Malta Bilim İnsanları Odası (MCS), kültür bakanı Malcolm Paul Agius Galea'nın sanatsal ifadeye ilişkin tartışmalı açıklamalarından kendini ayırdığını belirterek, yaratıcılığın sanat kadar bilimin de temel bir parçası olduğunu savundu.
Salı günü, Agius Galea'nın kültür bakanı olarak ilk dört ayını “travmatik” diye nitelendirdiği, sanatçıların kamu fonlarına bağımlılığını sorguladığı ve yaratıcılığın belirli “normlar” çerçevesinde işlemesi gerektiğini savunduğu sızdırılan bir ses kaydı ortaya çıktı.
Fikirler Festivali'nde konuşan bakan, eski mesleği hekimlik ile yeni görevi arasında karşılaştırma yaptı. Tıp eğitiminin ona yaratıcılığa “tehlikeli” gözüyle bakmayı öğrettiğini anlattı.
Bakan ayrıca sanatçıların kendilerini “dünyanın Tanrı'nın hediyesi” olarak gördüğünü öne sürdü. Bu sözler, Malta ve Gozo'daki sanatçılar arasında geniş tepkiye yol açtı.
MCS, Agius Galea'nın açıklamalarından endişe duyuyor
Oda, salı günü yayımladığı bir açıklamada bakanın sözlerinden endişe duyduğunu bildirdi. Bilim ile yaratıcılığın birbirinden ayrılamaz olduğunu, tıpkı yaratıcılığın sanatın temeli olduğu gibi, vurguladı.
Açıklamada şöyle denildi: “Yaratıcılık, önceden tarif edilebilen, sabit bir norma göre ölçülebilen ya da bilinenle sınırlı kalan bir şey değildir. Henüz var olmayanı hayal edebilme, kabul görmüş olanı sorgulama ve yerleşik sınırların ötesindeki olasılıkları keşfetme yeteneğidir.”
Oda, sanatsal ifadenin de bilimsel araştırma gibi varsayımlara meydan okuyabilmesi, tartışma başlatabilmesi, rahatsız edici soruları gündeme getirebilmesi ve izleyicileri eleştirel düşünmeye teşvik edebilmesi gerektiğini savundu.
Sanat ile bilim arasında paralellik kuran oda, yeniliğin hayal gücüne, araştırmanın merakına, ilerlemenin ise sorgulama özgürlüğüne ihtiyaç duyduğuna dikkat çekti.
Bu niteliklerin olmaması hâlinde Malta'nın yeni bilgi üretmek yerine mevcut bilgiyi yalnızca yeniden üreten bir topluma dönüşme riski taşıdığını uyaran MCS, bu tehlikeye dikkat çekti.
Yaratıcılığın da sorumluluk, etik ve hesap verebilirlikten muaf olmadığını kabul eden oda, bununla birlikte sorumluluk ilkesinin ifadeyi kısıtlamak ya da mevcut düzene meydan okuyan fikirleri caydırmak için bir gerekçeye dönüşmemesi gerektiğinde ısrar etti.
“Bilimsel ilerleme her zaman otoriteyi sorgulayan insanlara dayanmıştır”
MCS, bilimsel ilerlemenin hiçbir zaman yalnızca yerleşik normlara uymaya dayanmadığını söyledi. Odaya göre dünyayı anlayışımızı dönüştüren pek çok keşif, normal, mümkün ya da hatta kabul edilebilir görülenin sınırlarını zorlayan sorularla başladı.
Oda, örnek olarak 1847'de el dezenfeksiyonunun lohusa humması kaynaklı ölümleri azalttığı yönündeki keşfi hatırlattı. Bu bulgu, dönemin tıp kurumu tarafından reddedilmişti.
MCS, bilimsel ilerlemenin her zaman kabul görmüş kuramlara meydan okuyan, otoriteyi sorgulayan, alışılmadık fikirleri deneyen ve tanıdık sorunlara tamamen farklı açılardan yaklaşan insanlara dayandığını savundu.
Oda, alışılmadık fikirlerden korkan bir toplumun, ilerlemeyi sürükleyen keşifleri, ifadeleri ve yenilikleri kaybetme riski taşıdığını uyardı.
Hükümet, yaratıcılığı “tehlikeli” diye nitelerken gençleri yeniliğe teşvik edemez
Bakanın devlet desteği isteyen sanatçılara yönelik eleştirilerine değinen MCS, sanata ve bilime yapılan kamu yatırımının yalnızca bilet satışları ya da anlık ticari başarı üzerinden ölçülmemesi gerektiğinde ısrar etti.
Oda, bu desteği toplumun entelektüel, kültürel ve sosyal gelişimine yapılan bir yatırım olarak tanımladı. Kamu kurumlarının rolünün yaratıcılığın sınırlarını belirlemek değil, onun gelişebileceği koşulları yaratmak olduğunu savundu.
“Her değerli bilimsel keşif anında ticari getiri sağlamaz. Her anlamlı sanat deneyimi de bir tiyatroyu doldurmaz”, dedi MCS.
“Bunların değeri anlık maddi kazançların ötesine uzanır. Topluluklari zenginleştirir, bakış açılarını genişletir, eleştirel düşünmeyi besler ve daha bilgili, daha hayal gücü güçlü bir topluma katkı sağlar.”
Oda, Malta'nın bu alanları besleyen niteliklere sınır koyarken araştırma, yenilik ve yaratıcılık alanında bir merkez olmayı hedefleyemeyeceğini savundu.
Oda'ya göre hükümet ise bir yandan gençleri eleştirel düşünmeye, yenilik yapmaya ve yarının araştırmacıları, sanatçıları ve sorun çözücüleri olmaya teşvik edemez; bir yandan da yaratıcılığın kabul görmüş normların ötesine geçtiğinde tehlikeli hâle geldiğini öne süremez.
MCS, Malta'nın gerçekten böyle bir kültürü geliştirmek istemesi hâlinde sanatçılara, araştırmacılara, kültür kuruluşlarına ve yaratıcı topluluklara destek vermesi gerektiğini savundu. Bu desteğin ifade özgürlüğünün korunmasını, disiplinlerarası işbirliğinin teşvik edilmesini ve kamu fonlama kararlarının uyuma ya da ticari getiriye değil, liyakate ve uzun vadeli değere dayanmasını kapsaması gerektiğini ekledi.
Bilim ve sanat ayrı girişimler değil
MCS, 2012'den bu yana Malta'nın ulusal Bilim ve Sanat Festivali olan Science in the City'nin ortak yürütücülüğünü üstlendiğini açıkladı. Odaya göre bunun nedeni, bilim ile sanatın ayrı girişimler olmamasıdır.
Oda'ya göre bu çalışma, bilim insanlarının sanatçılara tepeden baktığı ve yaratıcı pratiği daha düşük bir düşünme biçimi olarak gördüğü uzun süredir var olan bir önyargıya meydan okuyor. Öte yandan oda, bakanın yaptığı gibi açıklamaların bu önyargıyı “pekiştirme riski taşıdığını” uyardı.
“Bu tür inançlar bilim camiasının genel görüşü değildir. Nitekim MCS, bilim ile sanatın birbirini tamamladığı görüşündedir”, diye sonuçlandırdı açıklamasını oda.
