Robert Abela bir konuda haklı: Siyasetçiler devam eden bir ceza davası hakkında yorum yaparken temkinli olmalı.
Savcılığın kararı usul gerekçesiyle temyize götürme kararı alması ve Yargıç Edwina Grima'nın polise üçüncü şahıslara karşı olası bir dava için duruşma kanıtlarını incelemesi talimatını vermesi göz önüne alındığında, bu durum çok daha büyük bir önem taşıyor.
Ancak temkinliliğin de bir sınırı var.
Dokuz yılın ardından Yorgen Fenech'in beraatı, sadece biraz daha sabır istenerek, kurumların sakin bir şekilde çalışmasına izin verilmesi hatırlatılarak ve yeni bir bekleme sürecine girilerek geçiştirilemez.
Jüri kararını verdi. Bu karara saygı duyulmalı. Ancak aynı zamanda bu kararı incelemek ve hatta sorgulamak da son derece meşru ve gerekli.
Bu iki yaklaşım birbiriyle çelişmiyor.
Hukukun üstünlüğüne saygı duymak, Fenech'in temyiz süreciyle bu durum değişene kadar yasal olarak beraat ettiğini kabul etmek anlamına gelir.
Bu, kararın kamusal tartışmanın dışında tutulması gerektiği anlamına gelmez. Gazetecilerin ve vatandaşların böyle bir karara nasıl varıldığını, bu kararın Malta'nın en önemli siyasi cinayetinin soruşturması ve kovuşturması hakkında bize neler söylediğini sormasını da engellemez.
Bu sorgulama özellikle de savcılığın iddiasına göre Fenech'in Daphne Caruana Galizia suikastını azmettiren kişi olması nedeniyle son derece haklı.
Davayı mahkemeye taşıyan temel iddia buydu. Ancak dokuz jüri üyesinden sekizi, savcılığın bu iddiayı makul şüphenin ötesinde kanıtlayamadığı kanaatine vardı.
Bu sıradışı bir sonuç.
Jürinin yanlış olduğu anlamına otomatik olarak gelmez. Jüri, kamuoyu durumdan derin bir rahatsızlık duysa bile, kanıtlar konusunda şüpheleri varsa beraat kararı verme hakkına sahiptir.
Ancak bu, yargıya saldırı olarak görülemeyecek kadar ciddi soruların ortaya çıktığı anlamına geliyor.
Kanıtların Ortaya Çıkardığı Sorular
Fenech'e karşı açılan dava tek bir iddiaya dayanmıyordu. Melvin Theuma, ses kayıtları, mesajlar, finansal işlemler, Fenech'in kendi ifadeleri ve cinayet planına dair daha geniş bir kanıt bütünü söz konusuydu.
Fenech'in 2019 yılındaki sorgusuna ait ses kayıtlarının yayınlanması, dikkat çekici bazı materyalleri yeniden kamuoyunun gündemine taşıdı. Fenech, kayıtlarda soruşturmacılara Theuma'ya başlangıçta onay verdiğini, ancak üç gün sonra durmasını söylediğini anlatıyor.
"Önce ona [Theuma] tamam dedim. Üç gün sonra durmasını söyledim. Bana zaten söz verdiğini ve parayı ödediğini söyledi."
Fenech, başlangıçtaki onayın Keith Schembri'nin devam etmesini söylemesinin ardından geldiğini iddia etti. Schembri ise bu iddiaları reddederek olaya karışmadığını belirtiyor.
Bu kayıt bir jüri kararını geçersiz kılmaz. Tek başına cezai bir suçluluğu da kanıtlamaz. Ancak kararın sorgulanmadan bırakılmasını çok daha zor hale getiriyor.
İnsanın sormadan edemeyeceği bazı sorular var: Jüri üyeleri bu ifadeler hakkında ne düşündü? Theuma'nın güvenilirliğini Fenech'in kendi sözleriyle nasıl karşılaştırdılar? Savcılığın olayları yeniden kurgulamasının hangi kısımlarını reddettiler? Makul şüpheyi nerede buldular? Kanıtların toplanması, korunması veya sunulmasında zayıflıklar var mıydı? Belirleyici olan çelişkiler nelerdi?
Bu soruların cevaplanması mümkün değil, çünkü jüriler yasal doğaları gereği kararlarını açıklamak zorunda değil. Ancak bu durum insanın aklını karıştırıyor. Bu olay, yargılanmanın meslektaşlar tarafından yapılması gibi asil bir kavramdan ziyade, jürilerin kararlarını açıklama yükümlülüğünün olmaması üzerine bir tartışmayı başlatmalı. Ancak asıl mesele bu değil.
Asıl mesele şu: Cinayetten dokuz yıl sonra, emri verdiği iddia edilen iş insanı suçsuz bulundu ve ülke kapanış beklerken yeniden bir kafa karışıklığının içine sürüklendi.
Siyasi Yansımalar
İşte bu yüzden bu davayı sıradan bir suç olarak göremeyiz. Nitekim beraat kararı başlı başına siyasi bir deprem etkisi yarattı.
Muhalefet lideri Alex Borg'un meclisi kararı tartışmak üzere yeniden toplaması isabetli bir karardı. Müdahalesi zamanlıydı. Jüriye saygı duyarken aynı zamanda cevaplar talep etmesi de meşru bir siyasi duruş.
Ancak Castille'ı (Başbakanlık Binası) anlık tepkisinin merkezine yerleştirmesi bir risk de taşıyor.
Borg bir protesto sırasında Castille'ı işaret ederek Daphne Caruana Galizia suikastının "burada planlandığını", yani hükümet konağının içinde kurgulandığını söyledi.
Jürinin, Theuma ve Keith Schembri arasındaki bir toplantıya dair kanıtlar bu konumla ilgili olduğu için Başbakanlık Ofisini ziyaret etmesi gerçekten de sıradışıydı. Castille'ın siyasi önemi yok sayılamaz.
Ancak hikayenin, savcılığın Fenech'e karşı açtığı davanın neden başarısız olduğundan ziyade, cinayetin "Castille'da planlanıp planlanmadığı" etrafında dönmesi riski var.
Bu durum, dikkati istemeden Fenech'in savunma ekibinin öne sürdüğü alternatif anlatıya, yani asıl komplonun başka bir yerde olduğuna kaydırabilir.
Risk şu ki, Fenech'in beraati, Schembri'nin suçunu kanıtlayacak yeni bir kanıt sunmadan suçu ona yıkmaya yönelik bir savunma stratejisine dayanmış olabilir ve hikayenin sonunda kimse hapiste kalmayabilir.
Şüphesiz davaları, Schembri'ye soruşturmanın ilk aşamalarında çok nazikçe davranıldığına dair tanıkların ima ettiği ifadelerle kolaylaştı. Ancak Castille'ı suçlamanın riski, hapis cezası çekemeyecek soyut bir kavramı veya kurumu suçlamakla sonuçlanabilmesidir.
Schembri'nin özellikle iddia edilen örtbas etme girişimindeki ve savcılığın tezinde merkezi bir rol oynayan yolsuzluk anlaşmalarındaki rolü, kanıtlar gerektirdiği durumlarda soruşturulmayı hak ediyor. Ancak cinayet etrafındaki siyasi ağın soruşturulması, savcılığa göre suikastı azmettiren kişi olan Fenech'in rolünün göz ardı edilmesi anlamına gelmemeli.
Bu önemli, çünkü Fenech'in cinayete karıştığına dair iddialar, Malta'nın en büyük sorunlarından birinin, yani büyük iş insanlarının devlet ve siyasetçilere yakınlığının tam kalbine dokunuyor.
Muhalefetin de odaklanması gereken nokta tam olarak bu.
İktidarda Abela da olsa Borg da olsa, kleptokrasiye ve oligarşiye son verecek yasalara ve güvenlik duvarlarına ihtiyacımız var.
