BirdLife International, Nature Kenya’nın eş ev sahipliğini yaptığı Global Flyways Summit’te Dünya Kuşları Durumu raporunu tanıttı. Dört yılda bir yayımlanan bu rapor, göçmen kuşlara ve bağlı oldukları göç yollarına ayrılmış ilk baskı.
Raporun bulguları çarpıcı. Göçmen kuş türlerinin yüzde 45’i geriliyor. Dokuzdan biri yok olma tehdidi altında. 2025’te yok olduğu açıklanan İnce Gagalı Kılkuyruk, son kez Şubat 1995’te Fas’ta bir lagünde kaydedilmişti. Bu durum, son yüzyıllarda anakara Avrasya ve Afrika’da kaydedilen ilk küresel kuş yok oluşu. Son 150 yılda altı göçmen türün daha kaybolduğu doğrulandı ya da şüphelenildi. Deniz habitatlarına, ormanlara ve kıyı sulak alanlarına bağımlı türler özellikle kötü durumda; deniz kuşları ve bataklık kuşları en tehdit altındaki gruplar arasında.
Rapor aynı zamanda umut da belgeliyor. Bu gerilemeler iyi anlaşılmış insan kaynaklı faktörlerden kaynaklanıyor: istilacı türler, tarımda yoğunlaşma, iklim değişikliği ve sürdürülebilir olmayan avcılık. Tarım, balıkçılık ve arazi uygulamaları tek bir noktada değil, tüm göç rotası boyunca ele alındığında kuş popülasyonları yanıt veriyor. Örneğin Balkanlarda üreyen Akbaba popülasyonundaki düşüş, çok ülke iş birliğiyle durduruldu.
“Göçmen kuşlar habercilerdir ve gerilemeleri bizi sürdüren doğal sistemler üzerindeki baskının artmasını gösteriyor. Ancak bilim aynı derecede açık: koruma işe yarıyor, koordineli eylem yok oluşları önlüyor ve popülasyonların toparlanmasına yardımcı oluyor. Çözümler var; şimdi gereken şey bunların göç yolu ölçeğinde uygulanması,” dedi BirdLife International Baş Bilim İnsanı Dr Stuart Butchart FRS ve Dünya Kuşları Durumu’nun kıdemli editörü.
Bu rapor temel bir gerçeği vurguluyor: “Bir göç yolu haritada basit bir çizgi değil, göçmen kuşları kıtalar ve mevsimler boyunca destekleyen kritik alanlar ve temel habitatlardan oluşan geniş, birbirine bağlı bir ağdır. Bir halka kırıldığında ya da zayıfladığında tüm zincir risk altına girer.”
Bu birbirine bağlılığı tanıyarak BirdLife International, 120 ülkede 125 Ortağa sahip olan ve gezegenimizdeki kuşları ve tüm yaşamı koruyan tek küresel Ortaklık, Global Flyways Programı’nı geliştirdi. Bireysel alanlar, türler ya da ulusal sınırlara odaklanmak yerine bu yaklaşım, ortakların üreme alanlarından konaklama alanlarına ve kışlama alanlarına kadar tüm göç yollarını güvence altına almayı ve restore etmeyi hedefliyor.
Zirvede hükümetler, bilim insanları, STK’lar, koruma uzmanları ve finans kurumları da dahil olmak üzere kilit paydaşlar Nairobi Flyways Deklarasyonu’nu imzaladı. Deklarasyon, göçmen kuşların ve habitatlarının sınır ötesi korunması için çaba ve iş birliğinin artırılmasına yönelik taahhüt içeriyor. 2021’den bu yana kalkınma bankaları tarafından 6 milyar dolardan fazla koruma finansmanı seferber edildi. Zirve, bu kilometre taşlarının göç yolu koruma için koordineli küresel yanıtın bir adım değişimi olduğunu kaydetti.
“Göçmen kuşlar sınır tanımaz. Asya’yı Afrika’ya, Arktik’i tropiklere bağlarlar. Nairobi Flyways Deklarasyonu bu gerçeği kabul ediyor; göçmen kuşların güvende kalması için uluslararası iş birliği ve koordinasyon gerekiyor. Bilimsel topluluğun, koruma örgütlerinin ve finans sektörünün bunu gerçekleştirmek için bir araya gelmesinden heyecan duyuyorum ve gurur duyuyorum. Nihayet önemli bir dönüm noktasındayız. Bu anı uzun zamandır bekliyorduk,” dedi Japon İmparatorluk Ailesi üyesi ve BirdLife International Onursal Başkanı Prenses Takamado.
Dünya Bankası ve bölgesel kalkınma bankalarından kıdemli temsilciler zirveye katıldı ve bu durum kurumsal bağlılığın eşi görülmemiş düzeyde olduğunu gösterdi. Üç çok taraflı kalkınma bankası göç yolu korumasını kredi çerçevelerine entegre ediyor ve 2021’den bu yana yapılan taahhütler 6 milyar doların üzerine çıktı.
Asya Kalkınma Bankası, önümüzdeki on yılda Doğu Asya-Avustralasya Göç Yolu’ndaki en az 50 öncelikli sulak alanı korumak için 3 milyar dolar seferber edeceğini açıkladı. Bu ekosistemlere bağımlı yaklaşık 200 milyon kişiye destek sağlanacak. Amerika’da Latin Amerika ve Karayipler Kalkınma Bankası, 2050’ye kadar 30’dan fazla manzara ve deniz manzarasını güvence altına almak için 3-5 milyar dolar seferber ediyor. Dünya Bankası ve BirdLife, Afrika, Avrupa ve Asya’daki göç yollarını kullanan 2 milyardan fazla göçmen kuş için göç yolları boyunca birkaç milyar dolar seferber ediyor.
Toplum liderliğindeki eylem için ivme de artıyor. Haziran 2026’da Küresel Çevre Tesisi, 9 milyon hektar sulak alanın koruma ve restorasyonu için doğrudan hibeler olarak 8,97 milyon dolar ve 107 milyon dolar eş finansman sağlayan Küresel Göç Yolları Hibe Mekanizması’nı onayladı. Tahmini 330 bin kişi faydalanacak.
“Dünyanın kuşlarının durumu, doğanın acil, kararlı eylem ve doğal dünyayla nasıl davrandığımızda köklü bir değişim gerektirdiğine dair çarpıcı bir uyarıdır. Bu deklarasyonun tüm BirdLife Ortakları tarafından imzalanması, bu hedefe ulaşmak için daha sıkı çalışmaya yönelik kolektif bağlılığımızı gösteriyor. BirdLife Malta için bu bağlılık ekstra ağırlık taşıyor. Akdeniz’in kalbinde, dünyanın en önemli göç yollarından birinde yer alan adalarımızın derin bir sorumluluğu var. Bu sorumluluğu derinden hissediyoruz ve kuşlar, doğa ve insanlar için koruma çalışmalarımızı güçlendirmeye ve genişletmeye kararlıyız,” dedi BirdLife Malta Genel Müdürü Mark Sultana.
BirdLife Malta, küresel biyolojik çeşitliliğin korunması ve doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımının teşvik edilmesi yönünde çalışan bir BirdLife Ortağıdır.
“Dünya Kuşları Durumu raporu açıktır: göçmen kuşları alarm verici bir hızla kaybediyoruz. Ancak bugün imzalanan Nairobi Deklarasyonu bir dönüm noktası sinyali veriyor. Herkesin üzerine düşeni yapması gerekiyor. Bu hükümetler, iş dünyası ve sivil toplumu kapsıyor. Kalkınma bankaları meydan okumaya yanıt veriyor. BirdLife Ortaklığı harekete geçmeye hazır. Şimdi gerilemeleri tersine çevirmek ve göçün mucizesini kurtarmak için başkalarının da üzerine düşeni yapması gerekiyor,” diye sözlerini tamamladı BirdLife International Genel Müdürü Martin Harper.
