ABD heyeti, İran ile yeni bir barış müzakere turu için "yakında" Pakistan'a gidecek. Konuya yakın bir kaynak durumu pazartesi günü AFP'ye açıkladı. İran ise görüşmelere katılıp katılmayacağına henüz karar vermediğini bildirdi.
Bu ayın başlarında İslamabad'daki ilk görüşmeler anlaşmasız sona ermişti. Her iki taraf da son günlerini yaşayan geçici ateşkesi ihlal etmekle birbirini suçluyor.
İran Hürmüz Boğazı'na Güveniyor
İran, ABD ile yapılacak barış müzakerelerinde Hürmüz Boğazı'nı ana kozu olarak kullanmayı planlıyor. Ancak bu su yolunu kaldıraç olarak kullanmak İslam Cumhuriyeti için risksiz değil.
İran onlarca yıldır küresel enerji arzı için kritik bir dar boğaz olan Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidini dile getiriyordu.
ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a sürpriz bir savaş başlatması ve Yüce Lider Ali Hamaney'in öldürülmesinin ardından Tahran bu tehditleri nihayet gerçeğe dönüştürdü ve hayati su yolunu tamamen durdurdu.
O tarihten bu yana ABD kendi ablukasını uygulamaya koyarak kapanıştan etkilenmeyen İran petrol sevkiyatlarını da durdurdu.
Bu durum dünya genelinde ekonomik çalkantıya yol açtı.
Avrupalı politikacılar artan enflasyon, gıda kıtlığı ve jet yakıtının tükenmesiyle birlikte uçuş iptallerinden endişe duyuyor.
Orta Doğu petrol ve gazının en büyük alıcılarına ev sahipliği yapan Asya'nın büyük bölümünde enerji fiyatları fırladı. Daha yoksul ülkeler kıt kaynaklar için rekabette geride kaldı ve bu durum ciddi arz sıkıntısına yol açtı. Sri Lanka'da enerji fiyatları yüzde 40 arttı.
Körfez'in önemli bir üretici olduğu hayati gübre tedarikinin kesilmesinin gelişmekte olan ülkelerde gıda fiyatlarını da tırmandırması bekleniyor.
'Buradan Ayrılmayacağız'
Küresel ekonomik sıkıntıya yol açmak İran'a müzakere gücü verse de İran bu durumun olumsuz etkilerinden tamamen kaçamıyor. ABD ablukası her gün on milyonlarca dolarlık petrol ihracatını durduruyor.
Savaştaki iki haftalık ateşkesin bu hafta sona erecek olmasıyla birlikte boğaz üzerinden yeniden başlayacak bir çatışma, henüz kamuoyu önüne çıkmamış yeni Yüce Lider Hamaney'in oğlu Mücteba yönetiminde toparlanmaya çalışan liderliği de sarsacaktır.
İran Meclis Başkanı ve Devrim Muhafızları emektarı Muhammed Bakır Galibaf, "Boğaz İslam Cumhuriyeti'nin kontrolü altındadır" dedi. Galibaf, ABD ile yapılacak görüşmelerde baş müzakereci olarak görülüyor.
"Mayınları temizlemek için mayın tarama gemileri göndermek istediklerinde biz direndik, onlarla yüzleştik. Bunların ateşkes ihlali olduğunu söyledik" diye ekledi.
"Biz buradayız, Hürmüz Boğazı'nda, buradan ayrılmayacağız" dedi.
'Kim Önce Geri Adım Atacak'
Hürmüz'ün ablukası İslam Cumhuriyeti için strateji değişikliğini temsil ediyordu. İran onlarca yıl bu tehdidi savurmuş ancak hiçbir zaman uygulamaya koymamıştı.
Onlarca yıldır İran'ın nükleer silah elde etmesini engellemeye çalışan ve Tahran yanlısı vekil güçlerle savaşan Batı, şimdi yeni ve potansiyel olarak uzun süreli bir sorunla karşı karşıya.
Arap Körfez Devletleri Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Ali Elfoneh, "Ayetullah Ali Hamaney iktidardayken İslam Cumhuriyeti nükleer programı hakkında zaman zaman karışık sinyaller gönderdi ve Hürmüz Boğazı'nı kapatmakla tehdit etti ama her ikisinden de geri durdu" dedi.
"Hamaney'in gitmesi ve rejimin varoluşsal bir mücadele içinde olmasıyla birlikte bu ihtiyatlılık artık geçerli değil" diye ekledi. "İran'ın nükleer doktrini de revize ediliyor olabilir."
Ancak Elfoneh, ABD'nin Körfez limanlarında İran gemilerine uyguladığı karşı ablukanın, yoğun ekonomik kırılganlık döneminde petrol gelirlerini keserek İslam Cumhuriyeti'ni de olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu.
"Çatışma artık bir dayanıklılık yarışına dönüştü... Kim önce geri adım atacak?"
Mücteba Hamaney göreve geldikten sonra yaptığı ilk önemli yazılı açıklamada, 12 Mart'ta "Hürmüz Boğazı'nı kapatma kaldıracının kullanılması" çağrısında bulunmuştu.
Önümüzdeki günlerde İran ile ABD arasında olası yeni görüşmeler yapılması beklenirken İran Birinci Cumhurbaşkanı Yardımcısı Muhammed Rıza Arif pazartesi günü "Hürmüz Boğazı'nın güvenliği bedava değildir" dedi.
"Seçenek açıktır: ya herkes için serbest bir petrol piyasası ya da herkes için önemli maliyetler riski."
Uluslararası Kriz Grubu düşünce kuruluşunun analistleri, İran'ın Hürmüz stratejisinin diplomasiye açık olduğu sinyalini verdiğini ancak "yalnızca stratejik yenilgiye uğramadığını gösteren koşullarda" bunu kabul edeceğini belirtti.
Ancak ABD'nin deniz ablukasının "İran'ın kontrolünü müzakere etmek yerine geçersiz kılmaya" çalışmasıyla birlikte boğaz, "bir pazarlık kozundan olası askeri tırmanma noktasına" dönüştü.
