Adalet Bakanı Clifton Grima, salı günü Venedik Komisyonu'ndan gelen bir heyetle bir araya gelerek Malta'daki idari mahkemelerde yapılacak reform çalışmalarına kararlılıkla devam edeceklerini belirtti. Venedik Komisyonu, geçen hafta hükümetin hazırladığı ve idari mahkemelerin bağımsızlığını düzenleyen yasa tasarısına ilişkin değişiklik önerilerini yayımlamıştı. Hükümet, 12 Mayıs'ta tasarı için acil görüş talep etmiş, ardından Venedik Komisyonu'nu reformu görüşmek üzere Malta'ya davet etmişti.
Adalet Bakanlığı'ndan salı günü yapılan açıklamada, "Malta mevcut sistemi gözden geçirdi, taslak mevzuatı hazırladı ve bu reformu hayata geçirmek için adımlar atıyor" denildi. Açıklamada, bu adımın yasama dönemi seçim beyannamesinin de bir parçası olduğu vurgulandı. Bakanlık, reformun amacının "uzman mahkemelerin doğru uzmanlıkla halka hizmet etmeye devam etmesini sağlamak ve bağımsızlıklarını güçlendiren kurallar çerçevesinde çalışmalarını temin etmek" olduğunu belirterek, görüşmeyi "olumlu ve yapıcı" olarak nitelendirdi.
Hukuk devleti savunucularından tasarıya eleştiri: İyi bir başlangıç ama yetersiz
Venedik Komisyonu heyeti, salı günü Aditus, Daphne Caruana Galizia Vakfı ve Repubblika temsilcileriyle de görüştü. Üç sivil toplum kuruluşu ortak bir bildiri yayımlayarak, idari mahkemelerdeki eksiklikleri giderme çabalarını memnuniyetle karşıladıklarını, ancak hazırlanan taslağın bu mahkemelerin bağımsızlığını ve tarafsızlığını sağlamak için gereken önlemleri karşılamadığı uyarısında bulundu.
Kuruluşlar, idari mahkemelerin yürütme organının müdahalesi riski taşıdığının ilk kez 2018 yılındaki bir Venedik Komisyonu raporunda tespit edildiğini hatırlattı. Açıklamada, "Komisyon o dönemde, vatandaşların hak ve yükümlülüklerine karar veren birçok mahkemenin, normal mahkemelere uygulanan bağımsızlık güvencelerine sahip olmadığını belirtmişti" denildi. Bu durumun, 2025 yılında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin verdiği ve hükümete mahkemelerin bağımsızlığını koruyacak bir yasa çıkarma talimatı verdiği kararla da tekrarlandığı vurgulandı.
Taslak değişikliklerin yayımlanmasının ardından üç kuruluş, "hükümetin sekiz yıllık bekleyişin ardından nihayet bu sorunu çözmeye çalışmasını memnuniyetle karşılıyoruz" ifadelerini kullandı. Tasarının "kamu başvurularının açıkça yapılması, daha net değerlendirme kriterleri ve keyri görevden almaya karşı daha iyi korumalar" gibi birkaç olumlu unsur içerdiğini belirttiler.
Ancak kuruluşlara göre taslak, mahkemelerin bağımsızlığını sağlamak için yeterli değil; önerilen sistem hala "yürütme organına sıkı sıkıya bağlı". Atamalardan ve disiplin işlemlerinden sorumlu olması önerilen komisyonun ağırlıklı olarak kalıcı sekreterlerden oluşacağına dikkat çeken sivil toplum kuruluşları, "bu kişilerin kendi kararlarının da söz konusu mahkemelerde temyize konu olabileceğine" işaret etti.
Bu sorumluluğun tamamen Adalet İdaresi Komisyonu'na devredilmesi gerektiğini savundular. Taslakta ayrıca komisyonun sekreterinin bakan tarafından doğrudan atanması ve atamaya yargının dahil edilmemesi öngörülüyor.
Sivil toplum kuruluşları, emekli hakim ve savcıların "yürütmenin etkisi altındaki süreçlerle" idari görevlerde "yaygın olarak" kullanılmasını da sorguladı. Üç kuruluş, taslak geçen hafta sunulmadan önce herhangi bir kamu istişaresi yapıldığından haberdar olmadıklarını ve sorumlu bakanla teklifleri görüşme fırsatı bulamadıklarını belirtti.
Aditus, Daphne Caruana Galizia Vakfı ve Repubblika, "idari mahkemelerde reform yapılmasının gerekli olduğuna" inanırken, "reformun, gerekli kamu güvenini inşa etmek için mahkemelerin atamaları ve yönetimi üzerindeki yürütme etkisini azaltması gerektiğini" sözlerine ekledi.
