Genç bir Malta'lı bilim insanı, dünyanın en büyük parçacık hızlandırıcısının büyük bir yükseltme için kapatılmadan önceki son günlerinde çalıştırılmasına yardımcı oldu.
CERN'de görev yapan Malta Üniversitesi doktora öğrencisi 26 yaşındaki Maria Aquilina, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'ndaki son ölçümleri gerçekleştiren uluslararası ekibin bir parçasıydı.
Aquilina, Times of Malta'ya yaptığı açıklamada, "Hayatımın onuruydu. Böylesine önemli bir anda makineyi çalıştırmaya yardım etmek için güvenilmek, asla unutmayacağım bir şey," dedi.
Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC), İsviçre ve Fransa sınırının altında 27 kilometrelik bir yeraltı tünelinin içine inşa edilmiş devasa bir bilimsel makinedir. Makine, küçük parçacıkları neredeyse ışık hızında tünelde dolaştırıp birbirleriyle çarpıştırıyor. Bilim insanları, bu çarpışmalardan çıkanları inceleyerek madde ve nihayetinde evrenin neyden yapıldığı hakkında daha fazla bilgi ediniyor.
Makine Haziran sonunda kapatıldı ve şimdi daha güçlü hale getirilmesi için birkaç yıl sürecek çalışmalara başlanacak. Teknik terimle bu, yüksek parlaklık yükseltmesi olarak adlandırılıyor.
Aquilina, çarpıştırıcı çalışırken onu korumaktan sorumlu ekibin bir parçasıydı. Bu görev, parçacık ışınlarını yakından kontrol etmeyi ve makinenin hasara yol açabilecek bölgelerine sapmamalarını sağlamayı içeriyordu.
Aquilina, "Araştırmamızla doğrudan bağlantılı ölçümler yapıyorduk. Tarihi bir ana tanıklık ettiğimizi bildiğimiz için son operasyonlar sırasında fotoğraflar da çektik," diye konuştu.
"Sevdiğiniz işi yapın, sıkı çalışın ve fırsatları kollayın."
- Maria Aquilina'nın öğrencilere tavsiyesi
Merak
Çarpıştırıcı, şimdiye kadar yapılmış en karmaşık makinelerden biri ve dünyanın dört bir yanından bilim insanları ve mühendisler tarafından işletiliyor. Aquilina, "CERN'deki atmosfer inanılmaz. Herkes farklı bir ülkeden veya çalışma alanından geliyor ama hepimizin ortak bir hedefi var. Sürekli birbirimizden öğreniyoruz," dedi.
Değer verdiği bir diğer husus ise CERN'in çalışmalarının askeri kullanım yerine barışçıl bilimsel araştırmalara odaklanmış olması. "Saf merakla hareket ediyoruz," diye ekledi.
LHC, en çok 2012'de Higgs bozonunun keşfedilmesine yardımcı olmasıyla biliniyor. Genellikle bilim insanlarının evren anlayışındaki eksik parça olarak tanımlanan Higgs bozonu, en temel parçacıkların çoğunun neden kütleye sahip olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor.
Bu keşif, ertesi yıl Peter Higgs ve François Englert'e Nobel Fizik Ödülü'nü kazandırdı. Bilim insanları, Mayıs ve Haziran aylarında duyurulan yeni keşifler de dahil olmak üzere, çarpıştırıcıyı kullanarak daha önce görülmemiş parçacıklar bulmaya devam etti.
Yükseltme, makineyi Yüksek Parlaklıklı Büyük Hadron Çarpıştırıcısı olarak bilinen bir sisteme dönüştürecek.
Karmaşık ismine rağmen, temel amacı oldukça basit: Çok daha fazla parçacık çarpışması üretmek. Bu alan, Aquilina'nın doktora araştırmasıyla da örtüşüyor.
Aquilina, "Benim çalışmam, makinenin ürettiği çarpışma sayısını artırmak için yöntemler bulmakla ilgili. Ne kadar çok çarpışmamız olursa, o kadar doğru ölçümler yapılabiliyor ve nadir süreçler daha ayrıntılı incelenebiliyor," dedi.
Araştırması, makinenin bir yıl boyunca mümkün olduğunca verimli bir şekilde nasıl çalıştırılabileceğine bakıyor. Parçacık ışınlarının ne kadar süre çalıştırılması gerektiğine ve ne zaman değiştirilmeleri gerektiğine karar vermeye yardımcı olacak fizik tabanlı algoritmalar geliştirmeyi de içeriyor.
Aquilina, amacın sadece belirli bir anda mümkün olan en yüksek sayıda çarpışmayı yapmak olmadığını söyledi. Bilim insanları, ışınların zaman içinde nasıl değiştiğini düşünmeli ve yıl boyunca en fazla sayıda çarpışmayı üretmenin en iyi yolunu bulmalı.
Aquilina, "Bu, makinenin geçmiş performansına dayanarak ve süreçteki eylemleri yöneten fizik yasalarını akılda tutarak onu çalıştırmanın en iyi yolunu bulmakla ilgili. Sadece bir saat veya bir günde olanları değil, tüm yıl boyunca yapılan operasyonları düşünmek zorundasınız," diye konuştu.
Malta Varlığı
Aquilina, geçici olarak CERN'de bulunan beş Malta'lı doktora öğrencisinden biri. Grupta iki mühendis, iki fizikçi ve bir bilgisayar mühendisi yer alıyor.
Aquilina, "Malta'lı öğrencilerden artan ilgiyi görmek çok cesaret verici. CERN'deki çalışmalar birçok farklı konuyu içeriyor. Sadece fizikçiler için değil. Mühendisler ve bilgisayar bilimcileri de önemli bir rol oynuyor," dedi.
Malta ayrıca CERN'e ortak üye olmak için çalışıyor. Bu, Malta'lı öğrencilere, araştırmacılara ve şirketlere insanlığın en büyük gelecek bilimsel projelerinden bazılarına erişim sağlayabilir.
Aquilina, CERN, Malta Üniversitesi, MCAST ve hükümetin Xjenza Malta aracılığıyla işbirliğinin daha fazla Malta'lı gencin bilim, mühendislik ve teknoloji alanında kariyer yapmasını teşvik edebileceğini söyledi.
Benzer bir yolu izlemek isteyen öğrencilere tavsiyesi, derslerini ciddiye alırken sevdikleri konuları seçmeleri yönünde. Aquilina, "Kariyer yolunuz her zaman tam olarak beklediğiniz gibi olmayacak. Sevdiğiniz işi yapın, sıkı çalışın ve fırsatları kollayın. Okulda öğrendikleriniz, kariyeriniz boyunca kullanmaya devam edeceğiniz şeylerin temelini oluşturur, bu yüzden okuduğunuz şeyin tadını çıkarın ama ciddiye alın," dedi.
Merakın CERN'de çalışan birçok insanı motive ettiğini söyledi. "Sadece daha fazlasını bilmek ve evren hakkında daha fazla şey anlamak istiyorlar," diye ekledi.
Aquilina'ya göre CERN, artan uluslararası gerilim zamanlarında ülkelerin birlikte çalışmasının bir örneği. "Mevcut jeopolitik iklimde bilim insanlık için her zamankinden daha önemli. Bilim bir diplomasi biçimi olabilir. Dünyanın her yerinden insanlar CERN'de bir araya geliyor ve aynı hedef doğrultusunda, insan bilgisinin sınırlarını zorlamak için çalışıyor," diye konuştu.
