Malta, uluslararası rekabetçiliğini yalnızca vergiye dayanarak değil, verimlilik, beceri ve yatırım yoluyla güçlendirmek zorunda. Malta Muhasebeciler Enstitüsü (MIA) bu konuda uyardı. Enstitü, otomasyon ve beceri geliştirmenin “zaman aldığını” belirtti. Bütçe önlemlerinin üçüncü ülke vatandaşlarını (TCN) etkilediğini, bu nedenle geçişin adil ve sektörlere duyarlı olması gerektiğini vurguladı.
Enstitünün yıllık vergi konferansında konuşan CEO Maria Cauchi Delia, güvenilir bir vergi sistemi için yol gösterici ilkeler olarak “belirlilik, orantılılık ve iş birliği” çağrısı yaptı. İdari yükü azaltacak reformların “standartlardan ödün vermeden” yapılmasını istedi. Cauchi Delia, daha yüksek değerli büyüme için dijitalleşmenin, otomasyonun ve beceri geliştirmenin kritik olduğunu söyledi. Yetenekleri çekmenin ve elde tutmanın ise konut, yaşam maliyetleri ve aile ihtiyaçlarına dikkat edilmesini gerektirdiğini ekledi.
TCN önlemleri arasında tek izin ücretinin 800 euroya çıkarılması, yıllık 400 euroluk yeni bir altyapı katkı payı, ücretsiz toplu taşıma ve ücretsiz çocuk bakımının kaldırılması ile aylık 83 euroluk bir sürüş ücreti yer alıyor. Cauchi Delia, enstitünün hükümetin verimlilik hedeflerini paylaştığını ancak düzenlemenin hemen etki göstermeyeceğini belirtti. “Temel uzmanlığı, hizmet sürekliliğini ve etkilenen çalışanlar ile aileleri” koruyacak açık bir rehberlik istedi.
Açıklama, bozulan bir verimlilik tablosunun ortasında geldi. 2025'te işgücü verimliliği yüzde 0,1 geriledi; saat başına verimlilik ise yüzde 0,9 düştü. 2024'te Malta adasında saat başına üretim, AB ortalamasının yüzde 84'ü düzeyindeydi. Gozo'da bu oran yaklaşık yüzde 70 civarındaydı. Buna karşın kişi başına GSYH, AB ortalamasının yüzde 110'una ulaştı. Reel birim işgücü maliyetlerinin 2026'da yüzde 2,3 artması bekleniyor ve bu durum maliyet rekabetçiliğini aşındırıyor.
Rekabetçiliğin dayanağı olan vergi modeli ise değişmeden duruyor. Kurumlar vergisinin nominal oranı yüzde 35, ancak iadeler yoluyla yurt dışında yerleşik ortaklar için etkin oran yüzde 5'e iniyor. Malta'ya gelen doğrudan yabancı yatırımın (FDI) toplamı 479,7 milyar euro; bu, GSYH'nın 20 katından fazla. Bu akışın büyük çoğunlukla özel amaçlı kuruluşlar üzerinden gerçekleştiği, Avrupa Merkez Bankası'nın (AMB) ifadesiyle bu kuruluşların “reel ekonomik faaliyet üzerinde çok sınırlı etkisi” olduğu belirtiliyor.
Verimliliği artıran alanlara yapılan yatırım ise tersi yönde ilerliyor. 2024'te Ar-Ge yoğunluğu GSYH'nın yüzde 0,54'üne karşılık geldi; AB ortalaması yüzde 2,24. Kamunun Ar-Ge harcaması GSYH'nın yüzde 0,16'sı düzeyindeydi, AB ortalaması ise yüzde 0,72. Kişi başına ayrılan Ar-Ge bütçesi 73,70 euro iken AB ortalaması 288,90 euro.
Vergi ve Gümrük Komiseri Joseph Caruana, konferansta vergi politikasının dijital gelişmelerle uyumlu olması gerektiğini söyledi. Vergi ve BT uzmanlarının “yasama sürecinin erken aşamasında” yer almasının, önlemlerin “pratik ve uygulanabilir” olması için şart olduğunu belirtti. İdarenin “tasarımdan itibaren uyum” yaklaşımına odaklandığını anlattı. Uyum modellerini güçlendirmek ve raporlamayı sadeleştirmek için yapay zekâdan yararlanılacağını ekledi.
MIA Başkanı Jonathan Dingli, konferansın uygulamanın “yasaların yorumlanmasının ötesine geçtiğini ve nihayetinde somut en iyi uygulamalara dönüşmesi gerektiğini” gösterdiğini söyledi. Dingli, “Önemli olan, gelişmelerin pratikte nasıl sonuçlara dönüştüğü” dedi. Ona göre, “Rekabetçiliğimiz, işletmelere ihtiyaç duydukları güveni verebilmemize bağlı.”
Konferansta transfer fiyatlandırması, KDV, DAC Recast (AB idari iş birliği direktifinin yeniden düzenlenmesi), AB Vergi Omnibus Paketi, elektronik fatura ve aile işletmelerinde devir konuları ele alındı. Etkinliği Malta Vergi ve Gümrük İdaresi destekledi.