Malta Ticaret, Girişim ve Sanayi Odası, ülkenin büyüme modelinin sınırlarına ulaştığını açıkladı. Oda, 30 Mayıs genel seçimleri öncesinde her iki büyük partiye sunduğu öneri paketinde, gelecek hükümetin politikayı işgücüne dayalı büyümeden üretkenliğe dayalı büyümeye kararlı bir şekilde kaydırması gerektiğini vurguladı. Aksi halde Malta'nın yapısal çöküşle karşı karşıya kalacağı uyarısında bulundu.
Oda, "LEAD" (Leverage, Excellence, Agility, Delivery — Kaldıraç, Mükemmellik, Çeviklik, Teslim) kısaltmasıyla markalaşan 42 sayfalık belgede, Malta'nın son on yılda dayanıklılığını kanıtladığını ancak artık dayanıklılığın ötesine geçerek hazırlığa yönelmesi gerektiğini savundu. Belge, her iki partiyi de tavsiyeleri "aciliyet duygusuyla" seçim manifestolarına entegre etmeye çağırıyor.
İşçilere dayalı, üretkenliğe değil: on yıllık büyümenin gerçeği
EMCS Consultancy desteğiyle hazırlanan ekonomik analiz, yapısal bir soruna işaret ediyor. GSYİH 2015'te 11,34 milyar Euro'dan 2025'te 20,40 milyar Euro'ya yükseldi ve on yıllık reel büyüme kümülatif olarak yüzde 79,9'a ulaştı. Ancak bu büyümenin kaynağı daha kaygı verici bir tablo ortaya koyuyor.
On yıllık dönemde Brüt Katma Değer artışının yüzde 68,9'u genişleyen işgücünden, yüzde 9,9'u daha yüksek katma değerli sektörlere geçişten ve yalnızca yüzde 3,1'i gerçek üretkenlik iyileştirmelerinden geldi.
Oda, bu işgücü yoğun modelin artık sınırlarına ulaştığını savunuyor. 2025 yılı sonunda Malta'da kayıtlı 1.236 işsize karşılık 9.544 açık iş pozisyonu bulunuyordu. Yalnızca trafik sıkışıklığı bile 2025'te ekonomiye tahmini 770 milyon Euro'ya, yani GSYİH'nin yüzde 3,4'üne mal oldu.
Üyeler insan kaynağını en önemli sorun olarak gördü
Oda üyeleri üç ekonomik grupta — İthalatçılar, Distribütörler ve Perakendeciler; Üreticiler; ve Hizmet Sağlayıcılar — bir anket gerçekleştirdi. Anket, "Gerekli Yetkinliklere Sahip İnsan Kaynağına Zamanında Erişim" sorununu kolektif olarak en acil endişe olarak belirledi. Üreticiler enerji arz güvenliğini birinci sıraya koyarken, hizmet sağlayıcılar piyasa bozulmaları ve haksız rekabeti ilk sıraya yerleştirdi. Üretkenliği artırma ve kurumlar vergisi oranını düşürme her grupta ilk beşte yer aldı.
İşgücü ve göç konusunda öncü öneriler
İnsan kaynakları, en geniş kapsamlı geliştirilen ilk öneri alanı oldu. Oda, çalışma vizesi işlemlerini uçtan uca otomatikleştirmek için Identità, Jobsplus, Polis ve Konut İdaresi arasında birleşik bir dijital platform kurulmasını istiyor. Oda ayrıca deneme sürelerinin ve haklı sebeple işten çıkarmaların kotalardan muaf tutulmasını, yenileme sürelerinin üç yıla uzatılmasını ve havacılık, yatçılık, denizcilik ve gemicilik için sektöre özgü çerçeveler oluşturulmasını talep ediyor.
Dikkat çekici bir öneri, Malta hukuku kapsamında iltica koruması statüsündeki yetişkinlere çalışma izni verilmesini öngörüyor. Mevcut yüzde 2'lik engelli istihdam kotasının değiştirilerek, işverenlerin bu kotayı hem engelli bireyleri hem de iltica korumalı yetişkinleri istihdam ederek karşılayabilmesi isteniyor.
Oda ayrıca Yunanistan ve İtalya'daki örnekleri göstererek, yurt dışında çalışan nitelikli Malta vatandaşlarını ülkeye geri çekmek için beş yıllık vergi muafiyeti önerdi. Fazla mesai vergisindeki üst sınırın kaldırılmasını ve fazla mesai vergi oranının yarı zamanlı oranın altına indirilmesini istiyor.
Kamu sektörü konusunda Oda, tüm devlet birimleri ve kuruluşlarının yapısal fazlalıkları tespit etmek amacıyla bağımsız bir üçüncü taraf denetiminden geçmesini, ardından fazla kamu personelinin özel sektöre yönlendirilmesi için bir program başlatılmasını istiyor. Yarım gün okul programlarının da kaldırılmasını talep ediyor.
Kurumlar vergisi, yönetişim ve kamu ihaleleri
Oda, AB'nin en yüksek oranı olan yüzde 35'lik kurumlar vergisi oranının tüm işletmeler için yüzde 25'e, uyumlu işletmeler için yüzde 20'ye düşürülmesini öneriyor. COLA ödemelerindeki verginin de kaldırılmasını istiyor.
Yönetişim konusunda Oda, Avrupa Komisyonu'nun 2025 Hukukun Üstünlüğü tavsiyelerinin uygulanmasını, güven pozisyonlarına bir üst sınır getirilmesini, milletvekillerinin devletle doğrudan bağlantılı ikinci işlerde çalışmasının yasaklanmasını ve Ulusal Sayıştay'a belirli bir değerin üzerindeki tüm kamu sözleşmelerini imzalanmadan önce inceleme yetkisi verilmesini talep ediyor.
Kamu ihalelerinde, tamamen reforme edilmiş bir merkezi ihale otoritesi, tüm kamu sözleşmelerini ve doğrudan siparişleri kapsayan kamuya açık bir Sözleşme Sicili ile olağanüstü piyasa kesintisi dönemleri için otomatik endeksli fiyat ayarlama maddeleri öneriliyor.
Oda, raporu kendi geliştirdiği bir kavramla noktaladı: "Hazırlık Primi" neredeyse her zaman "Dayanıklılık Vergisi"nden daha düşüktür. Belge, proaktif yatırımın reaktif kurtarmadan daha yüksek getiri sağladığını ve önemli ölçüde daha ucuz olduğunu savunuyor.
