Bir kültür bakanı, yaratıcı insanların zor olabileceğini fark etti. Görünüşe göre bu deneyimi “travmatik” diye tanımlayacak kadar da çarpıcı buldu.
Acaba ne bekliyordu? Fikir sahibi olma iznini sabırla bekleyen uyumlu insanlarla dolu bir oda mı?
Ama bu komedinin ardında çok daha ciddi bir mesele var.
Malta Kültür Bakanı Malcolm Paul Agius Galea, sanat sektörüyle çalışmaya başladığı ilk aylarını yakın zamanda anlattı. Sanatçıları, zaman zaman kendilerini Malta kültürüne Tanrı’nın bir armağanı sandığına inanan kişiler olarak tanımladı. Bu sözlerinde ayrıca yaratıcılığı küstahlık ve tehlikeyle ilişkilendirdi.
Sorun, Kültür Bakanımızın sanatçıları zor bulması değil. Sorun, sözlerinin yaratıcılığın aslında ne olduğunu yanlış anladığını düşündürmesi.
Yaratıcılık bir kişilik özelliği değildir. Ressamlara, müzisyenlere, mimarlara ya da sahne sanatçılarına özgü mesleki bir keyif de değildir. Önemli işler bittikten sonra toplumun hoşgörüyle karşıladığı eksantrik bir uğraş da değildir.
Yaratıcılık, medeniyetin ilerlediği temel araçlardan biridir.
Her bilimsel keşif, mevcut bilgimizin eksik olabileceği ihtimaliyle başlar. Her teknolojik buluş, elimizdeki imkânlardan duyulan hoşnutsuzlukla başlar. Her anlamlı mimari öneri ise mekânın farklı biçimde düzenlenebileceği inancıyla başlar.
İnsanlık tarihinin ilerlemesi büyük ölçüde, bugünün tek olası gelecek olduğunu kabul etmeyi reddeden insanların tarihidir.
Evet, bunların birçoğu küstahtı.
Zorundaydılar.
Henüz var olmayan bir şeyi önermek belli bir cüret ister. Başkalarının henüz fark etmediği bir şeyi görebileceğinize inanmanız gerekir.
Elbette yaratıcılık, birini otomatik olarak haklı çıkarmaz. Sanatçılar kibirli olabilir, fikirleri berbat olabilir ve kültür kurumları hesap vermek zorundadır. Ama bir bakan, bir fikrin kalitesi ile onu öneren kişinin yarattığı rahatsızlığı birbirinden ayırabilmelidir.
Ölmüş insanların yaratıcılığını kutlamakta olağanüstü iyiyiz. Sorun gibi görünen ise hayatta olanlar.
Olağanüstü kiliselerimiz, güzel saraylarımız, antik tapınaklarımız ve tarihi şehirlerimiz var. Onları kutluyor, restore ediyor, fotoğraflıyor ve ziyaretçilere tanıtıyoruz.
Ve bu haklı bir şey.
Ama bu eserleri ortaya koyan insanlar kültürü korumuyordu. Onu yaratıyorlardı.
Bugün koruduğumuz mimari, bir zamanlar bir icat ürünüydü. Vazgeçilmez saydığımız sanat, bir zamanlar çağdaştı. Sevdiğimiz gelenekler de bir zamanlar tanıdık değildi.
Birileri onları yaratma riskini almak zorundaydı.
Kültür anlayışımız önceki nesillerin yarattıklarını yönetmekle sınırlıysa, kültüre katılmıyoruz demektir. Sadece kültürün kalıntılarını yönetiyoruz.
Malta’nın kendisinin bir müzesine dönüşmesine ihtiyacı yok.
Bir mimar olarak, yaratıcılık ile rasyonelleşme arasındaki görünürdeki karşıtlığı özellikle tuhaf buluyorum.
Mimarlık, hayal gücünün gerçeklikle sürekli pazarlık etmek zorunda olduğu bir disiplin. Yerçekimi, para, mevzuat, mühendislik ve başkalarının ihtiyaçlarıyla çalışıyoruz. Ama bu kısıtlar yaratıcılığı daha az gerekli kılmıyor.
Tam tersi.
Rasyonellik fikirlerimizi test etmemizi sağlar. Yaratıcılık ise hangi fikirlerin test edilmeye değer olduğunu keşfetmemizi sağlar.
Tamamen hayal gücüyle yönetilen bir toplum işlemekte zorlanır. Tamamen idari işlemlerle yönetilen bir toplum ise gelişmekte zorlanır.
Belki de Malta’nın içinde bulunduğu durum tam burada daha görünür hale geliyor.
Yönetmelik, prosedür, komite ve kurum üretmekte dikkat çekici derecede başarılıyız. Ancak ülkenin gerçekte nasıl bir yere dönüşmek istediği sorulduğunda çok daha az ikna ediciyiz.
Şehirlerimiz elli yıl sonra nasıl görünmeli? Hangi yeni kurumları kurmalıyız? Malta dünyaya ne tür mimari, sanat, edebiyat ve müzik katkısı sunmalı?
Bunlar önemsiz sorular değil. Geleceğimizle ilgili sorular.
Malta kültür politikası için basit bir hedef öneriyorum: Dünün mirasını korumaya verdiğimiz değer kadar, yarının mirasını yaratmaya da değer verelim.
Bu, deneyi teşvik etmek, iddialı işleri sipariş etmek ve anlamlı yeniliklerin bazen başarısız olabileceğini kabul etmek anlamına geliyor. Yaratıcılığın yalnızca galerilerde ve tiyatrolarda değil, okullarımızda, şehirlerimizde, kurumlarımızda ve kamusal yaşamımızda da yeri olduğunu görmek anlamına geliyor.
Her şeyden önce, kültürel liderliğin sorumluluğunun yaratıcı insanları daha kolay yönetilebilir kılmak olmadığını, olağanüstü işlerin mümkün olabileceği koşulları yaratmak olduğunu anlamak gerekiyor.
Kültür Bakanı’nın kendisinin yaratıcı olması gerekmez. Bu, kamu görevi için makul olmayan bir nitelik olurdu. Ama yaratıcılığın topluma neler kattığına dair temel bir takdir duygusu, umut vaat eden bir başlangıç olurdu.
Bakan bir konuda haklı.
Yaratıcılık tehlikeli olabilir.
Rehavete, entelektüel tembelliğe ve varlıklarını sürdürmeyi amaçlarıyla karıştırmış kurumlara karşı tehlikelidir.
Tam da bu yüzden ona ihtiyacımız var.
Geçmişimizin bizim için ne kadar değerli olduğunu anlatan bir kültür stratejisine değil, geleceğe ne kattığımızı sorma cesaretine ihtiyacımız var.
Bugün yüz yıl sonra birinin korumaya değer bulabileceği ne yaratıyoruz?
Çünkü daha iyi bir gelecek hayal etmeye şiddetle ihtiyaç duyan bir ülke için, yaratıcılıktan çok daha tehlikeli bir şey düşünebiliyorum.
Hayal gücünü bir sorun sanan bir Kültür Bakanı.
Anthony Bonnici, Kinston Üniversitesi’nde ve İsviçre’deki Mendrisio Mimarlık Akademisi’nde mimarlık okudu. Son projesi “URNA”, Londra Tasarım Bienali’nde kazanarak Malta için tarihi bir ilke imza attı.
Lovin Malta, üçüncü taraflardan gelen ilgi çekici ve etkileyici konuk yazılarına açıktır. Bu görüş yazıları mutlaka şirketin görüşlerini yansıtmaz. Yazınızı [email protected] adresine gönderebilirsiniz.
