Geçen ayki havai fişek fabrikası patlamasında dört ineğini kaybeden süt çiftliğinin sahipleri, 1990 yılında fabrikanın inşasını durdurmak için mahkemelere defalarca başvurmuş. Lourdes Havai Fişek Fabrikası'ndaki patlama, çiftlikteki dört ineğin ölümüne, birçok ineğin de yaralanarak uyutulmasına yol açtı. Patlama ayrıca komşu çiftliklerde büyük hasara ve kilometrelerce uzaktaki evlerde de hasara neden oldu.
Patlamanın ardından çiftliğin şu anki sahibi James Vella, yaşananların maddi ve manevi yükünü kamuoyuyla paylaştı. Vella, 'Yıllar süren büyük fedakarlıklarla inşa edilen her şey, birkaç dakika içinde tehdit edildi ya da yok oldu' dedi. Ailenin diğer üyeleri de daha önce 2018'de de patlamanın yaşandığı fabrikanın yarattığı 'korkuyu' anlattı. Çiftlik sahipleri, fabrika işletmecilerinin yanı sıra çeşitli bakan ve yetkililere karşı adli protesto başvurusunda bulundu. Vella Çiftlikleri Ltd., Lourdes Havai Fişek Fabrikası'ndan 700 bin Euro'nun üzerinde tazminat talep ediyor.
Arşiv kayıtları, bu korkuların 35 yıl önce fabrikanın inşası sırasında çiftliğin o zamanki sahibi Carmel Vella tarafından da dile getirildiğini gösteriyor. Temmuz 1990'da Vella, avukatı Toni Abela aracılığıyla dönemin Altyapı Bakanı Michael Falzon'a bir mektup yazarak, çiftliklerine 'taş atımı mesafede' bir havai fişek fabrikası yapılmasından duyduğu endişeleri dile getirdi. Mektupta Vella, fabrikanın çiftliğe sadece 165 metre mesafede 'yasadışı ve izinsiz' inşa edildiğini ve 'bunun getirdiği tüm tehlikeyi' vurguladı. Fabrikanın bir kamu yolunun yanında ve ekili tarlaların yakınında inşa edildiğini belirten Vella, Malta yasalarına göre havai fişek fabrikalarının yerleşim alanlarına en az 183 metre uzaklıkta olması gerektiğine dikkat çekti. Mektup, yetkilileri 'yasadışı ve keyfi' inşaata karşı geçici bir yaptırım kararı çıkarmaya çağırarak sona erdi. Mektubun bir kopyası ayrıca polis komiserine, Planlama Alanı İzinleri Kurulu'na, Sağlık ve Tarım bakanlarına da gönderildi.
Mektuplarına henüz yanıt alamayan Vella ve oğlu George, kısa bir süre sonra işi bir adım ileri götürerek inşaata karşı adli protesto başvurusunda bulundu. Fabrikanın izinsiz inşa edildiğini yineleyen Vella ailesi, her yıl yaşanan havai fişek kazalarının sıklığı göz önüne alındığında, bunun kendilerini 'sürekli bir tehlike halinde' bırakacağı uyarısında bulundu. Yetkililerin inşaatı durdurmaması halinde, kendilerine gelebilecek zarar veya mülklerinde oluşacak hasardan yetkilileri sorumlu tutacaklarını belirttiler. Mülklerinin değerini ise 50 bin Malta lirasının (yaklaşık 116 bin 500 Euro) üzerinde olarak gösterdiler.
Eylül 1990'da Carmel ve George Vella, Altyapı Bakanı ve diğer bazı yetkililere karşı ihtiyati tedbir kararı çıkartarak çalışmaların durdurulmasını talep etti. İhtiyati tedbir başvurusu, Vella ailesine göre fabrikanın inşasından sorumlu olan San Ġwann bando kulübünün birkaç üyesini de hedef alıyordu. Başvuruda, avukatlarının bakanla görüştüğü ve bakanın çalışmaların durdurulacağına dair söz verdiği anlatıldı. Ancak çalışmaların durmak bir yana yavaşlamadığı, aksine 'hızlandığı' ve yetkililerin meseleyi çözmek için 'en ufak bir çaba göstermediği' ifade edildi.
Ancak hükümet, sadece birkaç gün sonra verdiği resmi yanıtta şikayeti ciddiye almadı. Yetkililer, şikayetin, polis komiserinin bando kulübünün başvurusunu henüz değerlendirdiği bir dönemde, alanın bir havai fişek fabrikası olarak kullanılacağı varsayımına dayandığını savundu. Bu arada, ihtiyati tedbir başvurusunda adı geçen bando kulübü üyeleri, fabrikanın tamamen farklı bir yönetim kuruluna sahip ayrı bir kuruluş tarafından inşa edildiğini ve bu nedenle davada hukuki statülerinin olmadığını ileri sürdü. Mahkeme bu savunmayı kabul ederek Eylül ayı sonunda ihtiyati tedbir talebini usulden reddetti.
Anlaşmazlık önümüzdeki aylarda da devam etti ve hükümet sonunda 1991'de Carmel Vella'ya karşı karşı protesto başvurusunda bulundu. Hükümet, Vella'nın yasadışılıklara göz yumdukları yönündeki iddialarını 'asılsız ve keyfi' olarak nitelendirdi. Yetkililer, Vella'nın protestolarında ısrar etmesi halinde sorumlu tutulacağı uyarısında bulundu.
Hükümet belgeleri ayrıca San Ġwann havai fişek kulübüne fabrika için arazinin nasıl tahsis edildiğini de ortaya koyuyor. Şubat 1989'da, Vella süt çiftçileriyle anlaşmazlığın başlamasından yaklaşık bir yıl önce, dönemin Arazi Komiseri'ne Għaqda Dilettanti Nar San Ġwann'dan bir mektup geldi. Kulüp mektubunda, fabrikanın şu anda bulunduğu arazinin yıllık kira karşılığında kendilerine verilmesini talep etti. Arazi, 'küçük bir havai fişek fabrikası' inşa etmek için kullanılacaktı. Nisan 1989'da yapılan Patlayıcılar Komitesi toplantı tutanakları, komitenin araziyi ziyaret ettikten sonra 'bir havai fişek fabrikası kurulumu için gerekli şartları karşıladığına' karar verdiğini gösteriyor. Karar, polis müfettişi Andrew Seychell, AFM Binbaşı Albert Camilleri ve Bayındırlık Dairesi'nden Annetto Portelli tarafından imzalandı. Ertesi Ocak ayına gelindiğinde, Arazi Dairesi arazinin 50 yıllık bir alt kira sözleşmesiyle ihale edilmesi için ihale açtı. San Ġwann kulübünün teklifi hemen geldi; kulüp yıllık 201 Malta lirası (yaklaşık 468 Euro) kira ödemeyi teklif etti. Kulüp, Arazi Komiseri'ne yaptığı başvuruda, 'Komite uzun süredir özlemini duyduğu fabrikayı inşa edecek bir arazi parçası bulmakta zorlanıyordu' ifadelerine yer verdi. Kulübün teklifi Mart 1990'da resmen kabul edildi ve fabrika inşaatı kısa bir süre sonra başladı.
