Pakistan, kırılgan iki haftalık ateşkesi küresel enerji piyasalarını sarsan savaşa kalıcı bir son vermeye dönüştürmek amacıyla İran ile ABD arasındaki görüşmelere ev sahipliği yapacak.
İslamabad görüşmeleri hakkında bilinmesi gereken beş önemli başlık:
Görüşmelerin Arkasındaki Savaş
ABD ve İsrail, 28 Şubat'ta Dini Lider Ali Hamaney'i öldüren ve İran'ın askeri ile nükleer altyapısını hedef alan koordineli saldırılar düzenledi. İran medyası ve ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı'na (HRANA) göre beş hafta içinde İran'da 3.000'den fazla kişi hayatını kaybetti.
Tahran buna karşılık olarak küresel petrol ve gazın yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapattı. Bu durum enerji fiyatlarının fırlamasına ve dünya ticaretinin sekteye uğramasına yol açtı.
ABD ve İran, 8 Nisan'da Pakistan'ın arabuluculuğuyla iki haftalık ateşkes üzerinde anlaştı. Ateşkesin 22 Nisan'da sona ermesi bekleniyor.
Pakistan'ın Beklenmedik Başrolü
Pakistan'ın arabulucu olarak değeri, olağanüstü geniş bir diplomatik ağa dayanıyor.
İran, 1947'deki bağımsızlığının ardından Pakistan'ı tanıyan ilk ülke oldu. İki komşu ülke 900 kilometrelik bir sınırı ve derin tarihsel, kültürel ve dini bağları paylaşıyor. Pakistan ayrıca İran'dan sonra dünyanın en kalabalık ikinci Şii Müslüman nüfusuna ev sahipliği yapıyor: 20 milyondan fazla.
İslamabad, Washington, Riyad ve Pekin ile güçlü ilişkiler geliştirdi.
Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, Mart ayı sonunda Pekin'i ziyaret ederek Wang Yi ile görüştü. Wang Yi, İslamabad'ın arabuluculuk çabalarını "tüm tarafların ortak çıkarlarına uygun" olarak destekledi.
Trump, AFP'ye verdiği demeçte Çin'in İran'ı müzakere masasına getirmesine yardımcı olduğunu söyledi. Pakistanlı yetkililer de bu bilgiyi doğruladı.
Müzakerelere yakından aşina olan üst düzey bir Pakistanlı yetkili, anonim kalmak koşuluyla AFP'ye şunları söyledi: "Ateşkes gecesi umutlar tükeniyordu, ancak Çin devreye girdi ve İran'ı ön ateşkesi kabul etmeye ikna etti."
Masada Ne Var?
İki taraf arasındaki uçurum hâlâ çok büyük.
Washington'ın bildirilen 15 maddelik teklifi, İran'ın zenginleştirilmiş uranyumu ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması üzerine yoğunlaşıyor. Tahran ise boğaz üzerinde kontrol, boğazı geçen gemilerden geçiş ücreti, tüm bölgesel askeri operasyonların sona erdirilmesi ve tüm yaptırımların kaldırılmasını talep eden 10 maddelik bir karşı planla yanıt verdi.
Lübnan da önemli bir anlaşmazlık noktası. İsrail, ateşkes yürürlüğe girdikten sonra da Lübnan'daki saldırılarını sürdürdü. İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, Başbakan Şehbaz Şerif'in ateşkesin Lübnan'ı da kapsadığı yönündeki açıklamasını reddetti.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance daha yumuşak bir ton benimseyerek İran'ın Lübnan'ın da dahil edileceğine dair "meşru bir yanlış anlama" yaşamış olabileceğini söyledi.
İranlı kaynaklar, İran medyasına Tahran'ın Lübnan'da ateşkes sağlanmadan görüşmelere katılmayacağını bildirdi.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, X platformunda İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının müzakereleri "anlamsız" kıldığı uyarısında bulundu.
İran ayrıca Washington'ın nükleer programına yönelik taleplerini uzun süredir reddediyor.
Müzakereciler Kim?
Amerikan heyetini Başkan Yardımcısı JD Vance yönetecek. Özel temsilci Steve Witkoff ve başkanın damadı Jared Kushner da heyette yer alacak.
Bu, Dışişleri Bakanı John Kerry'nin 2015 nükleer anlaşmasını müzakere etmesinden bu yana ABD'nin İran ile en üst düzey teması olacak. Witkoff, savaş süreci kesmeden önce Umman aracılığıyla İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile birçok tur görüşme yapmıştı.
İran, heyetinin kompozisyonunu henüz resmi olarak açıklamadı.
İslamabad Kilitlendi
Görüşmeler Pakistan'ın başkenti İslamabad'da yapılıyor.
Hükümet mekânı teyit etmeden kartlarını gizli tuttu. Ancak başkentin yüksek güvenlikli Kırmızı Bölge'sinde dışişleri bakanlığının yanında bulunan Serena Oteli, çarşamba günü konuklarından oteli terk etmelerini istedi.
Aynı gün başkentteki yetkililer perşembe ve cuma günleri için iki günlük resmi tatil ilan etti.
Görüşmelerin dolaylı olması bekleniyor: İki heyet ayrı odalarda oturacak ve Pakistanlı yetkililer teklifleri aralarında taşıyacak. Bu format, daha önceki Umman arabuluculuğundaki turların aynısı.
