Dünya başkentleri ve piyasalar, Washington'un Orta Doğu'daki savaşı sona erdirmek ve Körfez'in kilit deniz ticaret yolunu yeniden açmak için sunduğu son anlaşma teklifine Tahran'ın vereceği cevabı bekliyor.
ABD Başkanı Donald Trump, olumlu görüşmelerin ardından bir anlaşmanın yakın olabileceğini bir kez daha söyledi. İran ise son tutumunu arabulucu Pakistan'a ileteceğini açıkladı. Bu açıklamaların ardından Asya borsaları yükseldi ve petrol fiyatları düştü.
ABD ile İran arasındaki ateşkesi uzatacak herhangi bir anlaşma, Lübnan'daki gerilimi de azaltabilir. Güney Beyrut'a düzenlenen ve bir Hizbullah komutanını öldüren saldırının ardından İsrail ile Lübnan arasındaki kırılgan ateşkes yeniden tehlikeye girmişti.
ABD ve İsrail'in Şubat ayı sonunda başlattığı savaşa İran, Orta Doğu genelinde saldırılar düzenleyerek karşılık verdi. Tahran ayrıca Körfez petrol ve doğalgaz endüstrilerinin kapısı ve stratejik bir ticaret yolu olan Hürmüz Boğazı'nı kapattı.
Trump bu hafta ticari gemilere refakat etmek ve boğazı zorla açmak için kısa süreli bir deniz operasyonu başlatmıştı. Ancak İran ile Pakistan arabuluculuğunda yürütülen ve Washington'un Körfez'deki Arap müttefiklerinin desteklediği müzakerelerde ilerleme kaydedildiğini belirterek operasyonu birkaç saat içinde durdurdu.
'İnceleme aşamasında'
Trump çarşamba günü gazetecilere yaptığı açıklamada, "Son 24 saatte çok iyi görüşmeler yaptık ve bir anlaşma yapmamız çok mümkün" dedi. Trump ayrıca İran ABD'nin taleplerine boyun eğmezse bombalamaya geri döneceği yönündeki alışılmış tehdidini de yineledi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bakai, ABD teklifinin "inceleme aşamasında" olduğunu söyledi. Bakai, Tahran'ın "görüşlerini sonuçlandırdıktan sonra" tutumunu arabulucu Pakistan'a ileteceğini belirtti.
ABD televizyon kanalı NBC News'in haberine göre Trump'ın geri adım atması, Suudi Arabistan'ın ABD kuvvetlerinin Hürmüz'den geçişi sağlamak için hava sahasını ve üslerini kullanmasına izin vermemesinin ardından geldi. Veliaht Prens Muhammed bin Selman'ın Trump ile doğrudan görüştüğü bildirildi.
ABD haber sitesi Axios, iki yetkiliye dayandırdığı haberinde Tahran ve Washington'un savaşı sona erdirecek ve İran'ın nükleer programına ilişkin müzakereler için bir çerçeve oluşturacak tek sayfalık bir mutabakat zaptında anlaşmaya yakın olduğunu bildirdi.
Petrol fiyatları düşüyor
Petrol fiyatları perşembe günü yüzde iki daha düştü. Önceki iki günde fiyatlar yaklaşık yüzde 10 gerilemişti. Tokyo'nun Nikkei endeksi, görüşmelerin sonuç vereceğine dair canlanan iyimserlikle Asya borsalarındaki güçlü yükselişe öncülük etti.
Enerji fiyatları savaş öncesine göre hâlâ çok yüksek. Ancak uluslararası standart Brent petrolü ve ABD referansı West Texas Intermediate, sembolik 100 dolar seviyesinin altına indi.
Piyasalar özellikle Hürmüz Boğazı konusunda endişeliydi. Bu boğaz barış zamanında dünya petrol ve LNG ticaretinin beşte birini ve önemli miktarda gübre ticaretini taşıyor.
Pazartesi günü Güney Kore'ye ait HMM Namu adlı kargo gemisi, İran ablukasına rağmen kanaldan geçmeye çalışırken alev alınca endişeler arttı.
Trump daha sonra İran'ın gemiye "birkaç el ateş ettiğini" iddia etti ve Güney Kore'yi boğazdan geçişi yeniden sağlamak için ABD öncülüğündeki çabalara katılmaya çağırdı. Tahran'ın Seul büyükelçiliği ise iddiaları "kesinlikle reddettiğini ve kategorik olarak yalanladığını" açıkladı.
Tahran'da bir vatandaş, Paris merkezli AFP muhabirlerine, mevcut İran hükümetiyle yapılacak herhangi bir anlaşmanın "korkutucu" olduğunu söyledi.
43 yaşındaki çevirmen Azadeh, "Bu kadar zorluk ve acı çektik, halka hiçbir kazanım yok mu? Açıkçası bu rejimi bitirmelerini umuyorum" dedi.
Lübnan cephesinde ise İsrail çarşamba günü Beyrut'un güney banliyölerine yaklaşık bir aydır ilk kez saldırı düzenledi. İran destekli gruba yakın bir kaynağın AFP'ye verdiği bilgiye göre saldırıda Hizbullah'ın seçkin Radvan kuvvetlerinden üst düzey bir komutan öldürüldü.
Lübnan Sağlık Bakanlığı, ülkenin güney ve doğusundaki saldırılarda en az 11 kişinin daha hayatını kaybettiğini açıkladı. İsrail ordusu perşembe günü yaptığı açıklamada, güney Lübnan'da bir önceki gün gerçekleşen "patlayıcı drone çarpmasının" dört askerini yaraladığını, birinin durumunun ağır olduğunu bildirdi.
