Lourdes havai fişek fabrikası, ciddi ihlallere rağmen defalarca güvenlik denetiminden geçti. Salini'deki patlamaya ilişkin soruşturma, düzenleyici denetimdeki büyük boşlukları gözler önüne serdi.
Patlamayı inceleyen soruşturma, hiçbir kurumun fabrikanın işleyişinin tamamını görmediğini tespit etti. Parçalı yapıdaki denetim sisteminde müfettişler, fabrikalara ziyaretlerinden önce rutin olarak haber veriyor ve ihlalleri tespit etmekte başarısız oluyordu.
Fabrika 1 Haziran'da meydana gelen büyük bir patlamada yok oldu. Patlama, kilometrelerce uzaktaki evlere zarar verdi, yakındaki hayvanları ve çiftlik hayvanlarını öldürdü, çevredeki tarlaları da harap etti.
Soruşturmaya göre havai fişek fabrikalarının farklı yönlerini denetlemekle görevlendirilmiş birkaç kurum var. Ancak fabrikaların ruhsat ve izinlerine dair merkezi bir kayıt tutulmuyor.
Malta Silahlı Kuvvetleri, fabrikaların kullandığı bazı malzemeleri temin ediyor. Polis ise bu malzemelerin ruhsatlandırılmasını yürütüyor. Havai Fişek Denetim Birimi fabrikaları denetlerken, yıllık lisansların yenilenmesinden Patlayıcılar Komitesi sorumlu.
Planlama Otoritesi, Bina ve İnşaat Ajansı ile Arazi Otoritesi gibi diğer kurumlar da fabrikanın farklı alanlarından sorumlu. Ancak soruşturmacılar, hiçbir kurumun fabrikanın işleyişinin tamamını bilmediğini ve izin ile onayların merkezi bir kaydını tutmadığını belirledi.
Bu durum, soruşturmacıların not ettiği birtakım anormalliklere yol açtı. Örneğin, fabrikadaki bazı alanlar havai fişek üretimi için kullanılırken, depolama gibi başka bir amaç için denetleniyordu.
Denetimler ve lisanslardaki eksiklikler
Soruşturma ayrıca denetimlerin nasıl yapıldığına ve lisansların nasıl yenilendiğine dair eksiklikleri de ortaya koydu. Times of Malta, pazar günü yayımladığı haberde, patlamanın yakındaki bir çiftlikten 26 yıldır kaçak elektrik çeken fabrikadaki bir kaçak kablodan çıkan kıvılcımla meydana geldiğini yazdı.
Fabrikanın lisansı bu süre boyunca defalarca yenilendi. Ardışık denetimler ise önemli bir sorun tespit etmedi.
Sulh ceza hâkimi Joe Mifsud'un yürüttüğü soruşturmaya göre fabrika mayıs 2023'te, temmuz 2024'te ve son olarak eylül 2025'te denetlendi. Müfettişler üç denetimin üçünde de olumlu değerlendirme yaptı ve kompleksin iyi bakımlı olduğunu belirtti.
Eylül 2025'teki son denetimde müfettişler bazı küçük sorunlara dikkat çekti. Bunlar arasında kompleksteki yangın söndürücülerin bakıma ihtiyaç duyduğu da vardı.
Soruşturmaya göre 2008'de dört kişilik bir ekip olarak kurulan denetim birimi, o dönemde yalnızca iki müfettişten oluşuyordu.
Soruşturma ayrıca müfettişlerin rutin olarak ziyaretlerinden önce haber verdiğini ve tespit edilen sorunları geri dönüp kontrol etmek yerine yalnızca telefonla takip ettiğini ortaya koydu.
Denetimlerin ardından Patlayıcılar Komitesi, havai fişek fabrikalarının ruhsat yenilemesini görüşmek üzere toplanıyordu. Patlamadan önceki son toplantısında, 12 Kasım 2025'te komite, Lourdes fabrikası dahil 36 fabrikanın ruhsat yenilemesi onaylandı. Komite, tüm fabrikaların iyi durumda olduğu sonucuna vardı.
Soruşturmacılar ayrıca fabrikanın planlama iznini defalarca ihlal ettiğini belirledi. Fabrika, izin verilen amaç dışındaki kompleks bölümlerinde havai fişek depoluyor ya da üretiyordu. Yükleme alanı olarak belirlenmiş bir bölüm, patlayıcı üretmek ve geçici olarak depolamak için kullanılıyordu. Soruşturmacılara göre bu odanın kapısı olmadığı için özellikle ciddi bir yangın riski taşıyordu.
Patlayıcı madde ve ekipmanlardan arındırılması gereken patlama duvarlarının ise hem havai fişek hem de diğer ekipmanların depolanmasında kullanıldığı görüldü. Soruşturmacılar, fabrikanın iznine aykırı olarak birkaç odanın daha patlayıcı madde depolamak için kullanıldığını bildirdi.