Her şey, Budapeşte'de yıkılmak üzere olan bir sarayla başladı. Sahipleri, asla ödeyemeyecekleri bir borçla boğuşuyordu.
Lüksemburg'daki fon yöneticileri bu borçta bir fırsat gördü ve Vatikan Bankası'na önerdi. Ancak banka, kendi açıklamasına göre başkasının talihsizliğinden para kazanmaya karşı çekingendi ve işe bulaşmadı.
Yine de parası sonunda sarayın içine girdi.
MaltaToday hikâyeyi ilk kez haberleştirmesinden dokuz yıl sonra, cuma günü Yargıç Mark Simiana, iki Malta'da, iki de Lüksemburg'da kayıtlı dört yatırım şirketine, bankaya karşı sadakat yükümlülüklerini ihlal ettikleri gerekçesiyle 24,1 milyon euro ödemelerini emretti.
Yargıç kararında, “Hristiyan ilkeleri, hukuki ilkelerin aksine, farklı hukuki yapı ya da mekanizmaların kullanılmasına bağlı istisnalara izin vermez” diye yazdı. Fonların, işlemi başka bir şirket üzerinden yürütmenin bankanın etik kaygılarını giderdiği yönündeki savunmasını da reddetti. Yargıca göre “Ahlaken yanlış olan, nasıl yapılırsa yapılsın yanlış olmaya devam eder.”
Ancak bu kazanç, bankanın hesaplarını kapatmıyor. İki haftadan biraz önce Budapeşte'de bir mahkeme, bankanın aynı sarayın sahibi olan şirkete 21,5 milyon euro ve masrafları ödemesine hükmetti. Mahkeme, bankanın savunma sunma süresini kaçırması üzerine talebi incelemeden, gıyabında karar verdi.
Fonlar ise her zaman yanlış bir şey yapmadıklarını savundu. Onların anlatımına göre banka istediği anlaşmayı aldı, sonra ödemeyi durdurdu.
‘Tanrı’nın bankerleri’ Malta'da ne yapıyordu?
Vatikan Bankası, içeri girip hesap açabileceğiniz sıradan bir banka değil. Resmi adı Istituto per le Opere di Religione olan kurum, kendisine “dini işler ya da hayırseverlik için” emanet edilen varlıkları korumak amacıyla kurulmuş.
Mahkemede karşı taraf bankayı çok daha az azizane bir tabloyla anlattı. Futura'nın avukatları, bankayı “yalnızca sözde” kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olarak nitelendirdi. Oysa bankanın, “aslında karmaşık bir banka” olarak 6 milyar eurodan fazla varlığa baktığını öne sürdüler.
Bankanın geçmişi de tartışmalı. Banka, 1982'de İtalya'daki Banco Ambrosiano'nun çöküşüne karışmıştı. Bu skandal, Ambrosiano'nun başkanı Roberto Calvi'nin Londra'da Blackfriars Köprüsü'nden asılı halde bulunmasıyla sonuçlanmıştı.
2012'de banka, yalnızca kendi kullanımı için kurulmuş ve Optimum Asset Management tarafından yönetilen Lüksemburglu Ad Maiora fonuna para yatırdı. Ad Maiora da parasını, Futura Investment Management tarafından yönetilen Malta merkezli şemsiye fon Futura Funds'ın fonlarından biri olan Kappa'ya aktardı. Kappa'nın tek bir görevi vardı: Budapeşte'deki bir sarayda hisse satın almak.
İtalyan emeklilik fonları, Kappa'ya sabit yıllık yüzde 7 getiriyle 16 milyon euro yatırdı. Riski de getiriyi de Vatikan Bankası'nın hisseleri taşıyordu.
2013'te banka Kappa hisselerini doğrudan elinde tuttu. Bu yüzden Malta'da dava açtı.
Malta ve Lüksemburg'daki şirketler birbirine sıkı sıkıya bağlıydı. İtalyan bankacı Alberto Matta, her iki taraftaki yönetim kurullarında yer aldı ve bir holding şirketi aracılığıyla Futura'nın yöneticisine sahip oldu.
1905'te inşa edilmiş bir Budapeşte sarayı
Ödül, Liberty Meydanı'ndaki Beaux-Arts tarzında devasa bir yapı olan Budapeşte'nin eski Borsa Sarayı'ydı.
2012'ye gelindiğinde sahibi Tőzsdepalota Kft, MKB Bank'a ödeyemediği bir kredi yüzünden iflasın eşiğindeydi. Tőzsdepalota Kft, Kanadalı iş insanı Michael Tippin'e aitti.
Optimum'un bankaya sunduğu öneri basitti. Kötü krediyi satın almak, onu sarayın sahibi olan şirketin hisseleriyle takas etmek ve böylece binayı çok düşük bir fiyata kontrol altına almak.
Vatikan tarafı bu teklife yanaşmadı. Bankanın genel müdürü Paolo Cipriani ile Ad Maiora'nın yatırım komitesinde yer alan genel müdür yardımcısı Massimo Tulli, sıkıntıdaki bir borçludan kâr etmenin Kilise öğretisiyle bağdaşmadığını söyledi.
Yine de 2012 Aralık'ındaki toplantılarının tutanaklarında herhangi bir azar yer almıyor. Bunun yerine komite, “konuyu daha ayrıntılı inceleme hakkını saklı tutuyor”.
Yargıç, “Komite açısından en iyi senaryoda bile bu, dikkate değer bir ihmali gösteriyor” diye değerlendirdi.
Fonlar, komitenin bankanın en üst düzey isimleriyle dolu olduğunu ve “her şeye muktedir” olduğunu savundu.
Ancak yargıç ikna olmadı. Fonun kendi kuralları, yöneticilere “nihai karar verme yetkisini” tanıyordu.
Komitenin hiç öğrenemediği şey
Komiteye, kredinin yaklaşık 20 milyon euroya satın alınabileceği bildirilmişti. Yargıcın tespitine göre komiteye bildirilmeyen ise bundan sonra yaşananlardı.
17 Aralık 2012'de Futura'nın fonlarından biri olan Newton, krediyi MKB Bank'tan 20 milyon euroya satın aldı. Bir ay sonra Futura, krediyi yine kendi içinde satmayı kararlaştırdı: Newton, krediyi 20,4 milyon euroya Kappa'ya devredecekti.
Bunların hiçbiri komiteye ulaşmadı. Bunun yerine komiteye, 2013 Şubat'ında anlaşmayı 32 milyon euro olarak fiyatlandıran bir sunum gösterildi.
Yargıç kararında, bu gelişmelerin “neredeyse gizlenmiş görünmesinin” mahkemeyi “şaşkına çevirdiğini” yazdı.
Cipriani, bankanın bir fırsat yakaladığını düşünüyordu: 35 milyon euro değerinde bir varlık, “3 milyon euroluk indirimle” 32 milyon euroya alınıyordu.
Bir papa veda ederken, bir şirket ortaya çıkıyor
11 Şubat 2013'te Papa 16. Benedictus istifasını açıklayarak Katolik dünyasını şaşkına çevirdi.
Sekiz gün sonra komite, Kappa'nın saray hisselerine 21 milyon euro yatırılmasını ve binanın onarımı için “gelecekteki sermaye çağrıları dahil” ödemeleri onayladı. Matta ve komitede yer alan Girolamo Stabile, bankanın fonunu 41 milyon euroluk taahhüde bağladı. İlk 17 milyon euro 22 Mart'ta hesaba geçti.
Benedictus'un görevden ayrıldığı 28 Şubat'ta, Vatikan Bankası'na göre Lüksemburg'da yeni bir şirket kuruldu. Adı Cougar Real Estate'ti ve kısa süre içinde bankanın parasıyla saray arasında yer alacaktı.
Para rotadan çıkıyor
Cougar'ın sahibi, zengin Camponovo ailesiyle bağlantılı bir Dubai şirketiydi. Daha sonra Panama'da kayıtlı bir şirket de ortaklığa katıldı.
Futura'nın kendi tutanakları, bunu kimin istediği konusunda kafa karıştırıyor. 6 Mart 2013 tarihli tutanaklarda, Vatikan yatırımcısının, saray hisselerinin Kappa'ya ancak takas “bir kez (ve olursa)” başarılı olduğunda geçmesini “güçlü bir şekilde tercih ettiği” kaydediliyor. Matta ise Cougar güzergâhını “potansiyel olarak pahalı olmakla birlikte” en pratik seçenek olarak nitelendirdi.
Nitekim pahalıya patladı. Para dört aşamalı bir yol izledi.
Birincisi, Kappa, Cougar'a 20 milyon euro borç verdi. Yargıcın ifadesiyle bu kredi, “herhangi bir teminattan tamamen yoksundu”.
İkincisi, Cougar bu parayla krediyi Newton'dan 20,4 milyon euroya satın aldı.
Üçüncüsü, bir Macar mahkemesi takası onayladı ve Cougar, saray şirketinin yüzde 90'ını aldı.
Dördüncüsü, 12 Kasım 2013'te Kappa, Cougar'ın tamamını satın aldı. Şirketin sahiplerine hisseleri için 14 milyon euro ödemeyi kabul etti. Bu tutar, sahiplerinin kendi koydukları 2 milyon euroyu da kapsıyordu.
Kappa kredi verdi, sonra da krediyi alan şirketi satın aldı.
Taraflar zararı farklı hesaplıyor. Banka, Kappa'nın yaklaşık 32 milyon euroluk harcamasını, Cougar'ın krediyi satın almak için ödediği 20,4 milyon euroyla karşılaştırdı. Bankaya göre aradaki 11,6 milyon euroluk fark parasından çekilmişti. Avukatları ise olayı “tehditkâr bir entrika ve şüpheli işlemler ağı” olarak tanımladı.
Mahkeme zararı 12 milyon euro olarak belirledi: Cougar için ödenen 14 milyon euro eksi sahiplerinin koyduğu 2 milyon euro.
Fonlar ise binanın 40 milyon euroluk değerlemesine bağlı bir formülün fiyatı adil biçimde belirlediğini ve Kappa'nın değerinin altında satın aldığını savunuyor.
Buna rağmen Stefano Camponovo, çapraz sorguda 14 milyon eurodan hâlâ tamamen ödeme yapılmadığını kabul etti.
Aracının safsatası
Fonlar, Cougar'ın Vatikan Bankası'nı kötü borç ticaretinin lekesinden korumak ve daha önce test edilmemiş bir borç takasının riskini üstlenmek için devreye sokulduğunu savundu. Benzer bir anlaşmanın Macaristan'da neredeyse hiç yapılmadığını da ekledi.
Yargıç bu savunmaya itibar etmedi. “Bir borcu satın almayı, itibarı zedeleyebilecek ahlaka aykırı bir eylem olarak gören birinin, o borcu satın almak için para ödünç vermeyi aynı itibardan hiçbir şey götürmeyen bir eylem olarak görmesi mantıklı değil” diye yazdı.
Yargıca göre ahlaka aykırı bir eylemi finanse etmek için borç vermek de “ahlaki açıdan, ahlaka aykırı eylemin kendisini gerçekleştirmek kadar kınanabilir”.
Cougar, riski Kappa'dan da uzaklaştırmadı. Yargıç, “Başkalarının parasıyla çalışan kişi çok daha sınırlı bir risk üstlenir” diye yazdı.
Cougar'ın sahipleri ise “birkaç ay içinde, hatta kendilerinin bile tasarlamadığı bir projede Kappa fonunun sermayesini riske atarak en az 14 milyon euro” kazanmıştı.
Yargıca göre Cougar, Vatikan Bankası'nın haklarının ihlal edildiği “tam olarak araç” idi.
Yeni bir papa, donmuş bir fon
Aylar içinde Papa Franciscus göreve geldi; Cipriani ile Tulli ise görevden ayrılmıştı.
Yeni yönetimin ilk adımları birbiriyle çelişir görünüyordu. 2013 Eylül'ünün sonunda yazılı olarak 24 milyon eurodan hâlâ borç olduğunu kabul etti. Üç haftadan kısa bir süre sonra ise 10 milyon euroluk bir sermaye çağrısını geri çevirdi ve önce belge istedi. Ardından talep 4 milyon euroya indirildi.
Futura, her şeye rağmen yoluna devam etti ve Kasım 2013'te Cougar'ı satın aldı. Futura'ya göre bankanın parası olmadan işler hiç başlamamış olacaktı.
Banka, Ekim 2015'te parasını geri istediğinde Futura birkaç gün içinde tüm para çekme işlemlerini dondurdu ve “likidite sorunları” gerekçesini öne sürdü. Yargıç bu dondurmayı, bankanın parasını ödememek için yapılmış, usulsüz ve yasadışı bir işlem olarak nitelendirdi.
Futura, bankanın aslında Benedictus'un ayrılmasının ardından yaşanan grup çekişmeleri sırasında Cipriani ve Tulli'ye karşı bir kin güttüğünü iddia etti.
Banka gerçekten de eski yöneticilerine karşı döndü. 2022'de Vatikan Temyiz Mahkemesi, Cipriani ve Tulli'nin kötü yönetim nedeniyle bankaya yaklaşık 40,5 milyon euro ödemesine hükmetti. Cuma günkü kararda belirtildiğine göre bu tazminat, Kappa ile bağlantılı zararları da içeriyor.
Kasım 2019'da beklenmedik bir kaynaktan uyarı geldi. Sarayın hâlâ yüzde 10'una sahip olan Michael Tippin, Futura'nın Cougar'ı Macar gayrimenkul grubu Indotek ile bağlantılı şirketlere, borçları düşülmek kaydıyla 41,7 milyon euroya sattığını bildirdi. Bankaya göre bu konuda kendisine bilgi verilmemişti.
Tippin yazdığı mesajda, “En azından tüm yatırımcıların çıkarlarının tam şeffaflıkla gereği gibi korunduğunu teyit etmemiz gerektiğini düşünüyoruz” diye yazdı.
Banka Malta'da bir ihtiyati tedbir kararı aldı; Lüksemburg mahkemesi de satışı durdurdu. Mart 2020'de alıcılar pazarlıktan çekildi. Futura karşılık verdi ve bankanın varlıklarından 29,5 milyon euroyu dondurmaya yönelik bir mahkeme kararı aldı.
Yargıç cuma günü, Indotek'e yapılan satışın bankaya “ciddi şekilde zarar vereceğine” hükmetti. Treville A.S.'nin Mart 2020'de Kappa'nın tüm hisseleri için yaptığı 56,7 milyon euroluk teklifin, Futura'nın Indotek fiyatının iyi olduğu iddiasını ciddi biçimde zayıflattığını belirtti.
Buna rağmen banka, yatırdığı 17 milyon euronun tamamını geri alabileceği Treville teklifini kendisi reddetti. Bankanın kendi tanığı, Malta davasından vazgeçmek istemediğini kabul etti.
Futura Funds SICAV, Futura Investment Management, Optimum Evolution Fund SIF ve Optimum Asset Management olmak üzere dört şirket, cuma gününden itibaren işleyecek faizle birlikte 24,1 milyon euro ödemek zorunda.
Bu tutar, 12 milyon euroluk zararla, bankanın uzmanının Optimum'un kendi 2013 iş planından hesapladığı 12,1 milyon euroluk kâr kaybının toplamıdır.
Banka, tartışmalı 24 milyon euroyu ödemek zorunda değil. Yargıca göre sözleşmeyi ihlal eden taraf, karşı tarafın anlaşmaya uymasını talep edemez.
İtibar zedelenmesine ilişkin tazminat talepleri de reddedildi.
Matta ve Stabile'e karşı kişisel olarak açılan davalar başarısız oldu. Yargıca göre yönetim kurulu üyeleri olarak görevleri şirketlere karşıydı, bankaya karşı değil.
Yargıç, Matta'nın Cougar'ın Panamalı hissedarını kontrol ettiğini öne süren bir MFSA (Malta Finansal Hizmetler Kurumu) mektubunun “endişe verici” olduğunu, ancak bunun kanıt niteliği taşımadığını belirtti. MFSA'dan kimse tanıklık etmedi ve iddianın kanıtlanmadığına karar verildi.
Vatikan Bankası, Matta ve Stabile'nin hukuki masraflarını ödemek zorunda.
Futura'nın engellenen satış nedeniyle 63 milyon euroya kadar tazminat talebi de reddedildi.
Saray satıldı, Budapeşte'den bir fatura geldi
Saray, Aralık 2024'te nihayet bir alıcı buldu: Viktor Orbán'ın damadı István Tiborcz ile bağlantılı olduğu bildirilen Gránit Asset Management'ın yönettiği bir fon.
Futura, mahkemeye sarayın 30 milyon euro artı gelecekteki kârın bir payı karşılığında satıldığını anlattı. Bu rakam, sahiplerin 2021'de belirlediği 50,4 milyon euroluk taban fiyatın hayli altındaydı.
Satıcı tarafında, bankayı uyaran Tippin, Futura'nın genel danışmanı Andrea Suriano ile birlikte yer alıyordu.
Bankayı Budapeşte'de dava eden de, Malta'daki yargıcın incelemeyi reddettiği yıllar nedeniyle, yüzde 90'ı Cougar'a ait olan saray şirketi oldu. Mahkeme talebi hiçbir zaman değerlendirmedi.
Banka süreyi kaçırdı. Vatikan'ın kendi postanesi, evrakların ne zaman ulaştığına ilişkin bankanın anlatımıyla çelişti. Banka davayı gıyabında kaybetti.
Şu an için Vatikan Bankası, hiçbir zaman doğrudan sahibi olmadığı bir saray yüzünden Malta'da 24,1 milyon euro alacaklı. Aynı binaya ilişkin olarak ise Budapeşte'de 21,5 milyon euro ödemesi istendi. Bu ödeme, Malta'daki yargıcın az önce bankanın zararının aracı olduğuna hükmettiği Cougar'ın denetimindeki bir şirkete yapılacak.
İki karar da henüz kesinleşmiş değil.
