Avrupa Komisyonu, Malta'nın hukukun üstünlüğü alanında uzun süredir bekleyen reformlarda çok az ilerleme kaydettiğini ve halkın yargı bağımsızlığına olan güveninin son bir yılda keskin bir şekilde düştüğünü açıkladı.
En son Hukukun Üstünlüğü Raporu'na göre, Malta'da genel kamuoyunun yargı bağımsızlığına ilişkin algısı 2025'te yüzde 69 iken bu yıl yüzde 47'ye geriledi. İş dünyasında ise yargı bağımsızlığı algısı nispeten güçlü kaldı ve yüzde 63'ten yüzde 65'e hafif bir yükseliş gösterdi.
Kamu sektöründe yolsuzluk algısı yüksek seyrediyor. Katılımcıların yüzde 87'si yolsuzluğun yaygın olduğunu düşünüyor. Bu oran AB ortalamasının üzerinde. 2026 Özel Eurobarometer Yolsuzluk Araştırması'na göre, Malta'da katılımcıların yüzde 87'si yolsuzluğun yaygın olduğunu düşünüyor (AB ortalaması yüzde 71). Ayrıca katılımcıların yüzde 48'i günlük yaşamlarında yolsuzluktan kişisel olarak etkilendiklerini belirtiyor (AB ortalaması yüzde 30).
Uluslararası Şeffaflık Örgütü'nün 2025 Yolsuzluk Algı Endeksi'nde Malta 100 üzerinden 49 puan alarak Avrupa Birliği'nde 22'nci, dünyada ise 60'ıncı sırada yer aldı. Bu algı son beş yılda giderek kötüleşti. İş dünyasına bakıldığında, şirketlerin yüzde 69'u yolsuzluğun yaygın olduğunu düşünüyor (AB ortalaması yüzde 65) ve yüzde 41'i iş yaparken yolsuzluğun bir sorun olduğunu belirtiyor (AB ortalaması yüzde 37).
Ancak katılımcıların yalnızca yüzde 25'i insanları yolsuzluktan caydıracak yeterli sayıda başarılı kovuşturma yapıldığını düşünüyor (AB ortalaması yüzde 38). Şirketlerin yüzde 38'i ise üst düzey bir yetkiliye rüşvet veren kişi ve işletmelerin uygun şekilde cezalandırıldığına inanıyor (AB ortalaması yüzde 31).
Avrupa Komisyonu, Ulusal Yolsuzlukla Mücadele Stratejisi kapsamındaki eylemlerin çoğunun tamamlandığını ve yetkililerin yeni bir strateji hazırladığını kaydetti. Raporda, “Soruşturma kapasitesini artırma çabaları devam ederken, üst düzey yolsuzluk vakalarının soruşturma sürelerine ilişkin zorlukların giderilmesinde sınırlı ilerleme kaydedildi ve kesin mahkeme kararlarından oluşan sağlam bir geçmiş oluşturma konusunda hiçbir ilerleme sağlanamadı” ifadelerine yer verildi.
Yolsuzlukla Mücadele Daimi Komisyonu'nun (PCAC) yolsuzluk vakalarının soruşturulması ve kovuşturulmasına etkin bir şekilde katkıda bulunma kapasitesi sınırlı kalmaya devam ediyor. Kamu yönetiminin genel etik çerçevesinin iyileştirilmesi için henüz adım atılmış değil.
Komisyon, Malta'nın Başyargıç atamasında yargının rolü, mahkeme gecikmeleri ve Ulusal İnsan Hakları Kurumu'nun kurulması da dahil olmak üzere uzun süredir devam eden birçok Hukukun Üstünlüğü tavsiyesinde çok az ilerleme kaydettiğini veya hiç ilerleme kaydetmediğini belirtti.
Raporda, adalet bütçesinde yüzde 11'lik bir artış, devam eden personel alımı ve mahkeme binalarının genişletilmesine rağmen Malta'da yargı için kaynak artırımına ihtiyaç olduğu vurgulandı. Dijitalleşmenin “adaletin etkinliğini” artırmak için daha da ilerletilmesi tavsiye edildi.
Mahkemelerde görülen dava sayısı artıyor. 2025 yılında kovuşturma sayısı 578'e ulaştı (2024'te 492 idi). Bunların 74'ü jürili yargılama için iddianameydi (2024'te 72). Ancak raporda, yargı sisteminin etkinliğini artırma, özellikle de yargılama sürelerini kısaltma tavsiyesinde “daha fazla ilerleme kaydedilmediği” belirtildi. “2024 yılına ait karar verme süresi ve işlem hacmi oranları endişe kaynağı olmaya devam etti ve çoğu zaman daha da kötüleşti, ancak 2025 yılına ait ön veriler bir miktar iyileşme olduğunu gösteriyor.”
Ceza mahkemesi prosedürlerini hızlandırmayı amaçlayan delil derleme reformu ve hukuk mesleği reformu hâlâ bekliyor.
Adalet Bakanlığı yaptığı açıklamada, raporun adalet reformlarını ve geçtiğimiz yıl boyunca adalet sektörünü güçlendirerek, yolsuzlukla mücadele ederek, medya özgürlüğünü koruyarak ve kurumsal standartlar ile denetim mekanizmalarını güçlendirerek hukukun üstünlüğünü savunma konusunda kaydedilen “önemli ilerlemeyi” vurguladığını söyledi.
Bakanlık, raporun Malta'nın daha uzmanlaşmış bir mahkeme sistemine doğru ilerlemesini, özellikle tam teşekküllü bir Ticaret Mahkemesi'nin kurulmasını, Aile Mahkemesi reformunu ve çevrimiçi bir adli yardım platformunun hayata geçirilmesini takdir ettiğini belirtti. Ayrıca raporda şeffaflık ve hesap verebilirliği güçlendirmeye yönelik diğer girişimlere de dikkat çekildi: dijital bir ihbar portalının faaliyete geçmesi, belgelere erişim talepleri için entegre bir e-yönetim sisteminin getirilmesi ve medya koruması ile yönetişimine ilişkin ek güvenceler.
Raporda ayrıca medya düzenleyicisine yeni yetkiler veren ve kamu hizmeti medyasının bağımsız yönetişimini güçlendiren mevzuatın kabul edilmesine de vurgu yapıldı.
Adalet Bakanı Clifton Grima, rapor bulgularının hükümetin son yıllarda kaydettiği “önemli ilerlemeyi” yansıttığını söyledi. Malta'da hukukun üstünlüğünü güçlendirmenin “bir öncelik olmaya devam ettiğini” ve hükümetin “sürdürülebilir yatırım, kurumsal güçlendirme ve Avrupalı ve uluslararası ortaklarla yapıcı diyalog yoluyla iddialı bir reform gündemini sürdüreceğini” ekledi.
