Gozo Koalisyonu, Malta'nın en önemli Dünya Mirası Alanlarından biri olan Ggantija Tapınakları'nın UNESCO koruma bölgesinde, tapınaklara yalnızca 180 metre uzaklıkta büyük bir yapılaşma projesinin planlandığına dikkat çekti. Gigantija Heights adlı proje, geleneksel bir kırsal yapının yıkılarak yerine bir apartman bloğu inşa edilmesini öngörüyor.
Din l-Art Helwa (Ghawdex), Ghawdix ve Wirt Ghawdex'ten oluşan Koalisyon yaptığı açıklamada, "Kültürel Miras Kurumu (SCH) Ggantija konusunda yanlış yapıyor" ifadesini kullandı.
Koalisyon, SCH'nin geliştirici tarafından hazırlanan Miras Etki Değerlendirmesi'ni (HIA) desteklediğini belirtti. Kurum bu değerlendirmeyi "titiz" ve "sağlam" olarak nitelendirerek projenin onaylanmasının önünü fiilen açtı.
Koalisyon, bu güvenin dikkat çekici olduğunu ancak ciddi biçimde sorgulanabilir olduğunu vurguladı. Belgeler incelendiğinde bu kesinliğin çözülmeye başladığını ifade etti.
Koalisyon, UNESCO metodolojisinin "titizlikle" uygulandığı iddiasını ele alarak şu açıklamayı yaptı: "Etki değerlendirmesi, tarama, kapsam belirleme ve paydaş danışması gibi kritik aşamaların kendi sorumluluk alanı dışında kaldığını açıkça belirtiyor. Bunlar isteğe bağlı ekstralar değildir. UNESCO sürecinin omurgasını oluşturur. Bunları çıkarın, geriye titiz bir değerlendirme değil, eksik bir değerlendirme kalır."
Ancak Kurum bunu "metodolojik güç" olarak sundu.
Koalisyon, SCH'nin ICOMOS ve UNESCO'nun desteğine yaslandığını da eleştirdi: "Bu neredeyse bir onay mührü olarak sunuluyor. Ancak UNESCO projeleri onaylamaz, etki değerlendirmelerini desteklemez. İnceler, yorum yapar ve tavsiyede bulunur. Bunu onay olarak sunmak en iyi ihtimalle belirsiz, en kötü ihtimalle yanıltıcıdır. Ayrıca SCH'nin iddialarını destekleyen herhangi bir ICOMOS raporu da sunulmadı."
Koalisyon, daha da endişe verici olanın Kurum'un etki değerlendirmesinin kendi bulgularını ele alış biçimi olduğunu belirtti.
Rapor, önerilen yapılaşmanın sokak siluetinde baskın kalmaya devam ettiğini kabul ediyor. Cephenin tek ve homojen bir kütle olarak algılandığını itiraf ediyor. Daha fazla çalışma gerektiğini de teslim ediyor. Koalisyon, "Bunlar küçük gözlemler değil, kırmızı bayraklardır" dedi.
Ancak tüm bunlara rağmen — Koalisyon'un "mantık çöküşü" olarak nitelendirdiği bir şekilde — varılan sonuç etkinin "önemli olmadığı" yönünde.
Koalisyon şu çelişkiye dikkat çekti: "Ya baskınlık önemlidir ya da değildir. Ya çözülmemiş tasarım sorunları önemlidir ya da değildir. Etkileri ayrıntılı biçimde listeleyip ardından nedenini açıklamadan bunları önemsiz ilan edemezsiniz. Kurum bu çelişkiyi çözmüyor, sadece kabul ediyor."
Ardından koruma bölgesinin ele alınış biçimi gündeme geldi. Kurum, etkilerin tapınak kompleksinin içinden değil koruma bölgesinin içinden deneyimlendiği için daha az önemli olduğunu savundu. Koalisyon bu yorumu "sadece sorgulanabilir değil, temelden yanlış" olarak değerlendirdi.
Koalisyon şu vurguyu yaptı: "Koruma bölgesi tam da alanın çevresini korumak için vardır. Bu bölgede meydana gelen zararı küçümsemek, kavramı anlamsız kılmaktır. Bu, bir kale suruna verilen hasarın önemli olmadığını söylemeye benzer çünkü iç avlu hâlâ sapasağlamdır. Eğer bu yorum kabul görürse, koruma bölgeleri harita üzerindeki süs çizgilerinden öteye geçemez."
Koalisyon, Kurum'un tutumundaki en endişe verici noktanın, yıkılması planlanan geleneksel çiftlik evine yaklaşımı olduğunu belirtti. Bu yapının kaybı "nötr" olarak tanımlandı.
"Ggantija çevresindeki yaşanmış peyzajın parçası olan tarihi bir kırsal yapı, alanın Olağanüstü Evrensel Değeri'nin (OUV) bir parçası olmadığı gerekçesiyle sıfır etki derecesine indirgeniyor. Bu, mirası bir kontrol listesine indirgemektir" diye eleştirdi Koalisyon.
Dünya Mirası Alanlarının izole eserler olmadığına dikkat çeken Koalisyon şunları söyledi: "Bunlar çevreleri, yaklaşımları ve süreklilikleri aracılığıyla anlaşılan ortamlardır. Bu bağlamı parça parça sökün, anıt fiziksel olarak ayakta kalabilir ama yine de değer kaybeder."
Koalisyon, Kurum'un mantığının tam da bu sürece kapı açtığını vurguladı: "Emsal kaygılarını reddediyor, ancak etki değerlendirmesinin kendisi bu tür müdahalelerin tekrarının zararlı olabileceği konusunda uyarıyor. Erozyon işte böyle gerçekleşir — tek bir kararla değil, her biri küçük olarak gerekçelendirilen, her biri kabul edilebilir ilan edilen bir dizi kararla. Ta ki yerin karakteri temelden değişene kadar."
Koalisyon, bu projenin onaylanması halinde bir sonraki başvurunun ve ardından bir sonrakinin geleceğini belirtti: "Her biri aynı mantığa dayanacak: önemli etki yok, OUV'ye katkısı yok, kümülatif etki yok."
Hasar inkâr edilemez hale geldiğinde çoktan gerçekleşmiş olacağına dikkat çeken Koalisyon, "Bu teknik bir anlaşmazlık meselesi değil, tam bir yargı hatası" dedi.
"Ggantija'da eksik olan kararlılıktır" diyen Koalisyon şu uyarıda bulundu: "Eğer bu mantığın ayakta kalmasına izin verilirse, yakında kendimizi Ggantija'nın nasıl korunduğunu değil, her biri 'önemsiz' görülen kararlarla nasıl yavaş yavaş değersizleştirildiğini açıklar bulabiliriz."
Gozo Koalisyonu açıklamasını şu soruyla noktaladı: "Sonuçta soru basittir: Kültürel Miras Kurumu mirasımızı korumak için mi yoksa kaybını meşrulaştırmak için mi var?"
Fotoğraf: Ggantija koruma bölgesi – Coalition for Gozo
