ABD Başkanı Donald Trump, uluslararası toplumun ateşkes çağrılarına ve müzakerelerin yeniden başlaması taleplerine rağmen, İran limanları çevresindeki Amerikan deniz ablukasına yaklaşan İran saldırı botlarının imha edileceği uyarısında bulundu.
ABD ordusu, GMT 14:00'te yürürlüğe giren ablukanın İran limanlarına giriş-çıkış yapan tüm gemileri kapsadığını açıkladı.
Trump sosyal medya paylaşımında, İran donanmasının büyük bölümünün savaş sırasında zaten yok edildiğini belirtti. Tahran'ın geriye kalan birkaç "hızlı saldırı gemisinden" herhangi birinin ablukaya yaklaşması halinde "derhal YOK EDİLECEĞİNİ" söyledi.
Trump ayrıca pazar günü 34 geminin boğazdan geçtiğini ve bunun savaş başladığından bu yana en yüksek sayı olduğunu ifade etti; ancak bu rakam bağımsız olarak doğrulanamadı.
Trump, ablukayı pazar günü ilan etti. Bu karar, Başkan Yardımcısı JD Vance liderliğindeki heyetin Pakistan'da İranlı yetkililerle yaptığı görüşmeden anlaşma sağlanamadan dönmesinin ardından geldi. ABD ve İsrail, 28 Şubat'ta Tahran'a hava saldırıları düzenleyerek savaşı başlatmıştı.
Vance, Fox News'e yaptığı açıklamada "Topun İran sahasında olduğunu gerçekten düşünüyorum, çünkü masaya çok şey koyduk. Kırmızı çizgilerimizi açıkça belirttik" dedi.
Vance, Washington'ın İran'ın zenginleştirilmiş uranyumunu kontrol altına almak istediğini ve Tahran'ın gelecekte nükleer silah geliştirmemesini garanti edecek bir doğrulama mekanizması kurulması gerektiğini söyledi.
Geçen çarşamba ABD ve İran, müzakerelerin sürmesi için iki haftalık ateşkes üzerinde anlaşmıştı. Arabulucu Pakistan ve Katar, pazartesi günü diplomatik çabalar sürerken ateşkese uyulması çağrısını yineledi.
Pakistan Başbakanı Shehbaz Sharif, kabine toplantısında "Ateşkes hâlâ yürürlükte ve konuştuğum şu anda, çözümsüz kalan meseleleri gidermek için yoğun çaba harcanıyor" dedi.
Trump, Beyaz Saray'da yaptığı açıklamada İslamabad görüşmelerinin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından İranlı temsilcilerin anlaşma yapmak için aradığını söyledi; ancak hangi yetkililerin aradığını belirtmedi.
Öte yandan İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, Suudi mevkidaşı Prens Faisal bin Farhan ile yaptığı telefon görüşmesinde görüşmelerdeki tıkanıklığın sorumlusu olarak ABD'yi işaret etti.
Bakanlığından yapılan açıklamaya göre Araghchi, "Ne yazık ki müzakerelerde Amerikan tarafının aşırı taleplerinin devam ettiğine tanık olduk ve bu durum sonuç alınamamasına yol açtı" dedi.
Seyrüsefer Özgürlüğü
Katar Dışişleri Bakanı ve Başbakanı Şeyh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani, her iki tarafa seyrüsefer özgürlüğünü garanti altına almalarını ve deniz yollarını "baskı aracı olarak kullanmamalarını" söyleyerek Tahran ve Washington'u arabulucularla iletişimde kalmaya teşvik etti.
İran, boğazı düşman olarak gördüğü ülkelerin gemilerine zaten kapatmış ve yalnızca Çin gibi dost kabul ettiği ülkelerin gemilerine geçiş izni vermişti.
Analistlere göre ABD Başkanı, bir yandan İran'ın gelir kaynaklarını kurutmaya, diğer yandan İran petrolünün en büyük alıcısı olan Çin'e baskı yaparak Pekin'in Tahran'ı Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmaya ikna etmesini sağlamaya çalışıyordu.
Pekin ablukayı eleştirdi. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Guo Jiakun, boğazın ticaret açısından önemini vurgulayarak "Güvenliğini, istikrarını ve kesintisiz akışını sağlamak uluslararası toplumun ortak çıkarınadır" dedi.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres de seyrüsefer özgürlüğüne saygı gösterilmesi çağrısında bulunarak Körfez'de mahsur kalan denizcilere dikkat çekti.
Guterres'in sözcüsü Stephane Dujarric, "Yaklaşık 20.000 denizcinin bu çatışmanın ortasında kaldığını ve şu anda gemilerde mahsur kalarak her geçen gün artan zorluklarla karşılaştığını hatırlamamız gerekiyor" dedi.
ABD Merkez Kuvvetleri Komutanlığı, ablukanın "Basra Körfezi ve Umman Körfezi'ndeki tüm İran limanları dahil olmak üzere İran limanlarına ve kıyı bölgelerine giriş-çıkış yapan tüm ulusların gemilerini" kapsadığını belirtti. İran dışındaki limanlara gidip gelen gemilerin seyrine engel olunmayacağını ekledi.
İran askeri komutanlığı bir bildiri yayımlayarak ablukayı "korsanlık eylemi" olarak nitelendirdi ve limanlarının güvenliğinin tehdit edilmesi halinde "Basra Körfezi ve Arap Denizi'nde hiçbir limanın güvende olmayacağı" uyarısında bulundu.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Fransa ve İngiltere'nin boğazı güvence altına almak için "barışçıl çok uluslu bir misyona" katılmaya hazır ülkelerle bir konferans düzenleyeceğini açıkladı. Macron, misyonun "tamamen savunma amaçlı" olacağını ve ancak koşullar uygun olduğunda operasyonel hale geleceğini belirtti.
Rusya'nın Teklifi
İran meclis başkanı ve Pakistan'daki Tahran heyetinin başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf, İran'ın "hiçbir tehdide boyun eğmeyeceğini" söyledi. Donanma komutanı Shahram Irani ise Trump'ın ablukasını "gülünç" olarak nitelendirdi.
Boğaz, savaşı sona erdirme çabalarını engelleyen tek sürtüşme noktası olmaktan uzaktı.
İslamabad'daki ABD heyeti — Vance, özel temsilci Steve Witkoff ve Trump'ın damadı Jared Kushner liderliğinde — İran'ın sivil olduğunu savunduğu nükleer programından vazgeçmeyi reddetmesinden duyduğu hayal kırıklığını dile getirdi.
Rusya, olası bir anlaşma kapsamında İran'ın zenginleştirilmiş uranyumunu güvenli şekilde muhafaza etmeyi teklif etti.
Kremlin sözcüsü Dmitry Peskov gazetecilere "Teklif hâlâ geçerli ancak henüz hayata geçirilmedi" dedi.
