime direnç ve yüksek yatırım maliyetleri (ikisi de yüzde 14) izliyor.
Rapor şöyle diyor: “Önümüzdeki yol net. Ülke, yabancı yatırım çekebildiğini ve bunu elinde tutabildiğini kanıtladı. Malta’nın rekabetçiliğindeki bir sonraki aşama, yeteneklerin açığa çıkarılmasına, altyapının güçlendirilmesine ve ülkenin dijital gücünün daha fazla büyümeyi destekleme kapasitesiyle eşleşmesine bağlı olacak.”
Altyapı planlama kapasitesi sorunları
Ankete göre yatırımcıların yüzde 44’ü Malta’nın nüfus artışına yönelik planlama ve hazırlığını yetersiz bulurken, yüzde 22’si bunu yeterli buluyor. Rapordaki değerlendirme şöyle: “Buradaki görüş net: Yatırımcılar, Malta’nın büyümesinin mevcut altyapıyı geride bıraktığını görüyor.”
Uluslararası ticaret görünümü
Ankete göre Malta’nın uluslararası ticareti büyük ölçüde Avrupa’ya dayanıyor. Yatırımcıların yarısına yakını şu anda bölgeyle ticaret yapıyor. Yaklaşık yüzde 51’i ise bu bölgeye maruziyetini artırmayı planlıyor.
Avrupa dışına bakıldığında, şirketlerin yüzde 30 ile yüzde 35’i Orta Doğu, Kuzey Amerika, Asya, Afrika ve Güney Amerika ile ticaretini artırmayı planlıyor. Rapora göre şirketlerin yüzde 20 ila 30’u ise bu bölgelerin bazılarındaki maruziyetini azaltmayı düşünüyor.
Rapor bir dizi öneri sunuyor.
Birincisi, yetenek ve verimlilik odaklı büyüme. Rapora göre Malta, Avrupa’da hızla büyüyen bir şirketi kurmak, ölçeklendirmek ve becerilerini geliştirmek için en kolay yer haline getirilmeli. Bunun için sektörün öncülük ettiği bir beceri stratejisine odaklanılmalı, çalışma izinleri hızlandırılmalı, diaspora mensuplarının ülkede kalması sağlanmalı ve yapay zekâ, dijital ya da yeşil becerilerin geliştirilmesi desteklenmeli.
İkincisi, ulusal bir yapay zekâ stratejisi ve deneme alanı (sandbox) benimsemek. Bunun için bir yapay zekâ güvence merkezi kurulması, yapay zekâ mükemmeliyet merkezine ortak finansman sağlanması ve AB Yapay Zekâ Yasası’nın uygulanmasına erken uyum sağlanması öneriliyor. Bu adımların amacı, yüzde 35’lik yapay zekâ yetenek engelini hafifletmek.
Üçüncüsü, yeni birinci sıradaki etken olan telekomünikasyonu korumak. Bunun için 5G, nesnelerin interneti (IoT), uç bilişim, veri merkezleri ve siber güvenliğe yatırım yapılması gerekiyor.
Dördüncüsü, fiziksel kapasiteyi rekabet gücünün bir kaldıracı olarak görmek. Bunun için toplu taşıma, yenilenebilir enerji, konut arzı ve kamu-özel ortaklıklarına odaklanılması öneriliyor.
Beşincisi, Malta’nın uluslararası piyasalardaki itibarını korumak, güçlendirmek ve sergilemek. Bunun yolu yönetişim ve şeffaflık alanında iyileştirmeler yapmak, kurumsal güvenilirliği sürdürmek ve istikrarı, güvenli liman arayan kaliteli sermayeye aktif biçimde tanıtmak.
