Malta hükümeti, yeni bir toplu taşıma planı açıklayarak ülke genelinde trafik sorununa ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. Ancak hükümet, ARUP mühendislik firmasının yaklaşık 2,8 milyar euroya mal olacağını tahmin ettiği hafif raylı sistem hattının ayrıntılı maliyet dökümünü hâlâ sunmadı.
2,8 milyar euroluk tahmin yalnızca hafif raylı sistem hattını kapsıyor. Ulaştırma Bakanı Chris Bonett bu hattı yenilenmiş, çok yönlü bir sistemin "omurgası" olarak tanıttı. Bu rakam; Malta'nın otobüs filosunun yenilenmesi, adalarda çalışan feribot sayısının artırılması ve yeni altyapı yatırımlarını içermiyor.
Dolayısıyla yeni toplu taşıma planının toplam maliyeti henüz bilinmiyor.
Hükümetin 'Malta in Motion' adını verdiği son toplu taşıma planındaki ayrıntı eksikliği, beklenen genel seçimler öncesinde yapılan açıklamanın zamanlaması nedeniyle ciddi bir şüphecilik dalgası yarattı.
Yeni planın, geçen genel seçimler öncesinde açıklanan ve başarısızlıkla sonuçlanan metro projelerinin küçültülmüş bir versiyonu olması da halkın zihninde yer etmeye devam ediyor.
Kesin olan bir şey var: Hükümetin toplu taşıma planlarının merkezindeki firma, hiçbir piyasa rekabeti olmaksızın verilen doğrudan siparişlerden kâr elde etti.
Kamuya açık bilgilerin analizi, 2014-2025 yılları arasında ARUP'a toplam 1,9 milyon euro değerinde en az 19 doğrudan sipariş verildiğini gösteriyor.
ARUP'un henüz hayata geçirilemeyen toplu taşıma planlarındaki rolünün ötesinde, mühendislik danışmanlık firması başka büyük hükümet projeleri için de çalışmalara dahil edildi. Bu projeler arasında Kappara Kavşağı, Marsa-Ħamrun geçiş yolu, Mrieħel'den Rabat'a uzanan yolun genişletilmesi ve Santa Luċija alt geçidi gibi büyük arter yolları için yapılan maliyet-fayda analizleri yer alıyor.
Hükümet Gazetesi kayıtları ve geçmiş haber raporlarındaki rakamların daha yakından incelenmesi, ARUP'un ücretlerinin nasıl hesaplandığına ilişkin de soru işaretleri doğuruyor.
Hükümet Gazetesi'ne göre, 24 Ocak 2022'de metro projesiyle ilgili "danışmanlık hizmetleri" için ARUP'a verilen doğrudan sipariş vergi mükelleflerine 65.000 euroya mal oldu.
2025 yılında The Times of Malta'nın bilgi edinme başvurusuyla ortaya çıkan belgelere göre Transport Malta, metro projesini küçültmek amacıyla aynı planları "revize etmesi" için ARUP'a 260.000 euro ödedi.
Daha basit bir ifadeyle, ARUP'un revize planları orijinal metro projesinin dört katına mal oldu.
Hükümetin ARUP'un orijinal planlarının uygulanamayacak kadar pahalı olduğunu açıkça kabul etmesi göz önüne alındığında, projenin küçültülmüş versiyonu başka bir soruyu gündeme getiriyor: Kendisini "düşünce lideri" olarak pazarlayan mühendislik danışmanlık firması bu sorunu neden önceden öngöremedi?
Yeni toplu taşıma planlarının hayata geçirilmesi için aşılması gereken devasa mali zorlukların yanı sıra, toplam 24 km'lik hafif raylı sistem hattının yeraltı bölümü de ciddi altyapı sorunları doğuracak. Zayıf kaya yapısı ve arkeolojik kalıntılarla dolu bölgelerin altını kazmak, önemli gecikmelere ve maliyet aşımlarına yol açacak.
Hükümet, henüz somut bir sonuç doğurmayan planlara yüz binlerce euro ödemenin yanı sıra, 2021'deki orijinal planlarını sunmak için gösterişli bir sahne kurulması amacıyla doğrudan siparişlerle yarım milyon euro daha harcadı.
Standartlar Komiseri, Transport Malta'nın metro projesi için seçim öncesi harcama çılgınlığında kamu ihale kurallarını açıkça ihlal ettiğini tespit etti.
Hükümet doğrudan siparişleri onaylandıktan aylar (bazen yıllar) sonra yayımladığı için, yeni planların duyurulması için ne kadar harcandığı ve pazarlama hizmetleri için başka kimlere taşeron iş verildiği henüz bilinmiyor.
Metro projesi ilk önerildiğinde yaptığı gibi, Maliye Bakanı Clyde Caruana, Ulaştırma Bakanı Chris Bonett'in yeni planları hakkında şimdiden çekincelerini dile getirdi ve mali açıdan uygulanabilir bulmadığı hiçbir şeyi onaylamayacağını kamuoyu önünde açıkladı.
