Sayıştay'ın (NAO) yayımladığı rapora göre Malta Kumar Otoritesi (MGA), Smart City'de 15 yıllığına kiraladığı bir mülkün bitirilmesi ve döşenmesi için 4 milyon avrodan fazla harcadı. Raporda, Brian Tonna ve Karl Cini tarafından yönetilen ve kaydı silinen denetim firması Nexia BT'nin, MGA'nın yeni bina için ihale sürecinde ve kira sözleşmesinin imzalanmasında dış danışman olarak görev yaptığı ortaya çıktı.
Anlaşma, Chris Cardona'nın sorumlu bakan olduğu 2014 yılına dayanıyor. Ulusal Sayıştay Ofisi raporunda MGA anlaşmasını 'şeffaflık ve hesap verebilirlik sorunlarıyla gölgelenmiş' olarak nitelendirdi ve 'piyasa fiyatlarının üst sınırını aştığını' belirtti.
Salı günü yayımlanan raporda Sayıştay, üç örnek olayı inceledikten sonra kamu kurumlarının özel mülk kiralamalarında yönetim ve idari zayıflıklara dikkat çekti. Ofis, kamu kurumlarının özel mülk kiralamaları için tek bir politika oluşturulmasını tavsiye etti. NAO, 'Hükümet, Sözleşme Dairesi ile istişare halinde, bağlayıcı kamu sektörü kiralama yönergeleri oluşturmalıdır. Bu çerçeve, ihtiyaç değerlendirmeleri, pazar araştırması, maliyet-fayda değerlendirmeleri ve sözleşme maddeleri için tek tip standartlar tanımlamalıdır' ifadelerini kullandı.
Sayıştay, Tarım Bakanlığı, MGA ve Malta Rekabet ve Tüketici İşleri Otoritesi'ni kapsayan kiralama anlaşmalarını inceledi. Ancak en sert eleştiriyi MGA anlaşmasına yöneltti. Raporda, MGA'nın ihale sürecinin, Nexia BT'nin MGA adına Ocak 2014'te yeni bina için bir ihale çağrısı yapmasıyla başladığı belirtildi. MGA, Mayıs 2014'te Smart City ile anlaşmayı imzaladı. Eylül 2015'te ise kiralanan ofis alanını üçte bir oranında genişleterek 2.562 metrekareye çıkaran ek bir sözleşme imzalandı.
Anlaşmaya göre MGA, 15 yıllık sözleşme için 8 milyon avro ödeyecekti ancak kiraladığı alanı bitirmek ve döşemekle de yükümlüydü. 'Mevcut kayıtlar, MGA'nın sermaye işleri için yaklaşık 4,3 milyon avro (KDV hariç) finanse ettiğini gösteriyor. Bu harcama, kira ödemelerine ek olarak yapıldı ve orijinal kira sözleşmesinde açıkça belirtilmemişti' denildi.
En ucuz teklif değildi
Sayıştay, Smart City teklifinin ihaleye katılanlar arasında en ucuz teklif olmadığına dikkat çekti. Gerekçe olarak, ihale sürecinde sunulan kriterler gösterildi. Bu kriterlere göre, teklif verenlere verilen puanın yüzde 80'i binanın teknik özelliklerine, kalan yüzde 20'si ise mali yönlere ayrılmıştı. Bu kriterler altında Smart City, teklifinin beş yılda en düşük fiyatlı tekliften 1,4 milyon avro daha pahalı olmasına rağmen en yüksek toplam puanı aldı.
NAO raporunda, 'Maliyet-fayda analizini haklı çıkarmak için belgelenmiş herhangi bir analiz sunulmadı. Her bir teklifin teknik ve mali uyumuna ilişkin puanlama kayıtlarındaki belge eksiklikleri nedeniyle Ofisimiz, ihale kararının ne ölçüde haklı olduğunu değerlendiremedi' ifadeleri yer aldı.
Anlaşma ayrıca 10 otopark alanının maliyetini de kapsıyordu. Sayıştay, bu park yerlerinin 'tipik piyasa oranlarından çok daha yüksek' olduğunu belirtti. 2026'da MGA her bir park yeri için 1.681 avro öderken, piyasa fiyatı 468 avro idi. Raporda, 'MGA stratejik bir konumda ve iyi donanımlı bir ofis merkezi elde etmiş olsa da, kiralama düzenlemesinin yönetimi ve mali yönetimi kamu sektörü standartlarının gerisinde kaldı' denildi.
Sayıştay, Nexia BT'nin anlaşmadaki rolüne de dikkat çekerek, danışmanlık şirketi ile Malta'nın bahis düzenleyicisi arasında bir anlaşma bulunamadığını belirtti. 'Nexia BT, taslak hazırlama, teklifleri alma ve değerlendirme ile nihai raporu yayımlama dahil olmak üzere tüm ihale sürecini yönetti. MGA, Nexia BT'nin doğrudan siparişle görevlendirildiğini doğrulasa da, MGA tarafından bu görevlendirmeyi ve masrafları içeren şartları destekleyen hiçbir belge sunulmadı' ifadeleri kullanıldı.
Muhasebe firması Nexia BT, ilk kez 2016'da eski hükümet yetkilileri Keith Schembri ve Konrad Mizzi için gizli açık deniz yapıları kurduğu için gündeme gelmişti. Schembri ve Tonna'nın açık deniz işlemleri Panama Belgeleri sızıntısıyla gözler önüne serilmişti. Tonna ve Cini tarafından kurulan şirketlerin, Yorgen Fenech ve onun Dubai şirketi 17 Black ile ortaklaşa yürütülen Electrogas enerji santrali gibi büyük ulusal projelerden elde edilen yasadışı kazançları aklamak için kurulduğu iddia edilmişti.
Sayıştay'ın Tarım Bakanlığı ile ilgili incelemesi, bakanlığın Qormi'deki Pinto Business Centre'da ofis kiralamasına odaklandı. Anlaşma kapsamında bakanlık, 800 metrekare ofis alanı ve 25 otopark alanını üç yıllığına 780.000 avro karşılığında kiraladı. Sayıştay, anlaşmanın 'kabul edilebilir düzeyde fiyat-performans' sağladığını belirtti. Ancak kira sözleşmesinde öngörü eksikliği olduğunu ve bu nedenle başlangıçta iki yıllık olan anlaşmanın defalarca uzatılmak zorunda kalındığını eleştirdi. Uzatmalar, bakanlığın Luqa, Għammieri'de planlanan binasının restorasyonundaki gecikmeler nedeniyle gerekliydi.
Rapor ayrıca Malta Rekabet ve Tüketici İşleri Otoritesi'nin Mrieħel'deki Mizzi House'da 2011 yılına dayanan kira sözleşmesini de inceledi. Sayıştay, başlangıçta imzalandığından bu yana iki kez uzatılan anlaşmanın piyasa fiyatlarını yansıttığını, ancak çalışan başına düşen ofis alanının 'yüksek tarafta' olduğunu belirtti.
