Bilim İnsanları Odası, Bütçe 2027'yi araştırma finansmanındaki açığı kapatamadığı gerekçesiyle eleştirdi. Odaya göre bu açık, Malta'yı AB sıralamasının neredeyse en dibinde tutuyor. Oda, kısa vadeli finansman döngülerinin ve yabancı araştırmacılara yönelik sert önlemlerin sektörü zayıflattığı konusunda uyarıyor.
Oda, Disiplinlerarası Araştırma Programı için ayrılan 750 bin euroluk yeni bütçe kalemini memnuniyetle karşıladı ve disiplinler arası işbirliği açısından bu kalemin değerini kabul etti. Ancak oda, bu tutarı açığın büyüklüğü karşısında “mütevazı” buldu. Malta'nın araştırma ve geliştirme harcamaları GSYH'nin yaklaşık yüzde 0,6'sı düzeyinde kalırken, AB ortalaması yüzde 2,26.
Bu açık zaten iyi belgelenmiş durumda. Eurostat verilerine göre Malta, kişi başına düşen kamu araştırma harcamasında AB'de sondan üçüncü sırada yer alıyor. Ülkede kişi başı harcama 73,70 euro, AB ortalaması ise 288,90 euro. Kamu araştırma tahsisatı 2015'te GSYH'nin yüzde 0,24'üydü; 2025'te yüzde 0,17'ye düştü. Odanın bu uyarısı bir örüntünün parçası: Oda, Bütçe 2026 öncesinde de benzer bir çağrı yapmış, çok yıllı bir finansman yol haritası ve GSYH'nin yüzde 3'üne yaklaşan bir hedef talep etmişti.
Oda, rakamların ötesinde iki yapısal soruna dikkat çekiyor. Birincisi kariyer istikrarsızlığı. Oda, kısa finansman döngülerinin ve belirsiz beklentilerin “yetenekleri elde tutmayı zorlaştırdığını, araştırma ekiplerini sekteye uğrattığını ve uzmanlığın gelişimini sınırladığını” savunuyor. Oda'ya göre Malta, araştırmacılara “burada kariyer inşa etme konusunda gerçekçi bir ihtimal” sunmadan daha güçlü bir araştırma sistemi kuramaz.
İkincisi ise üçüncü ülke vatandaşlarına yönelik uygulama. Oda, AB dışı ikametgâh sahiplerine mali yük getiren ve hizmetlere erişimi kısıtlayan bütçe önlemlerini “kınadı”. Oda, AB dışından gelen araştırmacıların Malta kurumlarını güçlendiren uzmanlık ve uluslararası bağlantılar getirdiğini hatırlattı. Odanın tepkisi, 24 kuruluşun ortak eleştirisiyle örtüşüyor. Bu kuruluşlar bütçeyi, “ülkenin uyruğa dayanarak insanları resmen ayırdığı bir ülkeye doğru şok edici bir sıçrama” olarak nitelendirdi.
Odanın uyarısı, GSYH büyümesinin gizlediği bir verimlilik tablosuyla birlikte değerlendiriliyor. Oda, “daha verimli, bilgiye dayalı bir ekonomi hedefinin bilgiye yapılan yatırımla eşleşmesi gerektiğini” savunuyor.
Ancak işgücü verimliliğinin 2026'da yalnızca yüzde 0,1 artması öngörülürken, ücretlerdeki artışın yüzde 4,4 olması bekleniyor. 2015-2025 döneminde brüt katma değerdeki yüzde 81,9'luk artışın yalnızca 3,1 puanı verimlilik iyileşmelerinden gelirken, 68,9 puanı işçi sayısındaki artıştan geldi. Eurostat, Malta'nın saatlik verimliliğini AB-27 endeksinde 100 üzerinden yaklaşık 93 olarak gösteriyor. Reel saatlik üretim ise 2025'te yüzde 0,9 geriledi. İşçi başına düşen katma değer yaklaşık 67 bin euro; euro bölgesinde bu rakam 83 bin euro.
