Malta Ticaret Odası Başkan Yardımcısı Silvan Mifsud, ekonominin değişiminin tek bir kelimeye, yani verimliliğe dayandığını savunan giderek büyüyen bir grubun içinde yer alıyor. Bütçe 2027’den birkaç gün önce Matthew Farrugia’ya konuşan Mifsud, verimliliği teşvik etmek için neler yapılması gerektiğini anlattı.
Mifsud’a göre, gayrimenkul gibi pasif yatırımlara bağlı teşvikler, üretken iş yatırımlarına sağlanan teşviklerden çok daha cazip. Ona göre bu, Malta’nın verimliliğini engelleyen birkaç sorundan yalnızca biri. Bu durum da ekonomik büyümenin daha fazla işgücüne dayanmasını teşvik ediyor.
Ticaret Odası Başkan Yardımcısı, Malta ekonomisinin rotasını değiştirmek ve sermayeyi daha verimli alanlara yönlendirmek için artık geç olduğu görüşünü reddediyor.
Röportajı odanın Valletta’daki genel merkezinde yaptık. Mifsud’a, işverenlerin daha fazla işçi talebine rağmen odanın yabancı işçi sayısının artırılmasına karşı çıkmasının nedenini sordum. Mifsud soruya şaşırmadı. Odanın rolünün, işletmelerin çıkarlarını ülkenin genel çıkarıyla bağdaştırmak olduğunu anlattı.
Malta’nın enerji sübvansiyonlarına gelince Mifsud, sübvansiyonlara olan bağımlılığı ortadan kaldırmanın yolunun, sübvansiyonları yalnızca gerçekten zorunlu olduğunda kullanmaktan geçtiğini söyledi.
Mifsud bunun şu anlama geldiğini ekledi: Yakıt fiyatları fırladığında sübvansiyonlar olduğu gibi bırakılmalı. Fiyatlar normale döndüğünde ise bu kaynaklar yenilenebilir enerjiye aktarılmalı.
Aşağıda röportajdan bir bölüm yer alıyor. Bazı kısımlar netlik ve kısalık için düzenlendi.
Bütçe 2027’nin ele alması gereken zorluklar ve gerçekler neler?
Malta ekonomisini büyütmede çok başarılı oldu. Ancak bundan sonra en önemli konu, ekonomiyi sadece büyütmek değil, bunu nasıl büyüttüğümüz olacak.
Ekonomiyi şimdiye kadar büyütme biçimimiz, ekonomistlerin ‘dışsallıklar’ (dışsal etkiler) dediği sonuçlar yarattı. Bunları hayatımızda her gün hissediyoruz. Bu sonuçlar altyapıyı, sağlık hizmetlerini, enerji dağıtımını, su üretimini, kanalizasyonu ve trafiği etkiliyor.
Bir sonraki adım, birbirini izleyen uzun vadeli bir plan ve politika kararları gerektiriyor. Üretimi artırmamız gerekiyor; verimlilik bu yüzden çok önemli. Ekonomideki herkes daha fazla üretebilmeli.
Hangi bütçe önlemleri bu tür yatırımı teşvik edebilir ve verimliliği genelde artırabilir?
Ekonomiyi farklı sektörlerden oluşan bir pasta olarak düşünmeyi seviyorum. Bilgi teknolojileri, iletişim ve finansal hizmetler gibi bazı sektörlerin verimliliği zaten görece yüksek. Bu sektörleri genişletmeye devam etmeliyiz; mümkünse daha hızlı büyümelerine yardımcı olmalıyız.
Ekonomide kişi başına üretimi düşük olan sektörler de var; bunlara emek yoğun sektörler diyoruz. Bunlar arasında temizlik ve personel temini gibi destek hizmetleri, yiyecek-içecek ve konaklama ile inşaat yer alıyor.
Önerilerimizin çoğu, bu sektörlerin üretken sermayeye daha fazla yatırım yapmasını, işleyişlerini modernleştirmesini, süreçlerini değiştirmesini ve çoğunlukla dijitalleşme yoluyla daha modern sistemler kullanmasını teşvik etmeyi amaçlıyor. Şirketlerin cirolarını, işgücünü bugünkü oranda büyütmek zorunda kalmadan artırmasını istiyoruz…
Hükümetin kamu hizmetinde verimliliği artırmada da bir rolü var. İşveren ve ekonominin bir parçası olarak, talebi karşılamak için ek personel almak yerine kamu hizmetlerinin verimliliğini artırmalı.
Bunun ötesinde hükümet politika yapıcıdır. Teşvik ve caydırıcı önlemlerle ekonomiye yön verir. Politikaları verimli yatırımı teşvik etmeli ve bunu pasif sermaye yatırımından daha cazip hale getirmeli.
Sorun şu ki, pasif yatırımla ilgili teşvik ve riskler, verimli iş yatırımıyla ilgili olanlardan hâlâ çok daha cazip.
Yani gayrimenkulden bahsediyorsunuz.
Tam olarak. Bir iş sahibi, iş süreçlerini iyileştirmek için yatırım yapabilir, operasyonların nasıl geliştirilebileceğini belirlemek üzere uzmanlar getirebilir ve daha iyi dijital sistemlere para harcayabilir. Bu da ciddi bir yatırım gerektirebilir.
Ya da sahip, eski sistemleri ve elle yürütülen süreçleri olduğu gibi bırakabilir, verimsizlikleri telafi etmek için insanlara güvenmeye devam edebilir ve bunun yerine bir daire bloğuna yatırım yapabilir. Bugün teşvikler, gayrimenkul yatırımını daha cazip gösterebiliyor.
Sizce Malta gayrimenkul yatırımına fazla mı bağımlı? Şu anki teşviklerden uzaklaşmak için geç kalındı mı? Rotayı değiştirmek için bu yönde çok ileri gidildi mi?
Her bin millik yolculuk ilk adımla başlar. Verimli yatırım ile pasif sermaye yatırımına yönelik teşvik ve caydırıcılıkları daha iyi uyumlaştırmak için adım atmazsak, birçok Malta vatandaşının mülk sahibi olup kira geliriyle yaşadığı, işgücünün ise giderek yabancılardan oluştuğu bir ülkeye doğru gideriz.
Bu, Dubai’ye benzeyen bir model olurdu. Ama fark şu ki Malta yalnızca 316 kilometrekarelik bir ülke. Bence henüz insanlara zarar vermeden, verimliliği artırarak ve yatırımın yönünü zamanla değiştirerek her şeyi kademeli olarak yeniden hizalayamayacak bir noktada değiliz…
Bütçe öncesi belgenizde oda, Malta’nın hacme ve tüketime dayalı büyüme modelinden uzaklaşması gerektiğini söylüyor. Ancak işletmeler çoğu zaman en büyük sorunlarının işgücü eksikliği olduğunu belirtiyor. Bu çelişki nereden kaynaklanıyor?
Oda, üyelerinin ve işletmelerin çıkarlarını her zaman mümkün olan en iyi şekilde temsil etmeye çalıştı; ama bunu dar, sektörel, bencil ya da kısa vadeli bir biçimde yapmadı. Bunu ülke için neyin iyi olduğu çerçevesinde yapıyoruz. Ülkenin çıkarları ile işletmelerin çıkarlarının el ele gitmesi gerektiğine her zaman inandık.
Özellikle aile işletmeleriyle çalışan bir iş danışmanıyım ve onların gerçekleriyle her gün uğraşıyorum. Eski süreçler görüyorum, sistemlere yatırım yapılmadığını görüyorum. Bir tür bağımlılık da görüyorum: Bazı işletmeler yıllar boyunca modern sistem ve süreçlere yatırım yapmak yerine, işleyişlerindeki verimsizlikleri telafi etmek için sadece insan işe aldı. Ama bunun olması, bunun iyi bir şey olduğu anlamına gelmiyor.
Odanın üyeleri üzerinde liderlik rolü var ve onlara ülkenin artık bir sonraki adımı atması gerektiğini, işletmelerin de işleyişlerini değiştirmesi ve gerekli yatırımları yapması gerektiğini söylüyoruz. Hükümete sunduğumuz öneriler, bu yatırımları teşviklerle özendirmeyi ve verimliliği artırmayı amaçlıyor.
Bu bağımlılık da teşviklerle ilgili bir mesele mi?
Evet. Bence bu, teşvikler ve caydırıcılıklarla ilgili bir mesele. Örneğin, Malta’da zaten çalışan bir üçüncü ülke vatandaşı işveren değiştirmek istediğinde, bence süreç çok daha hızlı olmalı. Kişinin neredeyse sıfırdan başlamak zorunda kalmaması gerekiyor…
Buraya gelenlerin ek beceriler geliştirebilmesi gerekiyor. Bu da Malta’da kalma olasılıklarını artırır. Daha yüksek beceriler, verimliliği artırırken daha yüksek ücret ve daha fazla gelire de yol açabilir. Geleceğimizin anahtarı bu.
Oda sık sık kamu ve özel sektör arasındaki rekabetten bahsediyor. Belki bu siyasi bir soru, ama sizce odanın önerdiği kamu sektörü denetimini yapacak siyasi cesaret var mı?
…Öneri yaparken, bunların politikacılar arasında popüler olup olmayacağını sormuyoruz. Önerilerimizi, nüfusun ve ülkenin bütünü için en iyi olduğuna inandığımız şeye göre yapıyoruz.
Verimliliği artırmak istiyorsak herkes üzerine düşeni yapmalı. Özel sektör bunu yapmalı; daha önce de söylediğim gibi, üyelerimizin de kendi payını üstlenmesi konusunda ısrar ediyoruz…
Ama ülkenin en büyük işverenlerinden biri olan kamu sektörü de kendi işleyişini incelemeli ve içinde verimliliğin arttığından emin olmalı. Verimliliği artırmak için bütüncül bir yaklaşıma ihtiyacımız var.
Kamu sektörünün denetlenmesi çağrısını yapmamızın nedenlerinden biri de bu.
Matthew Farrugia, MaltaToday’de gazeteci. 2025 yılında ‘yükselen’ kategorisinde ortak birinci seçildi.
