Hükümetin Manoel Adası'nı MIDI plc'den geri alma anlaşması kapsamında vergi mükelleflerinin omuzlarına yüklenen maliyetlere ilişkin şok edici ayrıntılar gün yüzüne çıkıyor.
Lands Authority (Arazi İdaresi) için bu yılın başında hazırlanan ve The Shift'in ulaştığı 'kesinlikle gizli' rapora göre Başbakan Robert Abela ve Maliye Bakanı Clyde Caruana, geri ödeme hesaplamalarını MIDI'nin sunduğu neredeyse tüm harcamalara dayandırmayı kabul etti. Bu harcamaların Manoel Adası'nın restorasyonuyla doğrudan ilgili olup olmadığı dikkate alınmadı.
Her iki yetkili de kamuoyuna defalarca yalnızca doğrulanmış restorasyon maliyetlerinin karşılanacağı güvencesini vermesine rağmen, Abela ve Caruana geliştiricinin son 25 yılda yaptığı restorasyonla ilgisiz harcamaların önemli bir kısmını da karşılamayı kabul etti.
Doğrulanan bulgulara göre fiili restorasyon işlerinin maliyeti 12 milyon Euro'nun biraz üzerinde kalıyor. Ancak üzerinde anlaşılan paket 42,7 milyon Euro'ya ulaşıyor ve vergi mükellefleri çok çeşitli ek maliyetleri üstlenecek.
Gizli rapora göre bu maliyetler arasında MIDI'nin halkla ilişkiler, marka tanıtımı, fotoğrafçılık hizmetleri, danışmanlık işleri ve PwC ile KPMG gibi büyük firmaların yaptığı iş araştırmaları için harcamaların kısmi geri ödemesi yer alıyor. Geri ödeme ayrıca hukuk ücretlerini, kurumsal finans danışmanlık hizmetlerini, seyahat giderlerini ve tarihi alanın restorasyonuyla doğrudan ilgisi olmayan diğer operasyonel maliyetleri de kapsıyor.
Anlaşmanın temelini oluşturan gizli raporu, Lands Authority için Alecta Advisory hazırladı. Bu küçük denetim firmasının sahibi olan Anita Aloisio, artık faaliyette olmayan Nexia BT'nin eski ortağıdır. Nexia BT, Malta'nın en ciddi mali suç skandallarının merkezinde yer almış ve Panama Belgeleri'nde ifşa edilen üst düzey hükümet yetkilileri için Panama'da offshore şirketler kurmakla tanınmıştır. Firma daha sonra çok sayıda cezai soruşturmanın konusu olmuştur.
Aloisio'nun mali dökümü, restorasyon işlerinin ötesinde milyonlarca Euro'nun MIDI'nin genel ticari faaliyetlerini karşılamak için ayrıldığını ortaya koyuyor. Bu kalemler arasında 15,2 milyon Euro prim ve zemin kirası, hiçbir zaman hayata geçirilmeyen bir proje için 8 milyon Euro tasarım ve Planlama İdaresi ücretleri, 2,6 milyon Euro maaşlar, 1,5 milyon Euro profesyonel ve hukuk ücretleri ve 1 milyon Euro'nun üzerinde güvenlik hizmeti masrafı bulunuyor.
Vergi mükellefleri ayrıca, MIDI'nin satış sürecinde olduğu bildirilen kamu varlığı Fort Tigné ile bağlantılı 2,5 milyon Euro ve şirketin Manoel Adası'ndaki kendi ofisleri için 0,5 milyon Euro ödeyecek.
İçeriden kaynaklar The Shift'e, hükümetin önerdiği anlaşmanın başarısız bir özel sektör projesinin mali yükünü kamuya aktardığını söyledi.
Başbakan Robert Abela anlaşmayı siyasi bir başarı olarak sunsa da, bu durum hükümet çevrelerinde ciddi endişelere yol açıyor. Özellikle yetkililerin uzun süredir MIDI'nin imtiyaz sözleşmesini ihlal ettiğini ve olası hukuki masraflar dışında tazminat ödenmeden sözleşmenin feshedilebileceğini savunması, endişeleri artırıyor.
42,7 milyon Euro'luk ödeme, Başbakanın defalarca dile getirdiği restorasyon maliyetlerinin üç katından fazla olup hükümetin anlaşma için öne sürdüğü temel gerekçeyi zayıflatıyor.
Robert Abela, vergi mükelleflerinden neden bu kadar geniş bir yelpazedeki harcamaları finanse etmelerinin istendiğini henüz açıklamadı.
Anlaşma ayrıca MIDI'nin adadaki 25 yıllık varlığı süresince elde ettiği milyonlarca Euro'luk geliri -etkinlik kiralamaları ve marina işletmeciliği dahil- görmezden geliyor.
Bu durum, Abela'nın daha önce hükümetin adayı "geri satın almayacağını", yalnızca yapılan işlere bağlı "doğrulanmış harcamaları" karşılayacağını ısrarla savunmasıyla doğrudan çelişiyor.
Hükümet kaynaklarına göre anlaşma, MIDI'nin yalnızca yatırımını değil, aynı zamanda sonuçta teslim edemediği bir projeyle bağlantılı operasyonel maliyetlerini ve zararlarını da geri almasını garanti ediyor.
Anlaşmanın zamanlaması da dikkat çekici.
MIDI, Temmuz ayında vadesi dolan 50 milyon Euro'luk tahvil geri ödemesiyle karşı karşıya ve şirket hükümet müdahalesi olmadan bu yükümlülüğü yerine getirecek nakde sahip değil.
Anlaşma aynı zamanda Robert Abela'nın keskin bir U dönüşünü de temsil ediyor.
Abela 2025 yılında imtiyazın iptalinin vergi mükelleflerini büyük yükümlülüklere maruz bırakabileceği uyarısında bulunmuştu. Ancak süregelen kamuoyu baskısının ardından birkaç hafta sonra tutumunu değiştirdi ve adayı halka geri vereceği sözü verdi.
Anlaşma hâlâ parlamento onayı gerektirse de hükümet basit çoğunlukla bunu geçirebilir.
Anlaşma tehlikeli bir emsal oluşturuyor. Diğer geliştiricileri başarısız imtiyazlar için hükümetten tazminat talep etmeye teşvik edebilir ve vergi mükelleflerini milyonlarca Euro'luk yeni talepler karşısında savunmasız bırakabilir.
