Bazı Malta kasabalarında Kutsal Perşembe günü kilise çanları susuyor ve yerini ċuqlajta adı verilen kendine özgü tahta çıngırağın keskin, ritmik sesi alıyor.
Żejtun kasabasında bu asırlık gelenek, Paskalya kutlamalarının merkezinde yer almaya devam ediyor.
Kutsal Perşembe'den Kutsal Cumartesi'ye kadar bazı kiliselerde çanlar çalmayı bırakıyor. Onların yerine ċuqlajta; birçok kişinin yas ve tefekkürle özdeşleştirdiği keskin, ritmik bir ses üretiyor. Ancak sokaklarda yankılanan tekrarlayan tıkırtı sesinden rahatsız olan birçok sakin de bu geleneği bir sıkıntı kaynağı olarak görüyor.
Ċualajta, ċualajqa veya ċoklajta olarak da bilinen bu çalgı farklı boyutlarda üretiliyor. Büyük versiyonları genellikle kilise çan kulelerine yerleştirilirken küçük olanları kiliselerin içinde kullanılıyor.
Żejtun'daki kilise ċuqlajta'sının kendine özgü bir adı var: idiona. Bu çalgıyı 1986 yılında Carmelo Caruana inşa etti ve genç yaşta hayatını kaybeden yeğeninin adını verdi.
Żejtun'daki Ġimgħa Kbira bayram komitesi üyesi ve tahta yapının bakımından sorumlu Kevin Schembri, "Bu köyün geleneğinin bir parçası ve Paskalya kutlamalarının önemli bir unsuru" dedi.
Sakinlerin gürültü şikayetlerine yanıt veren Schembri, kadim geleneği savundu: "Sadece gürültülü diye havai fişekleri de bıraksak ne olurdu, bir düşünün. Ċuqlajta geleneğimizin ve ayinimizin önemli bir sembolü. Onu durdurmak zorunda kalsak gerçek bir yazık olur."
Çalgı başlangıçta elle çalıştırılıyordu ancak günümüzde motorlu hale getirildi. Kullanılmadığı zamanlarda Żejtun kilisesinin çatısındaki bir odada saklanıyor.
Ċuqlajta'nın Tarihi
Ċuqlajta geleneği Orta Çağ'a kadar uzanıyor ve İspanyol, Sicilya ile Güney İtalya geleneklerinden etkilendiğine inanılıyor.
Araştırmacı Anna Borg Cardona'nın çalışmaları, bu çalgının 1282-1530 yılları arasındaki Aragon egemenliği döneminde bu bölgeler aracılığıyla Malta'ya ulaşmış olabileceğini öne sürüyor.
Borg Cardona, tahta çalgılarla ses üretmenin günahın sembolik bir reddi olarak görüldüğünü ve arınmayla ilgili eski inançları yansıttığını belirtiyor.
Borg Cardona şöyle diyor: "Birçok Malta çan kulesinde kullanılan, tahta çekiçlerle vurulan büyük haç şeklindeki çalgı, İspanyol matraca'sına belirgin bir benzerlik taşıyor. Matraca da tahta çekiçlerle vurulan, çan kulesine asılan büyük bir yapıdır ve Kutsal Hafta'da kullanılır. Bu çalgı, genellikle tek tokmağı olan daha ilkel tric-trac'ın ya da üç veya daha fazla vurmalı tokmaktan oluşan Napoli'nin triccaballacca'sının döner bir gelişimi olarak kabul edilebilir."
Tarihte kilise çanlarının kötü ruhları kovduğuna inanıldığı gibi, aynı inançlar ċuqlajta ile de ilişkilendirildi. Tahta çalgı aynı zamanda İsa'nın çektiği acılar, yas, tövbe ve Yahuda İskariyot'un ihaneti ile de özdeşleştiriliyor.
