ABD Başkanı Donald Trump, yaklaşık bir aydır süren savaşı sona erdirme konusunda iyimserliğini dile getirerek İran'a bir barış planı gönderdi. Tahran ise kritik Hürmüz Boğazı'ndan "düşman olmayan" petrol gemilerinin geçişine izin vereceğini açıkladı.
Diplomatik çözüme yönelik bu temkinli işaretler, yeni şiddet olaylarına rağmen geldi. Bir İran füzesi İsrail'de yaralanmalara yol açarken, İsrail de birden fazla cephede operasyonlarını sürdürdü ve Güney Lübnan'da bir şeridi kontrol altına alacağını ilan etti.
Son günlerde açıklamaları İran'a yönelik büyük saldırı tehditleriyle yaklaşık bir aydır süren savaşın neredeyse sona erdiği beyanları arasında gidip gelen Trump, ABD'nin İran'la "şu anda müzakere halinde" olduğunu söyledi. İran ise herhangi bir resmi görüşmeyi doğrulamadı.
Trump, Oval Ofis'te gazetecilere şunları söyledi: "Dün inanılmaz bir şey yaptılar. Bize bir hediye verdiler ve hediye bugün ulaştı. Çok büyük bir hediyeydi, muazzam değerde bir hediye."
"Bu benim için tek bir anlama geliyordu: Doğru insanlarla muhatap oluyoruz."
Trump daha fazla ayrıntı vermedi ancak bunun Hürmüz Boğazı ile ilgili olduğunu belirtti. İran, ABD ve İsrail saldırılarına misilleme olarak boğazı büyük ölçüde abluka altına almış ve bu durum küresel enerji fiyatlarının fırlamasına neden olmuştu.
İran, kısa süre sonra Uluslararası Denizcilik Örgütü aracılığıyla dağıtılan bir mesajda, dünya petrolünün beşte birinin geçiş yolu olan boğazdan "düşman olmayan gemilerin" güvenli geçişini güvence altına aldı.
İran son günlerde dost ülkeleri hedef almadığını zaten açıklamıştı, ancak sigorta şirketlerinin risk almayı reddetmesi nedeniyle birçok gemi boğazdan uzak duruyordu.
Son gelişmelerin ardından ham petrolün referans fiyatı yüzde altıya yakın düştü. Trump'ın savaşından bu yana ABD'de pompa fiyatları fırlamış ve bu durum Trump için siyasi bir baş ağrısına dönüşmüştü.
Yeni Nükleer Anlaşma mı?
Trump daha önce İran'ın boğazı Pazartesi akşamına kadar açmaması halinde ülkenin enerji santrallerini "yok edeceğini" tehdit etmişti; bazı çevreler bunun savaş suçu olacağını savunuyordu. ABD piyasaları Pazartesi açılmadan önce Trump, diplomatik ilerlemeyi gerekçe göstererek bu süreyi aniden beş gün uzattı.
Pakistan Başbakanı, ABD-İran görüşmelerine ev sahipliği yapmayı teklif etti. Trump, görüşmelere Başkan Yardımcısı JD Vance dahil üst düzey yetkililerin katıldığını söyledi.
Trump bir plan gönderdiğini belirterek "Her şey şununla başlıyor: Nükleer silaha sahip olamayacaklar" dedi.
The New York Times, isimsiz yetkililere dayandırdığı haberinde ABD'nin 15 maddelik planı Pakistan aracılığıyla İran'a gönderdiğini bildirdi.
İsrail'in 12. Kanalı'na göre Trump, tarafların İran'ın zenginleştirilmiş uranyumunu teslim etmesi ve daha fazla zenginleştirmenin yasaklanmasını içeren bir teklifi görüşeceği bir aylık ateşkes öneriyordu.
İran ayrıca Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişi sağlayacaktı.
İsrail'deki habere göre İran ise karşılığında yıllardır çeşitli biçimlerde uygulanan tüm yaptırımların kaldırılmasını görecekti.
İran ayrıca 1979 İslam Devrimi öncesine dayanan önemli bir tesis olan Buşehr'de sivil nükleer enerji geliştirme konusunda yardım alacaktı.
İran Salı günü İsrail'in Körfez Arap nüfus merkezlerine tehlikeli derecede yakın olan Buşehr'e ikinci bir saldırı düzenlediğini iddia etti.
Tahran'da 35 yaşındaki bir kadın AFP'ye telefonla şunları söyledi: "Sesler, patlamalar, füzeler artık günlük hayatımızın bir parçası. Tek gerçek endişemiz petrol ve doğalgaz altyapımızın füze saldırılarıyla hedef alınması."
İran 2015 yılında tartışmalı nükleer programına geniş kapsamlı kısıtlamalar getiren bir anlaşmayı kabul etmişti. Ancak Trump ilk başkanlık döneminde İsrail ile birlikte din adamları tarafından yönetilen devlete baskı uygulayarak bu anlaşmadan çekilmişti.
Bildirilen yeni teklifin, haftalar önce kitlesel protestoları acımasızca bastırarak binlerce kişiyi öldüren İslam cumhuriyetini yerinde bırakacağı belirtildi. Bu durum, daha önce Trump ve özellikle İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu tarafından dile getirilen rejim değişikliği vaatlerine rağmen ortaya çıktı.
Diplomasiye Rağmen Asker Sevkiyatı
Trump'ın diplomasiye yönelik umutlarına rağmen The Wall Street Journal, ABD'nin seçkin 82. Hava İndirme Tümeni'nden 3.000 askeri Orta Doğu'ya göndermeyi planladığını bildirdi.
Trump'ın temsilcileri, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta başlattığı ve ilk gün İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in öldürüldüğü büyük saldırıdan sadece iki gün önce İran'la nükleer anlaşma müzakeresi yürütüyordu.
İran füzeleri İsrail savunmasını aşmada giderek daha başarılı oldu. AFP görüntüleri ticaret merkezi Tel Aviv'de enkaza dönen sokakları gösterdi. Salı günü İsrail'de bir bebek dahil 12'den fazla kişi yaralandı.
İsrail, İran'ın çeşitli bölgelerinde "büyük çaplı" hava saldırıları düzenlediğini açıkladı. İsrail askeri sözcüsü Effie Defrin, ülkesinin savaş planının Trump'ın açıklamalarına rağmen "değişmediğini" ve "hasarı derinleştirmeye ve varoluşsal tehditleri ortadan kaldırmaya" devam edeceklerini söyledi.
İsrail ayrıca İran destekli Hizbullah militanlarına yönelik kampanyasını da yoğunlaştırdı. Ordunun sınırdan yaklaşık 30 kilometre içerideki Litani Nehri'ne kadar Güney Lübnan'ın kontrolünü ele alacağını açıkladı.
Yaklaşık yirmi yıl boyunca Güney Lübnan'ı işgal eden İsrail, ülke genelinde yeni saldırılar düzenledi. İsrail ordusu Salı gecesi Hizbullah'ın kalesi olan Beyrut'un güney banliyölerindeki sakinleri yaklaşan saldırılar nedeniyle tahliye etmeleri konusunda uyardı.
İsrail'in kampanyası Lübnan'da en az 1.072 kişinin ölümüne ve bir milyondan fazla kişinin yerinden edilmesine yol açtı. Güneyde düzenlenen İsrail saldırılarında 9 kişi daha hayatını kaybetti.
Lübnan, Hizbullah'ın Hamaney'in öldürülmesinin intikamını almak için 2 Mart'ta İsrail'e roket atmasıyla Orta Doğu savaşına sürüklendi.
