ABD'li çok uluslu şirketler 2024'te Malta'da 118 milyon euro vergi beyan etti. Bu rakam, aynı şirketlerin 2020'de ödediği 24,7 milyon euronun neredeyse beş katı. Maliye Bakanı Clyde Caruana'nın çarşamba günü Parlamentoya sunduğu yanıtlarda bu veriler yer aldı.
Muhalefet milletvekili Adrian Delia'nın art arda yönelttiği sorulara verilen yanıtlardaki bu rakamlar, Malta kamu maliyesinin uluslararası eleştirilere konu olan kurumsal vergi sistemine giderek daha fazla bağımlı hale geldiğini gösteriyor.
Yanıtlar ayrıca Malta'da kayıtlı, hiç çalışanı olmayan 81 şirketin her birinin 10 milyon euronun üzerinde vergilendirilebilir gelir beyan ettiğini ortaya koydu. Ayrı bir yanıtta ise Malta'da 23 bağlı kuruluşu bulunan 19 çok uluslu grubun da çalışan bildirmediği halde aynı eşiğin üzerinde gelir beyan ettiği belirtildi.
Caruana, yalnızca istihdam rakamlarına bakarak sonuç çıkarmaya karşı uyardı. Caruana, “Bir kuruluşun belirli bir yargı alanında bildirdiği çalışan sayısı, tek başına, işlevleri, faaliyetleri ya da vergi durumu hakkında sonuca varılmasına izin vermiyor” dedi. Hükümete göre bu konuların değerlendirilmesi “gereken özenle” yapılmalı.
Yanıtlarda adı geçen ABD'li gruplar, konsolide geliri 750 milyon euroyu aşan ve AB'nin DAC4 adıyla bilinen ülke bazlı raporlama çerçevesine tabi olanlar. Bu grupların beyan ettiği vergi 2021'de 64,6 milyon euro, 2022'de 64 milyon euro olarak kaydedildi. 2023'te 58,4 milyon euroya düştü, geçen yıl ise neredeyse iki katına çıkarak 118 milyon euroya ulaştı.
Malta'nın yüzde 35 olan resmi kurumlar vergisi oranı, Avrupa Birliği'nin en yükseği. Ancak yabancı hissedarlara yapılan vergi iadesi sistemi, etkin oranı ticari gelirde yaklaşık yüzde 5'e, pasif gelirde ise yüzde 10'a indiriyor. Şirketler tam oranda vergi ödüyor, ardından yerleşik olmayan hissedarlar dağıtılan temettüler üzerinden ödenen verginin yedide altısını geri talep ediyor.
Bu vergi düzeni Malta'yı kâr kaydırma için bir mıknatıs haline getirdi. Nobel ödüllü ekonomist Paul Krugman, ülkeyi “oligarşinin aşağı doğru sarmalının” kolaylaştırıcısı olarak tanımladı. Krugman, resmi rakamlara göre Malta şirketlerinin 2025 sonunda denizaşırı ülkelerde 584,7 milyar euroluk doğrudan yatırıma sahip olduğunu, yabancı şirketlerin ise Malta'da 611,1 milyar euro tuttuğunu hatırlattı. Bu da adadaki her kişi için 1 milyon euronun üzerine denk geliyor. Krugman, “Tabii ki bunların hepsi sahte” dedi. “Gerçekte gördüğümüz, kâğıt şirketlerin çoğalması.”
New York Times, ağustosta ABD'li ayakkabı devi Crocs'un küresel kârını Mrieħel'deki küçük bir ofise bağladığını yazdı. Şirketin vergi yükü bunun sonucunda 2023'te 218,6 milyon dolar azaldı. Abbott Laboratories, Thermo Fisher Scientific ve Yum Brands gibi diğer ABD'li şirketler de Maltalı yapılar üzerinden vergi yükümlülüklerini benzer şekilde düşürdü.
Ancak Maliye Bakanlığı, bu düzenlemelerin Malta'yı bir finans merkezi olarak nasıl bir itibar riskine soktuğuna dair hiçbir çalışma ya da analiz yürütmedi. Delia'nın bu tür çalışmaları Meclise sunmasını istemesi üzerine Caruana, böyle bir çalışmanın yapılmadığını yanıtladı.
Hükümetin kâğıt şirketlere karşı mevzuatı güçlendirme niyetinde olup olmadığı sorusuna Caruana, Malta'nın AB direktifleri ve OECD standartları kapsamında gerçek yararlanıcılık şartları ile raporlama yükümlülüklerini zaten uyguladığını söyledi. Hükümetin uluslararası gelişmeleri izlediğini ve gerektiğinde mevzuatı, “mali bütünlük ile ekonomik rekabet gücü arasında denge gözeterek” güncelleyeceğini de sözlerine ekledi.
Bakan ayrıca Malta'nın İş Vergilendirmesi Hakkında Davranış Kuralları ve OECD akran incelemeleri kapsamında düzenli değerlendirmelere tabi olmaya devam ettiğini doğruladı. Ancak bu süreçlere katılımın AB üyeliğinin “normal bir yükümlülüğü” olduğunu, bunun “belirli eksikliklerin kanıtı olarak yorumlanmaması gerektiğini” vurguladı.
Vergi Adaleti Ağı, Malta'yı Kurumsal Vergi Cennetleri Endeksi'nde 100 üzerinden 77 “Cennet Puanı” ile 17. sırada gösteriyor. Kuruluş, değerin yaratıldığı yerde çok uluslu şirketleri vergilendirmeyi öngören BM planlarının hayata geçmesi halinde Malta'nın 3 milyar dolar kaybedebileceğini tahmin ediyor. Bu kayıp, hükümet gelirinin yaklaşık üçte birine denk geliyor.
