ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilere eşlik etme operasyonunu başlamasından bir gün sonra askıya aldıklarını açıkladı. Trump, kararın gerekçesi olarak İran ile bir barış anlaşmasına ulaşma isteğini gösterdi.
Trump, son günlerde boğazda yaşanan askeri çatışmalara rağmen anlaşma yönünde "büyük ilerleme kaydedildiğini" söyledi ve gemi eskort operasyonunun "anlaşmanın tamamlanıp imzalanıp imzalanamayacağını görmek için kısa bir süre askıya alınacağını" belirtti.
Açıklama, Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun ABD'nin İran'a yönelik saldırı operasyonlarını tamamladığını duyurmasının ardından geldi. Rubio, İran'ın dar su yolunda gemilere yönelik yeni saldırılarına "yıkıcı" bir yanıt vereceği sözünü de verdi.
Trump, gemi eskortlarını askıya almasına rağmen İran limanlarına yönelik ABD ablukasının tüm gücüyle devam edeceğini vurguladı.
Hürmüz'den geçen gemiler ve İran'ın nükleer programı konusundaki anlaşmazlıklar, iki aylık savaşın ardından Washington ile Tahran arasında çıkmaza giren görüşmelerin merkezinde yer alıyor. Savaş, Şubat ayı sonunda ABD-İsrail saldırılarıyla başlamıştı.
Pazartesi günü İran, ABD kuvvetlerine füze ve insansız hava aracı saldırısı düzenledi. Washington ise ticari gemileri tehdit ettiğini öne sürdüğü altı İran teknesini vurduğunu açıkladı. Bu olaylar, 8 Nisan'da yürürlüğe giren bir aylık ateşkesten bu yana yaşanan en sert tırmanma oldu.
Konteyner gemisine saldırı, mürettebat yaralandı
Fransız CMA CGM şirketi, kendilerine ait bir konteyner geminin Hürmüz Boğazı'nda "saldırıya uğradığını" Çarşamba günü duyurdu.
Şirket AFP'ye yaptığı açıklamada, "CMA CGM San Antonio dün Hürmüz Boğazı'ndan geçerken saldırıya uğradı; mürettebattan yaralananlar oldu ve gemide hasar meydana geldi" dedi. Yaralıların tedavi için tahliye edildiği bildirildi.
Erakçi Çin'de
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Çarşamba günü Çin'e giderek mevkidaşı Wang Yi ile görüştü. Görüşmeyi Çin devlet medyası duyurdu.
Çin, ABD'nin İran'a uyguladığı yaptırımlara meydan okuyarak İran petrolünün önemli bir alıcısı konumunda. Washington ise İran'ın gelir kaynaklarını kesmeye çalışıyor.
Erakçi'nin ziyareti, Trump'ın 14-15 Mayıs'ta Devlet Başkanı Şi Cinping ile görüşmek üzere Çin'e gerçekleştireceği ziyaretten birkaç gün önce yapıldı. Trump, savaş nedeniyle bu ziyareti ertelemişti.
Çin'in Xinhua haber ajansı, Wang'ın Erakçi ile "görüşmeler yaptığını" belirtmekle yetindi ve detay vermedi.
Trump'ın "Özgürlük Projesi" adını verdiği son bir buçuk günlük ABD askeri eskort operasyonu, İran'ın saldırılarına yol açmış ve kırılgan ateşkesi tehdit etmişti.
İran, boğazın kontrolünü bırakmayı reddediyor ve onu çatışmada bir koz olarak kullanıyor.
İran Devrim Muhafızları Salı günü, gemilerin onaylanmış rotadan saparsa "sert bir yanıt" verileceği uyarısında bulundu.
Rubio, İran'ı gemilere yönelik tehditler ve deniz mayını döşeyerek "dünya ekonomisini rehin tutmakla" suçladı. Washington ile Körfez müttefiklerinin, Tahran'dan saldırıları durdurmasını ve mayınların yerini açıklamasını talep eden bir BM Güvenlik Konseyi kararı taslağı hazırladığını söyledi.
Önerilen tedbirin ayrıca İran'dan boğazdan geçiş ücreti almaya çalışmaktan vazgeçmesini ve insani yardım koridorunu desteklemesini isteyeceği belirtildi. Rubio, oylamanın önümüzdeki günlerde yapılmasının beklendiğini söyledi.
'Maksimum baskı'
Trump, İran'a "akıllıca davranıp" anlaşmaya varması çağrısında bulundu ve daha fazla İranlının ölmesini istemediğini söyledi.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Tahran'ın diyaloğa açık olduğunu belirtti ancak ABD'nin "maksimum baskı" taleplerini "imkansız" olarak nitelendirip reddetti.
Pentagon Şefi Pete Hegseth, ABD'nin "kavga aramadığını" ancak İran'ın yeni saldırılarının "ezici ve yıkıcı" güçle karşılaşacağı uyarısında bulundu.
İsrail Hava Kuvvetleri Komutanı Omer Tischler de ordunun "gerekirse tüm hava kuvvetlerini doğuya yönlendirmeye hazır" olduğunu açıkladı.
ABD'nin Körfez'deki önemli müttefiki Birleşik Arap Emirlikleri, üst üste ikinci gün de Salı günü İran'dan gelen füze ve insansız hava araçlarını engellediğini bildirdi. İran ise bu iddiayı "kategorik olarak" reddetti.
İran askeri komutanlığı, "Silahlı kuvvetler hiçbir füze veya insansız hava aracı operasyonu başlatmadı" açıklamasını yaptı.
Geçen ay sağlanan ateşkese rağmen savaş küresel ekonomiyi sarstı.
Çarşamba günü petrol fiyatlarındaki düşüş sürdü; West Texas Intermediate kısa süreliğine varil başına 100 dolar seviyesinin altına indi.
