Gangster olduğundan şüphelenilen Christian Borg'un Swieqi'deki çatı katı dairesinin üzerine kurduğu yasa dışı şempanze barınağı, Borg'un Planlama Kurumu'nun açtığı icra davasına karşı yaptığı temyiz başvurusu şaşırtıcı bir ağırlıkla ilerlediği için olduğu gibi duruyor.
İcra davası (EC/49/25) Planlama Kurumu tarafından 2025 başında açıldı. Ancak Borg, aynı yılın nisan ayında standart 150 euroluk ücreti ödeyerek Çevre ve Planlama İnceleme Mahkemesi'ne (PAB/134/25) temyiz başvurusunda bulundu ve icra davasını durdurdu.
Bugüne kadar yalnızca üç duruşma yapıldı: 29 Mayıs 2025, 25 Eylül 2025 ve bu yılın 17 Şubat'ı.
İki duruşma ise iptal edildi: biri 23 Haziran'da yapılacaktı, diğeri gelecek hafta, 13 Ekim'de planlanmıştı. Bir sonraki duruşma — o da iptal edilmezse — ancak 25 Şubat 2027'de yapılacak; yani son duruşmadan bir yıldan fazla sonra.
Mahkemenin internet sitesi iptallerin gerekçesini açıklamıyor. Ancak tüm işaretler, süreci uzatan tarafın Planlama Kurumu ya da mahkeme değil, başvurucunun kendisi olduğunu gösteriyor. Zira sıradaki tanık bizzat Borg.
18 ay, üç duruşma ve ortada pek bir şey yok
Şu ana kadarki duruşmalarda da pek az şey görüşüldü. İlk duruşma, Planlama Kurumu'nun avukatlarının argümanlarını sunmasının ardından yapıldı ve Borg'un avukatı Albert Libreri bunları incelemek için süre istemekle yetindi.
İkinci duruşma da neredeyse başladığı gibi bitti; Libreri bu kez Veterinerlik Düzenleme Müdürlüğü'nden bir temsilcinin tanık olarak çağrılmasını talep etti.
Müdürlük temsilcisi üçüncü — ve şimdilik son — duruşmada ifade verdi. Borg'un gerekli izinleri almadan edindiği şempanzenin yalnızca egzotik bir hayvan değil, aynı zamanda tehlikeli bir hayvan sayıldığını doğruladı.
Şempanzeler çoğu zaman bir tür statü sembolü olarak beslenmeye çalışılsa da aslında berbat ev hayvanlarıdır. Merhum ünlü primatolog Jane Goodall, hem ahlaki hem pratik nedenlerle herhangi bir primatın evde beslenmesinin kesinlikle yanlış olduğunu vurgulamıştı.
Goodall bir keresinde şöyle demişti: "Küçükken sevimlidirler… ama ergenliğin başlarına geldiklerinde bile bir insan kadar güçlü olurlar." Yetişkinliğe ulaştıklarında ise ortalama bir insandan çok daha güçlü hale gelirler. "Üstelik şempanzeler tamamen öngörülemezdir; ani bir öfkeyi neyin tetikleyeceğini bilemezsiniz."
Esaret altındaki şempanzeler, insanlarla yakın temas nedeniyle insan korkularını yitirebildikleri için vahşi doğadaki akrabalarından daha saldırgan olmalarıyla bilinir. Saldırılarında genellikle kişinin yüzünü, ellerini, ayaklarını ve cinsel organlarını hedef alırlar; bu saldırılar kolayca ölümcül olabilir.
Müdürlük temsilcisi, Borg'un şempanzeyi yasa dışı yollarla edindikten sonra kayıt başvurusunu gönderdiğini doğruladı. Maymuna mikroçip takılmış olsa da kökenini doğrulayan hiçbir CITES belgesi sunulmadı. Şempanzelerin ticari alım satımı, Nesli Tehlike Altındaki Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme (CITES) kapsamında kesinlikle yasak.
Müdürlük yasa dışı barınağı denetledi ve yetersiz buldu; barınak bir şempanze için fazla küçüktü. Müdürlük, raf eklenerek iç alanın genişletilmesini önerdi.
Ne var ki ne müdürlük ne de başka bir kurum, Borg'un şempanzeyi hukuka aykırı şekilde edinmesine karşı harekete geçmedi. Primat, Borg'un yasa dışı kurduğu elverişsiz barınakta, onun bakımında bırakıldı. Bu tablo, planlama makamları üzerinde izin verilmesini kolaylaştırma baskısı yaratabilir.
STK itirazları hızlandırılırken kural ihlalcileri zaman kazanıyor
Bu arada bekleyen temyiz başvurusu, Planlama Kurumu'nun icra davasında adım atmasını engelliyor. Yine de kurumun icra biriminin ellerinin bağlı olduğu iddiasına bir şerh düşmek gerek: tüm işaretler, elleri bağlı olmasa da pek bir şeyin değişmeyeceğini gösteriyor.
Planlama Kurumu'nun 34 yıllık tarihi boyunca icra karnesi berbat ötesi olarak nitelendirilebilir. Bu durum ülke ve hükümet için utanç kaynağı olmalı; hele ki şu anki hükümetin başında kurumun eski bir avukatı varken.
Arka arkaya gelen hükümetler bu kötü karneye çözüm getirecek anlamlı reformları hayata geçiremedi. Üstelik tablo daha da kötüleşmiş görünüyor: kurumun ihlalcilerin masrafıyla yapabileceği doğrudan müdahaleler, yani yasa dışı yapıların kaldırılması, son yıllarda iyice seyrekleşti.
Borg'un yasa dışı şempanze barınağında temyiz yoluyla zaman kazanması, hükümetin tartışmalı projelere itiraz eden STK'ların benzer şekilde süreci uzatamayacağında ısrar ettiği düşünülünce ayrı bir ironi kazanıyor.
Temyiz süreci devam ederken inşaatların ilerlemesini engelleyecek uzun süredir vaat edilen reform, hükümet teraziyi müteahhitler lehine eğmeye çalıştığı için yıllardır gecikiyor. Bunun yollarından biri de temyizlerin sonuçlandırılması gereken süreyi kısıtlamaktı.
Tartışmalı 2025 planlama yasa tasarıları, temyizlerin kapsamını ağır biçimde daraltarak teraziyi tamamen müteahhitler lehine çevirmişti. Ancak kamuoyu tepkisi hükümeti geri adım atmaya ve planlarını değiştirmeye zorladı. Son öneriler en kötü maddeleri kaldırsa da STK'ların temyizlerine yine sabit süre sınırı getirmeye çalışıyor: normal koşullarda sadece altı ay.
Ne var ki bu sırada yasa dışı yapılarını ayakta tutmak isteyenler, mahkemenin — ve nihayetinde hükümetin — göz yummasıyla davayı çok daha uzun süre uzatabiliyor gibi görünüyor.
Tüm bunlar olurken, Malta adalarını saran binlerce yasa dışı yapı karşısında Planlama Kurumu'nun fiilen hiçbir şey yapmaktaki isteksizliğini giderecek diğer önlemler hâlâ ortada yok.
