Soru gazetecilerin standartları olması gerekip gerekmediği değil. Olmalı. Sorun da gazetecilerin yayınladıkları için hesap vermesi gerekip gerekmediği değil. Zaten veriyorlar. Soru, ilk etapta gazetecilik yapmaya kimin yetkili olduğuna kimin karar vereceği.
Ruhsat çağrısını ironik şekilde savunan Ricky gibi kişilerden gelebilecek olası propaganda ve yanlış bilgiye karşı halkı koruyacağı savunulabilir. Yine de o, devlet mesajlarını yaymak için devlet tarafından vergi mükellefleri tarafından ödeniyor.
Bu bağlamda ruhsatlar tehlikelidir çünkü karar verenler ve Malta'da bunun nasıl işlediğini hepimiz biliyoruz Ricky ve Wenzu'nun yoluna devam etmesine izin verebilir, ancak hükümeti hesap verebilir kılmaya çalışanlar bir rahatsızlık olarak görülebilir.
Basın birliği buna karşı çıktı ve “Ruhsatlar gazeteciliği iş olarak çok daha erişilmez hale getirir ve sektörün ve ülkemizin demokrasisinin aleyhine aynı yazan ve aynı düşünen bir gazeteci havuzu yaratır” dedi.
Ruhsat gazetecilik yapmak için bir koşul haline geldiğinde, onu kimin vereceği gerekir. Kimin nitelikli olduğuna kimin karar vereceği gerekir. Bir kişinin ruhsatı elinde tutmaya uygun olup olmadığına kimin karar vereceği gerekir. Ve onu reddetme veya geri çekme gücüne kimin sahip olması gerekir.
Bu, devletin basına karşı asla sahip olmaması gereken bir güçtür.
Fikir 2012'de Parlamento'da zaten tartışılıyordu; o dönem Milliyetçi Milletvekili Franco Debono, gazetecilerin meslek yapabilmek için ruhsat taşıması gereken bir sistemi gündeme getirdi. 2017'de yeni bir Medya ve İftira Yasası tartışması sırasında yeniden ortaya çıktı; bu yasa haber ve güncel iş sitelerinin bir hükümet Medya Sicili'ne kayıt olmasını öneriyordu. Temmuz 2020'de İşçi Partisi Milletvekili Jean Claude Micallef açıkça gazetecilerin meslek yapabilmek için ruhsat gerektirmesi çağrısında bulundu ve bunun gazetecilik standartlarını yükseltmeye yardımcı olacağını savundu.
İroni gözden kaçmıyor.
2020 önerisi, Daphne Caruana Galizia'nın siyasi ve iş çevrelerini ilgilendiren yolsuzluğu araştırırken suikaste uğramasından sadece üç yıl sonra ortaya çıktı. Malta, siyasi kuruluşa kimin meşru şekilde gazeteci olarak çalışabileceğine karar verecek başka bir mekanizma vermek için pek açık bir yer değil.
Gazeteciliği lisanslamanın temel sorunu, lisansı tasarlayanların iyi niyetli olmasıyla ortadan kalkmıyor. Tehlikeli olan tam olarak bu gücün varlığıdır. Uluslararası basın özgürlüğü standartları bu konuda açıktır.
ARTICLE 19, uluslararası ifade özgürlüğü örgütü, gazeteci lisanslama şemalarını özellikle incelemiştir. Sonucu, medya çalışanlarının çalışmadan önce resmi izin almasını gerektirmesinin eleştirel veya bağımsız gazetecilerin yayın yapmasını engellemek için kullanılan siyasi bir araç haline gelebileceğidir. Bu tür lisanslama şemalarını ifade özgürlüğü hakkıyla bağdaşmaz olarak görür çünkü medya aracılığıyla bilgi aktarma hakkı yalnızca hükümet onaylı bir gazeteci tanımını karşılayanlara değil, herkese aittir.
Avrupa Konseyi benzer şekilde temkinli bir tutum alıyor. Gazeteciliğin korunmasına ilişkin tavsiyesi, akreditasyon sistemlerinin gazeteciliği kısıtlamak yerine kolaylaştırması gerektiğini söylüyor ve gazetecilik yapma ve gazetecilik özgürlüklerinin akreditasyona bağlı olmaması gerektiğini açıkça belirtiyor.
Bunun bir nedeni var.
Gazetecilik sadece haber odalarında gerçekleşmiyor.
Bir ifşacı kanıt yayınlayabilir. Bir akademisyen yolsuzluğu ortaya çıkarabilir ve bağımsız olarak yayınlayabilir. Yerel bir sakin kamu otoritesi tarafından kötüye kullanımı belgeleyebilir. Bir serbest gazeteci aylarca yolsuzluk araştırabilir ve bir medya kuruluşuna ait olmayabilir. Yarın deneyimi henüz yıllarca olmayan insanlar tarafından kurulabilecek yeni bir yayın, yine de yerleşik medyanın kaçırdığı bir şeyi ortaya çıkarabilir.
Onların gazeteci olup olmadığına kim karar verir?
Peki raporları hükümeti rahatsız ettiğinde ne olur?
Cevap, hükümetin onların çalışmaya devam etmek için yeterince profesyonel olup olmadığına karar vermesi olamaz.
Sorun Malta'da daha da keskinleşiyor çünkü devletin kendisi sık sık araştırmacı gazeteciliğin konusudur.
Sınır Tanımayan Gazeteciler şu anda Malta'yı 2026 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'nde 180 ülke arasında 67'nci sırada gösteriyor. Değerlendirmesi, gazetecilerin siyasi partiler tarafından ağır şekilde etkilenen son derece kutuplaşmış bir ortamda çalıştığını söylüyor. Yürütme partisinin kamu yayıncısı üzerinde güçlü etkisi olduğunu ve devlet reklamını baskı kaynağı olarak kullandığını belirtiyor; düşmanca görülen gazeteciler dışlanabiliyor veya hedef olabiliyor. RSF ayrıca gazetecilerin hükümet etkinliklerini ve basın toplantılarını takip edebilmek için hükümet tarafından verilen bir erişim kartı gerektirdiğini de not ediyor.
İşte ruhsat sistemi bu ortama getirilecekti.
Uluslararası kuruluşlar yıllardır Malta'ya devletin araştırmacı gazetecilik için yeterince güvenli ve bağımsız bir ortam yaratmakta başarısız olduğu konusunda uyarıyor. ARTICLE 19, Gazetecileri Koruma Komitesi, Avrupa Basın ve Medya Özgürlüğü Merkezi, Avrupa Gazeteciler Federasyonu ve RSF'den oluşan ortak bir heyet, Daphne Caruana Galizia kamu soruşturmasının tavsiyelerinin uygulanması ve gazeteciler için güvenli ve elverişli bir ortam oluşturacak daha geniş reformlar için baskı yapmak üzere 2021'de özellikle Malta'ya döndü.
Kamu soruşturması, Daphne'nin suikastı etrafında cezasızlık atmosferi yaratmaktan Malta Devletinin sorumluluğu taşıdığı sonucuna vardı. Raporu sunulduktan beş yıl sonra, çoğu tavsiyesi hala bekliyordu.
Eğer amaç daha iyi gazetecilikse, Malta'nın konuşmayı lisanslamayı gerektirmeyen bolca seçeneği var.
Gazetecilik baskı altındayken, önerilen çözüm defalarca gazetecileri düzenlemek olmuştur, onları susturmaya çalışan güçleri değil.
Avrupa Komisyonu'nun değerlendirmeleri bilgi erişiminde sorunlar kaydetti; gazetecilerin rutin olarak ret, gecikme ve bilgi taleplerine yanıt verilmemesiyle karşılaştığını belirtiyor. 2025 hukukun üstünlüğü raporu, “Bu kasıtlı ayak sürüme, hükümetin kendi çıkarlarını korumaya, basın özgürlüğü temel demokratik ilkesini korumaktan daha fazla ilgi duyduğunu gösteriyor” diyor.
Kötü gazeteciliğe cevap devlet onaylı bir gazeteci sınıfı değildir. Bir demokraside en rahatsız edici gazeteci genellikle kuruluşun onayını asla alamayacak olanıdır.
Daphne tehlikeli değildi çünkü profesyonel akreditasyona sahip değildi. Güçlü insanlar için tehlikeliydi çünkü sürekli soru soruyor, paranın peşinden gidiyor, isim veriyor ve o insanlar yayınlanmasını istemediği bilgileri yayınlıyordu.
İşte araştırmacı gazeteciliğin yapması gereken şey bu.
Ruhsat sistemi devlet ile basın arasındaki ilişkiyi ince ama derin bir şekilde tersine çevirir. Gazeteciler güç kullananları denetleme özgürlüğüne sahip olmak yerine, güç sahipleri kimin meşru şekilde onları denetleyebileceğine karar verme rolü kazanır.
Hükümet kontrolünde veya siyasi olarak etkilenen bir otoritenin, yetersiz profesyonel nitelik gerekçesiyle bir araştırmacı gazeteciye ruhsat vermeyi reddetmesini hayal edin. Siyasi olarak hassas bir şikayetle karşı karşıya olan bir gazeteci ruhsatının askıya alınmasını hayal edin. Bağımsız bir gazetecinin ruhsat olmadan araştırmasının meşru gazetecilik olarak kabul edilemeyeceği söylenmesini hayal edin.
Hiçbiri gerçekleşmese bile, olasılık davranışları değiştirir. Gazeteci, çalışmaya devam etme hakkının başkasının onayına bağlı olduğunu bilir.
Daha geniş bir nokta var.
Kamu gazetecilikten korunmaya ihtiyaç duymaz. Sansürden, propagandadan, dezenformasyondan ve gücün kötüye kullanılmasından korunmaya ihtiyaç duyar.
Bu sorunlar kimin yayın yapabileceğini kısıtlayarak çözülmez. Daha fazla gazetecilikle çözülür: daha fazla denetim, daha fazla rekabet eden ses, daha iyi doğrulama, daha büyük şeffaflık ve daha güçlü editoryal standartlar.
Ve gazetecilik yanlış olduğunda, cevap daha fazla konuşma, düzeltmeler ve orantılı yasal çözümlerdir, izin kağıtları değil.
Malta, güçlü çıkarların eleştirel gazeteciliği etkisiz hale getirilecek bir düşman olarak gördüğü durumda ne olduğunu zaten gördü. Daphne'nin suikastı bu kültürün en yıkıcı ifadesiydi. Sonraki kamu soruşturması, devletin kendisi böyle bir cezasızlığın gelişebileceği koşulları yaratmaya yardım ettiğini buldu.
Bu arka plana karşı, siyasi sınıf kimin gazetecilik yapmaya yetkili olduğuna karar verebilecek yeni mekanizmalar önermede son derece temkinli olmalıdır.
Daha iyi gazeteciler istemekte yanlış bir şey yok. Kimin gazeteci olabileceğine karar verme gücünü birine vermekte her şey yanlış.
Özgür bir basın gerçeği iktidara söylemek için ruhsata ihtiyaç duymaz. İktidarın denetime dayanmayı öğrenmesi gerekir.
