Malta'daki işletmelerin yedisinden biri, işe alım, terfi ve işten çıkarma dahil çalışanları etkileyen kararlarda yapay zekâyı kullanıyor ya da kullanmayı planlıyor. Bir anket bunu ortaya koydu.
Bulgular, Avrupa iş yerlerinde yapay zekânın ve otomatik yönetim araçlarının kullanımına ilişkin en son Eurobarometer anketinden geliyor.
Genel tabloya bakıldığında, Malta'daki KOBİ'lerin ve orta büyüklükteki şirketlerin yüzde 41'i iş yerinde yapay zekâyla ilgileniyor. Bu oran, AB ortalaması olan yüzde 42 ile neredeyse aynı.
Buna karşın bu şirketlerin yaklaşık yüzde 15'i yapay zekâyı insan kaynakları kararlarında kullanıyor. Bu oran AB ortalaması olan yüzde 9'un epey üzerinde. Ankette insan kaynakları kararları, 'işe alım, terfi ve/veya işten çıkarmaya ilişkin bireysel personel işlemleri' olarak tanımlandı.
Malta, bu kategoride en yüksek benimseme oranına sahip ülkeler arasında. Listede Danimarka (yüzde 18), Romanya (yüzde 17), Litvanya (yüzde 15) ve Hollanda (yüzde 14) da yer alıyor.
Rakamlar, yapay zekâ sistemlerinin kendi başına işe alım ya da işten çıkarma yaptığı anlamına gelmiyor. Anket, insan kaynakları süreçlerine destek olmak ya da bilgi sağlamak için kullanılan yazılımları kapsıyor. Bu yazılımlara son karar yetkisinin mutlaka otomatik sistemler tarafından verildiği anlamına gelmiyor.
Yapay zekâ destekli işe alım ve aday eleme de Malta'daki işletmelerin yüzde 12'si tarafından bildiriliyor. Bu oran AB ortalaması olan yüzde 11'in biraz üzerinde. Benimseme oranı Danimarka'da yüzde 25'e, Yunanistan'da yüzde 20'ye, Finlandiya'da yüzde 19'a ulaşıyor.
AB'nin geri kalanında olduğu gibi Malta'da da iş yerinde karar alırken yapay zekâ kullanıldığında insan denetimi kural. Yapay zekâ kullanan işletmelerin yüzde 59'u sistemi yalnızca öneride bulunmak için kullanıyor ve son kararı bir insana bırakıyor. Yüzde 16'sı yapay zekâyla karar veriyor, ancak bu kararlar sonradan insanlar tarafından değiştirilebiliyor. Yüzde 14'ü ise kararları tamamen insan elinde tutuyor. İnsan müdahalesi olmadan tamamen otomatik kararlar, işletmelerin yalnızca yüzde 2'sinde görülüyor.
Başlıca kullanım alanı müşteri hizmetleri
Malta'daki işletmeler yapay zekâyı çalışanları izlemekten çok müşteri ilişkilerinde kullanma eğiliminde.
Yapay zekâyı kullanan ya da kullanmayı planlayan Malta'daki şirketlerin yüzde 65'i bunu müşteri hizmetlerinde ya da müşteri ilişkilerinde kullanıyor. Bu oran, AB'deki en yüksek pay ve Avrupa ortalaması olan yüzde 47'nin çok üzerinde. Bu alanda Malta'yı yakından Polonya (yüzde 64), Yunanistan (yüzde 58) ve Romanya (yüzde 58) izliyor.
Öte yandan Malta'daki işletmelerin yüzde 33'ü, çalışanların verimliliğini ya da performansını izlemek için otomatik sistemler kullanıyor. Bu oran AB ortalaması olan yüzde 36'nın altında. Litvanya (yüzde 59), Polonya (yüzde 55), Fransa (yüzde 50) ve İtalya (yüzde 47) ise çok daha yüksek oranlara sahip.
İş yerinde sağlık, güvenlik ve risk önleme alanında yapay zekânın kullanımına gelince Malta, Avrupa ortalamasının belirgin biçimde gerisinde kalıyor. AB genelinde yapay zekâ kullanan ya da kullanmayı planlayan şirketlerin yüzde 15'i, mesleki sağlık, güvenlik ve risk yönetimi için otomatik araçlara yöneliyor. Malta'da bu oran yalnızca yüzde 8. Buna karşılık İrlanda'daki şirketlerin yüzde 33'ü sağlık, güvenlik ve risk önleme için yapay zekâ kullanıyor.
İşgücü açığı yapay zekâ benimsemesini artırıyor
Malta, işletmelerin çalışan bulmakta yaşadığı zorluklara karşı bir çözüm olarak yapay zekâya verdiği önemle de öne çıkıyor. Malta'daki işletmelerin yüzde 57'si işgücü açığını iş yerinde yapay zekâyı benimsemek için önemli bir etken olarak görüyor. AB genelinde bu oran yüzde 44. Böylece Malta, Avrupa ortalamasının 13 puan üzerine çıkıyor.
Birlik genelinde işletmeler, personel eksikliklerini kapatmaktan çok ürün kalitesini artırmayı (yüzde 75) ve maliyetleri düşürmeyi (yüzde 73) önceliklendiriyor. AB'nin 27 üye ülkesinin 25'inde işgücü açığı, yapay zekâ benimsemesinin daha az öne çıkan bir nedeni.
Malta'daki işverenler, yapay zekânın çalışma koşullarına etkisi konusunda Avrupa'nın en iyimser isimleri arasında. Yüzde 85'i bu teknolojinin iş kalitesini; iş yükü, güvenlik ve gizlilik gibi unsurlar dahil iyileştireceğini bekliyor. Bu, AB'deki en yüksek oran.
Ankete göre Malta'daki iş liderlerinin yüzde 71'i, çalışanların iş yerindeki yapay zekâya karşı olumlu tutum sergilediğini bildiriyor. Bu oranla Malta, Yunanistan ile birlikte bloktaki en yüksek paya sahip.
Malta'daki işverenler, personelle ilgili yapay zekâ destekli kararlara da nispeten yüksek düzeyde güven duyuyor. AB genelinde işletmelerin yüzde 44'ü personelle ilgili kararlarda yapay zekâya güvendiğini ifade ederken, Malta'da bu oran yüzde 50'ye çıkıyor.
Bu iyimserliğe rağmen çalışanların izlenmesi, Avrupa genelinde hâlâ bir endişe kaynağı. AB'deki işletmelerin yüzde 33'ü artan izleme korkularını yapay zekâ benimsemesinin önünde bir engel olarak gösteriyor. Malta'da bu oran yüzde 50'den yüzde 29'a kadar değişiyor.
Malta'da performans izleme sistemlerinin görece daha az kullanılması ile işverenlerin olumlu beklentileri, bildirilen iş ortamının yapay zekâ için daha elverişli olduğuna işaret ediyor. Ancak bu rakamlar, çalışma koşullarında bağımsız olarak doğrulanmış iyileşmelerden değil, işverenlerin algısını ve bildirilen uygulamaları yansıtıyor.
Ankete toplam 260 Malta'daki şirket katıldı. Hedef katılımcılar, özel mülkiyetteki KOBİ'lerde ve orta ölçekli şirketlerde karar yetkisine sahip ya da işletim sistemleri hakkında doğrudan bilgi sahibi olan iş sahipleri, CEO'lar, genel müdürler, CTO'lar ve insan kaynakları müdürleriydi.
